Cơ hội nào cho logistics Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu?
Những biến động địa chính trị, xu hướng dịch chuyển đầu tư và yêu cầu chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc bản đồ logistics thế giới.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đứng trước cơ hội lớn trở thành mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu, nếu biết tận dụng lợi thế vị trí địa kinh tế, phát triển hạ tầng logistics hiện đại và tăng cường kết nối liên vùng, quốc tế. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia, nhà quản lí và doanh nghiệp chia sẻ tại Diễn đàn Logistics kết nối các khu vực năm 2026 (ngày 24/7 tại TP.HCM).
Logistics trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia
Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh kinh tế thế giới và ngành logistics chịu tác động sâu sắc từ những biến động địa chính trị ngày càng phức tạp và khó lường. Những thay đổi đó thúc đẩy xu hướng dịch chuyển đầu tư, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh gắn với tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Đồng thời phải đa dạng hóa mạng lưới logistics nhằm duy trì năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.
Xu hướng này đã tạo ra sức ép, vừa mở ra cơ hội cho những nền kinh tế có vị trí chiến lược, môi trường đầu tư ổn định và năng lực sản xuất tốt tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất, phân phối toàn cầu.
Lúc này, Việt Nam nổi lên là một điểm đến nhiều tiềm năng. Lợi thế vị trí địa kinh tế, hệ thống cảng biển, mạng lưới các hiệp định thương mại tự do cùng môi trường đầu tư ngày càng cải thiện đang tạo sức hút đối với dòng vốn dịch chuyển.
Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế tối thiểu 10% trong năm 2026. Một trong những động lực quan trọng là xuất nhập khẩu, với mục tiêu tăng khoảng 8% so với năm trước, riêng xuất khẩu tăng từ 15-16%.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 550 tỉ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 266,5 tỉ USD, tăng 21%, nhập khẩu đạt khoảng 283,2 tỉ USD, tăng 33,4%.
Những con số này phản ánh khả năng thích ứng của nền sản xuất Việt Nam trước những biến động của thị trường thế giới. Tuy nhiên, quy mô thương mại càng lớn thì yêu cầu đối với hệ thống logistics càng cao.
Các chuyên gia tại diễn đàn thống nhất rằng, logistics ngày nay không còn đơn thuần là hoạt động vận chuyển hàng hóa. Nó đã trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, khả năng thu hút đầu tư và vị thế của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Vì vậy, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kì 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu đưa giá trị gia tăng của logistics đạt 5-7% GDP, tốc độ tăng trưởng dịch vụ đạt 12-15% mỗi năm. Đồng thời giảm chi phí logistics xuống còn 12-15% GDP, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 17% hiện nay.
Các địa phương cửa ngõ tăng tốc xây dựng cực tăng trưởng logistics
Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều địa phương đang chuyển từ tư duy phát triển riêng lẻ sang xây dựng các cực logistics liên kết vùng.
Ông Nguyễn Lộc Hà - Phó chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM cho rằng, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra không gian phát triển rất lớn cho thành phố.
TP.HCM xác định 4 định hướng trọng tâm gồm phát triển hạ tầng đồng bộ kết nối vùng, thúc đẩy chuyển đổi số nhằm nâng cao tính minh bạch, phát triển logistics xanh theo tiêu chuẩn quốc tế và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đáng chú ý, thành phố hướng tới xây dựng hệ sinh thái logistics có tính liên kết cao, sẵn sàng chia sẻ dữ liệu, tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp và các địa phương để nâng cao sức cạnh tranh của toàn chuỗi.
Ở phía Bắc, Hải Phòng tiếp tục khẳng định vai trò cửa ngõ hàng hải lớn nhất miền Bắc. Ông Phạm Tuấn Hải - Phó giám đốc Sở Công Thương Hải Phòng cho biết, địa phương đang phát triển mô hình cảng biển số và logistics xanh. Đồng thời tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về kết nối đường sắt, đường thủy nội địa và mở rộng các tuyến vận tải container trực tiếp tới châu Âu, châu Mĩ. Hải Phòng hướng tới nâng cao năng lực logistics hậu cảng nhằm gia tăng giá trị dịch vụ.
Ở khu vực miền Trung, Quảng Trị đang tận dụng lợi thế nằm trên Hành lang kinh tế Đông - Tây và trục giao thông Bắc - Nam để xây dựng một cực logistics mới.
Theo ông Lê Đức Tiến - Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, địa phương đang nghiên cứu mô hình khu thương mại tự do gắn với cảng biển nước sâu và cảng hàng không cấp 4E. Từ đó hình thành trung tâm logistics đa phương thức kết nối trực tiếp với Lào, Đông Bắc Thái Lan và Tiểu vùng Mekong mở rộng.
Những định hướng này cho thấy các địa phương cửa ngõ không còn phát triển theo mô hình đơn lẻ mà đang từng bước hình thành các "đầu tàu" logistics liên vùng. Dẫu vậy, nhiều đại biểu, chuyên gia nhìn nhận, logistics Việt Nam vẫn còn nhiều điểm nghẽn như kết nối đa phương thức chưa đồng bộ, doanh nghiệp logistics chủ yếu có quy mô nhỏ, năng lực công nghệ còn hạn chế và thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao.
Logistics xanh, số và kết nối sẽ quyết định sức cạnh tranh của chuỗi cung ứng Việt Nam
Trước đây, lợi thế cạnh tranh chủ yếu nằm ở chi phí nhân công hoặc vị trí địa lí. Hiện nay, sức cạnh tranh của chuỗi cung ứng phụ thuộc ngày càng lớn vào chất lượng dịch vụ logistics.
Đây cũng là nội dung được nhiều doanh nghiệp quốc tế như APM Terminals, Cảng Busan (Hàn Quốc) và Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn chia sẻ tại diễn đàn.
Các doanh nghiệp cho rằng, Việt Nam cần đầu tư đồng bộ hạ tầng cảng biển, phát triển logistics hậu cảng, mở rộng vận tải đa phương thức, ứng dụng công nghệ số và thúc đẩy logistics xanh nhằm giảm chi phí, nâng cao hiệu quả khai thác.
Tại phiên thảo luận với chủ đề "Kết nối hạ tầng logistics Việt Nam với chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu", các đại biểu tập trung vào 3 nhóm giải pháp trọng tâm.
Đầu tiên, phát triển hạ tầng logistics hiện đại gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh nhằm nâng cao năng lực quản trị, giảm chi phí vận hành và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Mặt khác là tăng cường kết nối. Đó là kết nối hạ tầng giữa cảng biển, trung tâm logistics, khu công nghiệp và cửa khẩu, kết nối liên vùng, kết nối quốc tế và kết nối đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng hải và hàng không.
Cuối cùng là, thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các đối tác quốc tế. Từ đó hình thành mạng lưới chuỗi cung ứng có tính liên kết cao.
Nhiều chuyên gia nhận định Việt Nam khó có thể kiểm soát biến động cước vận tải quốc tế. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách giảm chi phí logistics trong nước. Cùng với đó là nâng cao chất lượng dịch vụ, đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác hiệu quả hệ thống hạ tầng hiện có.
Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng, ngành logistics không còn là dịch vụ hỗ trợ, đã trở thành một trong những trụ cột quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Việt Nam cần tận dụng hiệu quả lợi thế vị trí địa kinh tế, hệ thống cảng biển và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do để xây dựng hệ thống logistics hiện đại, thông minh và xanh.
Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa, Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng đồng bộ, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển logistics xanh, tăng cường kết nối liên vùng, kết nối quốc tế và kết nối đa phương thức. Cùng với đó là phát huy sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác quốc tế.
Có thể nói, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá cùng làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Muốn biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh lâu dài, ngành logistics phải đi trước một bước. Đó là đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số, phát triển logistics xanh đến tăng cường liên kết vùng và mở rộng kết nối quốc tế.
Khi những mắt xích đó được hoàn thiện, logistics góp phần giảm chi phí cho doanh nghiệp, trở thành động lực quan trọng đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững và nâng cao vị thế của nền kinh tế Việt Nam trên bản đồ thương mại quốc tế.
