Công nghệ làm báo ở Australia: Một góc nhìn từ ABC
Báo chí Australia rất chú ý đến việc ứng dụng công nghệ trong tác nghiệp cũng như quản trị tòa soạn. Từ trải nghiệm làm việc tại Australian Broadcasting Corporation (ABC), cơ quan phát thanh truyền hình quốc gia của Ausralia (ADS), nhà báo Xuân Hồng cho thấy cách báo chí Australia ứng dụng công nghệ và AI vào hoạt động báo chí từ rất sớm, đồng thời vẫn duy trì những nguyên tắc cốt lõi của nghề: Tính trung lập, trách nhiệm và sự liêm chính.
Chiếc thẻ nhà báo trở thành “hộ chiếu số”
Những năm 2011-2012, khi sang Australia học thạc sĩ, tôi xin được vào làm tại Ban quốc tế của ABC, nơi có rất nhiều tiểu ban ngôn ngữ khác nhau: Việt, Trung, Indonesia, Myanmar, Papua New Guinea...
Ngày đầu đến làm việc, tôi được sắp xếp gặp nhân viên hành chính để làm các thủ tục nhân sự như khai thông tin cá nhân và cấp thẻ nhân viên. Điều khiến tôi bất ngờ là chỉ với tấm thẻ sinh viên cùng chưa đến 3 phút chụp ảnh tự động và khoảng 1 tiếng in ấn, bộ phận hành chính đã cấp cho tôi một tấm thẻ nhựa có logo ABC cùng ảnh chân dung và mã số nhân viên.
Với tấm thẻ này, tôi có thể đi qua mọi cánh cửa tự động trong tòa nhà với tư cách một nhân viên của ABC. Tấm thẻ ấy tích hợp đầy đủ dữ liệu cá nhân của tôi như thông tin hộ chiếu, loại visa đang giữ, trường và ngành học tại Australia để khi cần, cơ quan chức năng có thể biết ngay tôi là ai, đến từ đâu, đang lưu trú và học tập ở đâu.
Thế mới thấy Australia đã triển khai chuyển đổi số, tích hợp dữ liệu từ rất sớm.
Không chỉ có vậy, sau khi vào làm việc tại ABC, trong một vài dịp đi lại trên lãnh thổ Australia và tham dự một số sự kiện công cộng có giới hạn người tham gia như lễ kỷ niệm ANZAC Day của lực lượng vũ trang Australia, tôi chỉ cần xuất trình thẻ ABC là có thể vào dự sự kiện, lấy thông tin, tiếp cận nhân vật để thực hiện bài viết mà không cần giấy giới thiệu hay bất kỳ giấy tờ xác nhận nào khác. Hóa ra, tấm thẻ ấy không chỉ là thẻ ra vào cơ quan mà còn xác nhận tư cách của người mang thẻ là một nhà báo của ABC với đầy đủ quyền tác nghiệp.
Hệ thống quản lý kết hợp giữa con người và công nghệ
Cách quản lý người lao động ở Australia nói chung và ABC nói riêng rất khoa học, linh hoạt. Vì tôi là nhân viên thời vụ (casual employee) nên có thể đến làm việc tùy theo quỹ thời gian tự sắp xếp, miễn không trái với quy định của Chính phủ Australia đối với du học sinh và bảo đảm hoàn thành các đầu việc được giao. Dĩ nhiên, giờ làm linh hoạt thì cách tính lương cũng linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm công bằng. Lương được tính theo số giờ làm việc thực tế, căn cứ vào thời điểm tôi quẹt thẻ lúc đến và lúc ra về.
Đến đây chắc sẽ có người hỏi: Như vậy liệu có thể “làm việc riêng” ở cơ quan mà vẫn được tính giờ không? Xin thưa, không đơn giản như vậy. Thứ nhất, ở những nơi như Australia, tính trung thực, sự tự giác và trách nhiệm cá nhân rất cao nên sẽ không có nhiều người “khôn lỏi”. Thứ hai, không gian làm việc ở ABC rất mở và hệ thống mạng quản lý nội bộ kết nối rất tốt nên nếu có người làm việc riêng, đồng nghiệp xung quanh đều biết; chưa kể hệ thống sẽ lưu lại những gì nhân viên thực hiện trên máy để khi cần, bộ phận quản lý có đầy đủ bằng chứng chứng minh việc “gian lận”. Thêm nữa, còn có trưởng các bộ phận chịu trách nhiệm đánh giá và xác nhận thời gian cũng như hiệu quả lao động của nhân viên trước khi bảng lương được phê duyệt.
Đây là một hệ thống quản lý ưu việt, kết hợp giữa con người và công nghệ để vừa tạo điều kiện cho người lao động phát huy tính tự chủ, tự giác, tự chịu trách nhiệm, vừa duy trì sự công bằng và khách quan. Ngoài ra, công việc cũng được áp KPI rất rõ ràng. Với mức lương được hưởng tính theo giờ, mỗi tuần tôi cần hoàn thành ít nhất 4 tin (news stories), 2 phóng sự (feature stories), tham dự 1-2 cuộc giao ban và lên sóng radio thực hiện một buổi trao đổi trực tiếp (live talk) khoảng 15 phút về một chủ đề bất kỳ do tôi lựa chọn và được trưởng bộ phận thông qua.
.jpg)
Việc lựa chọn đề tài cũng rất linh hoạt. Chúng tôi có thể đề xuất bất kỳ nội dung gì, miễn trả lời được với Ban biên tập câu hỏi: “Vì sao ABC phải đưa thông tin này ngày hôm nay?”.
Chúng tôi có thể đề xuất bất kỳ nội dung gì, miễn trả lời được với Ban biên tập câu hỏi: Vì sao ABC
phải đưa thông tin này ngày hôm nay?
Kỷ luật nghề là số 1
Tuân thủ nguyên tắc hoạt động của tòa soạn cũng là một điểm đáng chú ý. ABC là cơ quan báo chí - truyền thông quốc gia của Australia, được Chính phủ Australia cấp kinh phí hoạt động. Tuy nhiên, cơ quan này vẫn duy trì tính độc lập trước Chính phủ và đặc biệt tuân thủ nguyên tắc “trung lập, khách quan” trong các vấn đề quốc tế. Điều này có nghĩa là trước những vấn đề khu vực, quốc tế có tranh chấp, các tin bài của ABC phải giữ tiếng nói trung lập, không thiên vị bất kỳ bên nào.
Thời điểm tôi làm việc tại ABC xảy ra sự việc “cắt cáp tàu Bình Minh”. Khi đưa tin vụ việc này, các ban ngôn ngữ của ABC, kể cả tiếng Việt và tiếng Trung, đều phải bảo đảm không có bất kỳ chi tiết hay từ ngữ nào thể hiện rằng ABC hoặc Chính phủ Australia ngả theo quan điểm của một bên liên quan.
Đây thực sự là một lần rèn luyện việc “giữ tim nóng, đầu lạnh” đối với những phóng viên, biên tập viên người Việt làm việc tại ABC khi đó. Bởi tất cả chúng tôi theo dõi vụ việc đều biết lẽ phải thuộc về Việt Nam, nhưng vẫn cần cân nhắc lựa chọn ngôn từ để không trực tiếp khẳng định điều đó trong các sản phẩm của ABC.
Điều này không phải vì né tránh hay e ngại, mà bởi lúc ấy chúng tôi đang là những nhà báo của ABC nên phải tuân thủ nguyên tắc hoạt động của cơ quan báo chí nơi mình làm việc.
Giữ nguyên tắc liêm chính báo chí
Sau khi về nước với những trải nghiệm và kinh nghiệm tác nghiệp báo chí tiếp thu được từ ABC, phải hơn 10 năm sau tôi mới có dịp học hỏi thêm từ các đồng nghiệp của ABC thông qua một chương trình chia sẻ, tập huấn diễn ra tại Hà Nội cuối tháng 4/2026.
.jpg)
Phải nói rằng ABC bắt nhịp rất nhanh với xu hướng phát triển và ứng dụng công nghệ trong hoạt động báo chí - truyền thông. Theo chia sẻ của các đồng nghiệp từ ABC, hiện nay họ ứng dụng AI rất mạnh trong các khâu tác nghiệp, từ “gỡ băng”, dịch thuật, soạn thảo và biên tập nội dung đến tối ưu hóa tiêu đề và SEO, tạo nội dung mạng xã hội, kiểm chứng thông tin, phân tích độc giả và tương tác.
Tất cả chúng tôi theo dõi vụ việc đều biết lẽ phải thuộc về Việt Nam, nhưng vẫn cần cân nhắc lựa chọn ngôn từ để không trực tiếp khẳng định
điều đó trong các sản phẩm của ABC.
Hầu như mọi phần mềm, ứng dụng AI phù hợp với các khâu tác nghiệp đều được ABC thử nghiệm trong thực tiễn để đánh giá ưu, nhược điểm nhằm chọn lọc và khai thác tối ưu. Bên cạnh đó, ABC cũng rất chú ý đến các vấn đề đạo đức, cũng như tính liêm chính trong việc sử dụng AI nhằm bảo đảm công chúng được tiếp cận tin tức đáng tin cậy, nội dung an toàn, mang tính giáo dục cho trẻ em và phản ánh chân thực đời sống, văn hóa, lịch sử Australia.
Những câu chuyện về cách làm báo ở Australia nói chung và tại ABC nói riêng còn rất nhiều. Nhân ngày 21/6, xin được chia sẻ với bạn đọc và đồng nghiệp một vài trải nghiệm như một dịp để cùng chiêm nghiệm về nghề.
Nhà báo Nguyễn Xuân Hồng có gần 30 năm công tác tại các cơ quan báo chí. Anh cũng là một dịch giả quen thuộc với độc giả Việt Nam qua hơn 100 tác phẩm dịch đã được xuất bản, trong đó có những tác phẩm của các tác giả best-seller như Dan Brown, Jordan Belfort và các tác phẩm, hồi ký của nhiều nhà lãnh đạo thế giới. Anh tham gia giảng dạy về báo chí - truyền thông tại nhiều cơ sở đào tạo.
.jpg)
.jpg)
