Công nghệ VAR tại World Cup 2026: Nhìn thấy mọi thứ nhưng vẫn gây tranh cãi

Công nghệ tại World Cup 2026 có thể phát hiện những chi tiết rất nhỏ. Nhưng càng nhìn rõ, người xem càng khó hiểu vì sao các quyết định lại khác nhau.

Bàn tay chạm bóng rõ ràng, phạt đền không có

Trận tứ kết giữa Tây Ban Nha và Bỉ đang hòa 1-1 thì một tình huống gây tranh cãi xuất hiện trong vòng cấm Tây Ban Nha.

Aymeric Laporte đánh đầu phá bóng. Bóng đổi hướng rồi chạm cánh tay Rodri. Các cầu thủ Bỉ lập tức đòi phạt đền, nhưng trọng tài Michael Oliver xua tay. VAR kiểm tra và không yêu cầu ông ra màn hình xem lại.

Bỉ sau đó thua 1-2 bởi bàn thắng của Mikel Merino ở phút 88. Vì thế, tình huống của Rodri càng được chú ý. Một quả phạt đền khi tỉ số đang cân bằng có thể làm thay đổi trận đấu. Tuy nhiên, bóng chạm tay không đương nhiên dẫn đến phạt đền.

Theo các phân tích về luật, bóng đã đổi hướng từ cú đánh đầu của Laporte ở khoảng cách gần. Rodri không đủ thời gian phản ứng, không chủ động đưa tay về phía bóng và cánh tay không bị xem là làm cơ thể lớn hơn một cách bất thường.

VAR vì thế không xác định có "sai lầm rõ ràng và hiển nhiên" để can thiệp vào quyết định của trọng tài.

Theo luật của IFAB, việc bóng chạm tay chưa đủ để cấu thành lỗi. Một trong những yếu tố quan trọng là vị trí cánh tay có làm cơ thể cầu thủ lớn hơn một cách không tự nhiên hay không.

Về luật, quyết định không thổi phạt đền có cơ sở. Nhưng với nhiều khán giả, hình ảnh trên màn hình lại rất đơn giản: bóng chạm tay một cầu thủ trong vòng cấm.

Khoảng cách giữa điều người xem nhìn thấy và cách trọng tài áp dụng luật ngày càng lớn.

Một tiếp xúc rất nhỏ đủ hủy bàn thắng

Nếu cánh tay Rodri không bị xem là phạm lỗi, một tiếp xúc gần như không thể nhận ra bằng mắt thường lại khiến Croatia mất bàn thắng.

Ở vòng 32 đội, Croatia tưởng đã gỡ hòa 2-2 trước Bồ Đào Nha bằng bàn thắng của Josko Gvardiol ở phút bù giờ thứ 13. VAR sau đó vào cuộc.

Công nghệ xác định bóng đã chạm rất nhẹ vào Igor Matanovic trước khi đến Gvardiol. Vì tiếp xúc này, vị trí của Gvardiol được xác định là việt vị và bàn thắng bị hủy.

Mắt thường gần như không nhận ra cú chạm. Bóng cũng không đổi hướng đáng kể. Cảm biến bên trong quả bóng mới phát hiện tiếp xúc, với khả năng bóng chỉ chạm vào tóc Matanovic.

Matanovic có thể không nhận ra mình vừa chạm bóng. Gvardiol càng khó biết đồng đội đã tác động vào pha bóng. Nhưng khi cảm biến xác nhận có tiếp xúc, luật việt vị được áp dụng từ thời điểm đó.

Luka Modric không hài lòng. Liên đoàn Bóng đá Croatia đề nghị FIFA giải thích và cho rằng công nghệ đã bị lạm dụng. Theo phía Croatia, VAR không sửa một sai lầm rõ ràng mà chủ động tìm một tiếp xúc không ai nhận thấy để xác định lỗi.

Hai tình huống của Rodri và Matanovic thực tế thuộc hai điều luật khác nhau.

Với lỗi dùng tay chơi bóng, trọng tài phải đánh giá tư thế cánh tay, chuyển động và bối cảnh tình huống. Với việt vị, thời điểm bóng được đồng đội chạm hoặc chơi bóng có thể quyết định vị trí hợp lệ của cầu thủ.

Về kỹ thuật, VAR không mâu thuẫn. Nhưng với người xem, nghịch lý vẫn rất rõ: Một bàn tay nhìn thấy trên màn hình không dẫn đến phạt đền, trong khi một tiếp xúc gần như vô hình đủ sức xóa bàn thắng.

VAR được phép quay lại bao xa?

VAR tại World Cup 2026 không chỉ phát hiện những tiếp xúc rất nhỏ. Công nghệ còn có thể xem lại toàn bộ diễn biến dẫn đến bàn thắng.

Trong trận Argentina thắng Ai Cập 3-2 ở vòng 16 đội, Mostafa Zico từng đưa bóng vào lưới Argentina. VAR kiểm tra lại pha tấn công và xác định Marwan Attia đã phạm lỗi với Lisandro Martinez trước đó, ở khu vực cách xa nơi bàn thắng được ghi.

Bàn thắng bị hủy.

Phía Ai Cập phản ứng mạnh. Họ cho rằng VAR đã quay lại quá xa để tìm lỗi, đồng thời bất bình khi tình huống Mohamed Salah ngã trong vòng cấm trước bàn quyết định của Argentina không được xử lý theo cách tương tự.

Trưởng ban trọng tài FIFA Pierluigi Collina bảo vệ quyết định hủy bàn. Theo ông, không có giới hạn cố định về khoảng cách tới khung thành hoặc số giây giữa lỗi và bàn thắng. Nếu hành vi phạm lỗi thuộc quá trình dẫn đến bàn thắng, trọng tài có thể xem xét.

Quan điểm này đặt ra một vấn đề khác: một pha tấn công bắt đầu từ đâu?

VAR nên quay lại một đường chuyền, một pha tranh chấp hay toàn bộ chuỗi kiểm soát bóng trước bàn thắng? Nếu ranh giới không được giải thích rõ với công chúng, mỗi bàn thắng đều có thể kéo theo tranh cãi về việc VAR đã xem lại quá ít hay quá nhiều.

Công nghệ cho thấy những thứ có thể mắt thường không nhìn thấy, nhưng con người vẫn phải diễn giải

VAR được xây dựng theo nguyên tắc "can thiệp tối thiểu, lợi ích tối đa", tập trung vào những sai lầm rõ ràng liên quan đến bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhận diện nhầm cầu thủ.

Theo quy trình của IFAB, quyết định trên sân chỉ nên được thay đổi khi có "sai lầm rõ ràng và hiển nhiên" hoặc một tình huống nghiêm trọng bị bỏ sót.

Tuy nhiên, phạm vi sử dụng công nghệ ngày càng mở rộng. VAR có nhiều dữ liệu hơn, góc quay tốt hơn và các cảm biến có khả năng phát hiện những tiếp xúc mà mắt người không nhận ra.

Khó khăn nằm ở chỗ bóng đá không chỉ gồm những dữ kiện có thể đo chính xác.

Bóng có chạm cầu thủ hay không là dữ kiện. Cảm biến có thể trả lời. Nhưng trên thực tế, cánh tay có ở vị trí bất thường hay không, một tiếp xúc có đủ để cấu thành lỗi hay tình huống phạm lỗi có thuộc cùng pha tấn công dẫn đến bàn thắng hay không vẫn cần trọng tài đánh giá.

VAR đã giúp bóng đá nhìn thấy những thứ mắt thường không thể thấy, cung cấp thêm bằng chứng nhưng không tự quyết định ý nghĩa pháp lý của mọi hình ảnh. Đó là lý do nhiều tranh cãi vẫn tồn tại dù chất lượng công nghệ ngày càng cao.