Cơn sốt RAM và chip chưa dứt, nhưng ‘ông lớn’ Điện Máy Xanh khó hưởng lợi kéo dài?

Từ cơn khát RAM đến biên lợi nhuận của nhà bán lẻ

Cuộc đua AI đang tạo ra một hiệu ứng khá khác thường trên thị trường thiết bị công nghệ. Nhu cầu bộ nhớ cho các trung tâm dữ liệu và hệ thống AI tăng mạnh, trong khi các nhà sản xuất chip nhớ ưu tiên những khách hàng có giá trị cao hơn. Nguồn cung dành cho các thiết bị tiêu dùng vì thế bị thu hẹp, kéo giá RAM, NAND và nhiều linh kiện liên quan lên cao.

Tác động đã lan tới thị trường Việt Nam. Giá laptop và các thiết bị sử dụng nhiều bộ nhớ tăng, trong khi người tiêu dùng bắt đầu phải cân nhắc lại cấu hình và ngân sách. Một số hệ thống bán lẻ ghi nhận mặt bằng giá laptop đã tăng khoảng 5-6%; riêng một số loại RAM DDR4 16 GB có thời điểm tăng rất mạnh so với trước.

Nhưng điều đáng chú ý hơn nằm ở phía các nhà bán lẻ. Theo SSI Research, doanh thu quý II/2026 của Điện Máy Xanh - chuỗi bán lẻ hàng công nghệ, điện máy đang chiếm khoảng 50% thị phần - đạt 32.700 tỉ đồng, tăng 26% so với cùng kỳ, trong khi biên lợi nhuận gộp tăng từ 17,5% lên 21,1%.

Một trong những nguyên nhân quan trọng giúp biên lợi nhuận gộp tăng mạnh được SSI chỉ ra: Giá bán sản phẩm công nghệ tăng trong bối cảnh thiếu hụt RAM và chip, trong khi DMX có lượng hàng tồn kho với giá vốn thấp.

Như vậy, trong cùng một chu kỳ tăng giá linh kiện, nhà sản xuất phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn, người tiêu dùng phải trả giá cao hơn, còn nhà bán lẻ đang nắm hàng từ trước có thể hưởng lợi từ khoảng chênh giữa giá vốn cũ và mặt bằng giá bán mới. Đây chính là phần đáng chú ý trong câu chuyện hưởng lợi của DMX.

Sự hưởng lợi và tác động đến sức mua

SSI đánh giá vị thế dẫn đầu của DMX giúp doanh nghiệp có quyền thương lượng với nhà cung cấp và khả năng đặt hàng khối lượng lớn với mức giá thuận lợi. Khi nhà sản xuất tăng giá bán lẻ thiết bị, nhà bán lẻ có lượng hàng giá vốn thấp trong kho sẽ có dư địa cải thiện biên lợi nhuận.

Đây là khác biệt quan trọng giữa một nhà bán lẻ lớn và những người bán nhỏ hơn trong một chu kỳ thiếu hàng. Khi giá đầu vào biến động, doanh nghiệp có quy mô mua lớn có thể có khả năng đảm bảo nguồn hàng tốt hơn, trong khi lượng hàng đã nhập trước đó trở thành một dạng “đệm” lợi nhuận.

Nhưng cũng cần nhìn ở chiều ngược lại, nếu giá laptop, điện thoại tăng quá nhanh, người mua có thể trì hoãn việc nâng cấp, chuyển sang sản phẩm cấu hình thấp hơn hoặc tìm kiếm các kênh bán có giá cạnh tranh hơn.

Thực tế thị trường đã xuất hiện dấu hiệu này. Trong tháng 7/2026, doanh thu nhóm máy tính, laptop và thiết bị đi kèm trên Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki giảm 11% so với tháng trước, lượng sản phẩm bán ra giảm 9%. Điều đáng chú ý là sự suy giảm trên các sàn thương mại điện tử không đồng nghĩa toàn bộ thị trường bán lẻ công nghệ đi xuống, khi một số chuỗi lớn và nhà phân phối vẫn ghi nhận tăng trưởng hai chữ số.

Điện Máy Xanh đang hưởng lợi ở điểm nào?

Số liệu của SSI cho thấy trong 6 tháng đầu năm, doanh thu DMX đạt 65.300 tỉ đồng, tăng 27% so với cùng kỳ; tăng trưởng cửa hàng cũ đạt 31%, cao hơn mức 25% của toàn ngành theo số liệu được công ty cung cấp cho SSI. Trong đó, sản lượng tiêu thụ tăng 10%, còn giá bán bình quân tăng 13%.

Hai con số này rất đáng chú ý. Bởi nếu doanh thu tăng 27% nhưng sản lượng chỉ tăng 10%, phần còn lại không thể chỉ đến từ việc bán thêm sản phẩm. Giá bán bình quân tăng 13% chính là phần quan trọng tạo ra mức tăng trưởng doanh thu. Đây chính là nơi câu chuyện thiếu hụt RAM và chip bắt đầu đi vào kết quả kinh doanh của nhà bán lẻ hàng công nghệ.

Quý II, lợi nhuận ròng của DMX đạt 2.660 tỉ đồng, tăng 98% so với cùng kỳ; biên lợi nhuận ròng lên 8,1%, mức cao kỷ lục theo SSI. Tuy nhiên, sẽ là quá đơn giản nếu quy toàn bộ mức tăng lợi nhuận này cho RAM và chip.

SSI chỉ ra một loạt yếu tố cùng lúc hỗ trợ DMX trong năm 2026: Chu kì nâng cấp thiết bị do AI, nhu cầu laptop, nhu cầu TV và điều hòa, World Cup, thời tiết nắng nóng và đặc biệt là lượng hàng tồn kho có giá vốn thấp.

Trong đó, AI đang tạo ra một vòng xoáy khá đặc biệt. Một mặt, AI làm tăng nhu cầu đối với các thiết bị có năng lực xử lý và dung lượng bộ nhớ cao hơn, thúc đẩy người dùng thay mới laptop, điện thoại sớm hơn.

Mặt khác, chính làn sóng AI hút nguồn cung bộ nhớ về phía các trung tâm dữ liệu, khiến giá linh kiện tăng và kéo giá thiết bị đầu cuối lên. Vì thế, DMX đang đứng ở giao điểm của hai xu hướng là nhu cầu nâng cấp thiết bị tăng lên, trong khi giá bán cũng tăng lên.

Sức mua đã bắt đầu có dấu hiệu “đuối”

Nếu chỉ nhìn vào quý II, câu chuyện sẽ khá đẹp. Nhưng dữ liệu tháng 7-8 bắt đầu cho thấy giới hạn của chu kỳ này. SSI ghi nhận tốc độ tăng trưởng doanh thu của DMX giảm còn 23% so với cùng kỳ, phản ánh nhu cầu đối với các mặt hàng điện máy suy yếu. Phần nào đó được bù đắp bởi doanh số laptop tích cực nhờ nhu cầu liên quan đến AI.

“

Điều này cho thấy, sự thiếu hụt linh kiện không phải là “làn gió thuận” cho toàn bộ ngành bán lẻ. Một khi giá bán tăng nhanh hơn thu nhập hoặc khả năng chi tiêu của người tiêu dùng, lợi thế về giá vốn của nhà bán lẻ có thể được bù trừ bởi rủi ro giảm sản lượng.

Đó cũng là lý do SSI dự báo tăng trưởng lợi nhuận của DMX sẽ chậm đáng kể trong năm 2027. Sau khi lợi nhuận được dự báo tăng 71% trong năm 2026, mức tăng dự kiến chỉ còn 6% vào năm 2027, do chu kỳ nâng cấp thiết bị đến từ nhu cầu AI hạ nhiệt, nền lợi nhuận cao và nhu cầu điện máy suy yếu. Nói cách khác, hưởng lợi từ thiếu hụt RAM và chip có thể là một lợi thế trong chu kỳ, nhưng không phải lợi thế vĩnh viễn.

“Cơn sốt” RAM có thể kéo dài, nhưng lợi nhuận không tăng mãi

Thị trường chip nhớ hiện vẫn chịu sức ép từ nhu cầu AI. Một số dự báo trên thị trường cho rằng giá bộ nhớ có thể tiếp tục ở mức cao trong năm 2026-2027 trước khi nguồn cung mới được bổ sung. Nếu kịch bản này xảy ra, mặt bằng giá mới của laptop, điện thoại và các thiết bị sử dụng bộ nhớ có thể còn duy trì trong một thời gian.

Nhưng với DMX, không phải RAM càng đắt thì DMX càng hưởng lợi. Vấn đề là chuỗi này có thể duy trì chênh lệch giữa giá vốn và giá bán trong bao lâu, trong khi vẫn giữ được sức mua của khách hàng. SSI đưa ra cảnh báo, yếu tố biên lợi nhuận nhờ hàng tồn kho giá thấp là yếu tố hỗ trợ mang tính một lần và khó duy trì.

Trong một thị trường mà RAM, chip và các linh kiện khác ngày càng đắt, nhà bán lẻ lớn có thể hưởng lợi trước tiên nếu sở hữu hàng giá vốn thấp và có khả năng thương lượng tốt. Nhưng khi mặt bằng giá mới được thiết lập, lợi thế tồn kho cũ sẽ dần biến mất. Khi đó, cuộc cạnh tranh lại quay về những yếu tố quen thuộc là sức mua, thị phần, giá bán, khả năng tài chính của người tiêu dùng và hiệu quả vận hành.

RAM và chip đang mang lại cho DMX một cú hích về biên lợi nhuận nhưng chưa đủ để trở thành yếu tố tăng trưởng dài hạn. Trong cơn khát RAM và chip, người có hàng tồn kho giá thấp có thể là người hưởng lợi trước; nhưng người giữ được khách hàng khi giá đã tăng mới là người quyết định ai thực sự thắng trong chu kỳ này.

Chuỗi bán lẻ hưởng lợi nhờ sàn thương mại điện tử giảm cạnh tranh?

SSI cho rằng lợi thế chi phí của các đối thủ thương mại điện tử đã thu hẹp từ tháng 7/2025 khi các doanh nghiệp chuyển sang cơ chế nộp thuế dựa trên doanh thu, thay vì thuế khoán; đồng thời phí hoa hồng từ các sàn thương mại điện tử cũng tăng. Như vậy, tương quan giữa các kênh phân phối đã có sự thay đổi. Trong bối cảnh cạnh tranh bớt gay gắt từ các sàn thương mại điện tử, chuỗi bán lẻ hàng công nghệ có thêm dư địa chuyển một phần chi phí gia tăng vào giá bán.

Nhưng không có nghĩa các sàn thương mại điện tử đã biến mất khỏi cuộc chơi. Các sàn như Shopee, TikTok Shop, Lazada… vẫn có sức hút về giá, đặc biệt với nhóm phụ kiện và sản phẩm có giá trị thấp. Số liệu tháng 7 cho thấy giá trị giao dịch trên các sàn giảm nhưng nhóm hàng máy tính, laptop và thiết bị đi kèm vẫn có lượng giao dịch đáng kể.

Vì vậy, lợi thế của một chuỗi lớn như DMX không nằm đơn thuần ở mạng lưới nhiều cửa hàng, mà ở khả năng kết hợp quy mô mua hàng, tồn kho, thương lượng với nhà cung cấp, hệ thống cửa hàng và các phương thức thanh toán.