Cuộc đua AI 725 tỉ USD khiến các Big Tech cạn kiệt tiền mặt

Khoản chi tiêu khổng lồ trong cuộc đua AI khiến lượng tiền mặt tự do của các công ty công nghệ sụt giảm xuống mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ. Đây là một sự dịch chuyển vô cùng lớn, biến những doanh nghiệp vốn quen thuộc với mô hình kinh doanh hái ra tiền mà không cần quá nhiều tài sản vật lý trở thành những nhà đầu tư cơ sở hạ tầng nặng nề nhất thế giới.

Cú chuyển mình đắt đỏ và sự sụt giảm dòng tiền nghiêm trọng trong cuộc đua AI

Các chuyên gia phân tích tài chính tại Phố Wall vừa đưa ra dự báo gây choáng váng cho giới đầu tư. Tổng lượng tiền mặt tự do của bốn ông lớn gồm Amazon, Alphabet, Microsoft và Meta dự kiến sẽ lao dốc mạnh, chỉ còn khoảng 4 tỉ USD trong quý 3 năm nay. Sự sụt giảm này vô cùng lớn nếu đem đối chiếu với con số trung bình 45 tỉ USD mà họ thường xuyên duy trì được trong mỗi quý kể từ thời điểm đại dịch bùng phát sáu năm trước. Ước tính trong năm nay, lượng tiền mặt tự do của các tập đoàn này sẽ chạm đáy ở mức thấp nhất kể từ năm 2014, thời điểm quy mô doanh thu của họ mới chỉ bằng khoảng một phần bảy so với hiện tại.

Sự thay đổi này đánh dấu một dịch chuyển lớn về mô hình kinh doanh. Trước đây, các tập đoàn công nghệ được ca ngợi là những cỗ máy in tiền hoàn hảo nhờ mô hình kinh doanh ít tài sản cố định. Họ chủ yếu phát triển phần mềm và thu tiền từ dịch vụ trực tuyến. Giờ đây, kỷ nguyên máy học buộc họ phải vung tiền xây dựng hàng loạt trung tâm dữ liệu khổng lồ. Chuyên gia phân tích Justin Post từ Bank of America nhận định các tập đoàn này đang trải qua chu kỳ đầu tư vốn sâu rộng nhất trong lịch sử.

Chỉ số tiền mặt tự do luôn được giới đầu tư theo dõi sát sao vì nó đại diện cho lượng tiền thực tế mà doanh nghiệp còn giữ lại được sau khi thanh toán chi phí vận hành. Bức tranh tài chính hiện tại đang hướng về kịch bản cạn kiệt. Amazon dự kiến sẽ tiêu xài lượng tiền mặt nhiều hơn số tiền họ làm ra trong năm nay. Tập đoàn Meta sẽ bắt đầu đốt tiền mặt khổng lồ trong nửa cuối năm, tương tự như Microsoft. Riêng với Alphabet, dù lượng tiền mặt tự do cả năm được dự báo vẫn giữ ở mức dương, con số này chắc chắn sẽ rớt xuống mức thấp nhất trong hơn mười năm qua.

Đánh đổi lợi ích, vay nợ khổng lồ và làn sóng cắt giảm nhân sự

Sau nhiều năm sử dụng lợi nhuận nội tại để tài trợ cho các dự án nghiên cứu, các gã khổng lồ đang phải đối mặt với những đánh đổi khắc nghiệt. Để có tiền xây dựng cơ sở hạ tầng, họ buộc phải cắt giảm việc làm, giảm mức chia sẻ lợi nhuận cho cổ đông hoặc vay nợ số lượng lớn. Chuyên gia Justin Post giải thích các công ty này bước vào chu kỳ đầu tư với bảng cân đối kế toán cực kỳ khỏe mạnh. Nhờ vậy, họ chịu ít rủi ro hơn khi gánh thêm nợ trong lúc dòng tiền tự do chuyển sang mức âm.

Hoạt động chi tiêu khổng lồ này đã trực tiếp bào mòn dòng tiền chảy về túi nhà đầu tư. Lần đầu tiên kể từ khi chương trình mua lại cổ phiếu khởi động vào năm 2015, Alphabet đã hoàn toàn ngừng việc thu mua lại cổ phiếu trong quý 1 vừa qua. Thay vào đó, công ty phát hành lượng nợ mới lên tới 31 tỉ USD và tiếp tục tung ra thị trường trái phiếu trị giá 17 tỉ USD. Meta cũng không kém cạnh khi đã phát hành 55 tỉ USD tiền nợ trong sáu tháng qua, đồng thời tạm dừng hoàn toàn các hoạt động mua lại cổ phiếu.

Khác với các đối thủ, Meta không sở hữu mảng kinh doanh đám mây để cho thuê lại không gian trung tâm dữ liệu. Ban lãnh đạo buộc phải sa thải nhân viên để giải phóng nguồn lực tài chính. Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg thừa nhận Meta hiện chưa có kế hoạch chính xác về cách thức mở rộng quy mô doanh thu của từng sản phẩm.

Trong khi đó, theo ước tính của Visible Alpha, Amazon dự kiến sẽ đốt khoảng 10 tỉ USD tiền mặt trong năm nay. Công ty này tuyên bố sẽ rót khoản tiền khổng lồ 200 tỉ USD vào năm 2026. Đây là mức chi tiêu lớn nhất so với tất cả các đối thủ cùng ngành. Giám đốc điều hành Andy Jassy của Amazon đã trấn an các nhà đầu tư bằng cách so sánh quá trình xây dựng hạ tầng hiện tại với vụ đánh cược vào nền tảng đám mây AWS nhiều năm về trước.

Dự án AWS từng đè nặng lên bảng cân đối kế toán của tập đoàn trong nhiều năm liền trước khi lột xác trở thành cỗ máy đóng góp hơn một nửa tổng lợi nhuận. Ông tin rằng dòng tiền tự do và tỉ suất sinh lời từ các khoản đầu tư này sẽ trở nên cực kỳ hấp dẫn trong vài năm tới. Ông cũng nhấn mạnh trong những giai đoạn tăng trưởng quá nóng như hiện nay, chi phí đầu tư vốn thường vượt xa mức tăng trưởng doanh thu, khiến dòng tiền tự do trong những năm đầu luôn gặp phải thử thách vô cùng khắc nghiệt.

Lạm phát phần cứng và những thủ thuật kế toán che giấu rủi ro

Khi những người khổng lồ công nghệ đẩy mạnh chi tiêu, giới tài chính bắt đầu lo ngại về các thủ thuật làm đẹp hồ sơ kế toán. Các tập đoàn đã khéo léo chuyển hàng chục tỉ USD chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu ra khỏi bảng cân đối kế toán chính thức. Họ thực hiện điều này bằng cách thành lập các công ty cổ phần có mục đích đặc biệt. Những công cụ tài chính này giúp thu hút nhà đầu tư tham gia tài trợ cho hạ tầng, đồng thời huy động nợ mà không bị hiển thị đầy đủ trên báo cáo của công ty mẹ. Các cấu trúc này lại tạo ra sự mù mờ về việc ai mới là người cuối cùng phải gánh chịu rủi ro thất thoát vốn.

Tập đoàn Oracle cũng tận dụng các cấu trúc ngoại bảng này khi theo đuổi dự án xây dựng trung tâm dữ liệu trị giá 300 tỉ USD với OpenAI. Giáo sư Christian Leuz từ Đại học Chicago chỉ ra một kẽ hở lớn. Vì thuật ngữ dòng tiền tự do không được định nghĩa cứng rắn trong chuẩn mực kế toán, các công ty có không gian khá rộng để tùy ý điều chỉnh cách tính.

Họ có thể thay đổi cách hạch toán chi phí trả lương bằng cổ phiếu hoặc ghi nhận chi phí thuê mướn cơ sở hạ tầng. Vị giáo sư cảnh báo dòng tiền thực tế của nhiều công ty có khả năng tồi tệ hơn rất nhiều so với những gì họ công bố.

Cơn sốt chi tiêu này đang đổ dồn áp lực lên chuỗi cung ứng linh kiện phần cứng. Nhu cầu bùng nổ đẩy giá các thành phần thiết yếu lên cao, khiến việc xây dựng trung tâm dữ liệu trở nên đắt đỏ. Microsoft phàn nàn tình trạng lạm phát giá cả sẽ khiến nhu cầu chi tiêu vốn của họ đội thêm 25 tỉ USD trong năm nay.

Meta cũng trích dẫn nguyên nhân chi phí gia tăng để biện minh cho việc cộng thêm 10 tỉ USD vào dự báo đầu tư. Dù đối mặt với nguy cơ dư thừa công suất và suy giảm lợi nhuận, các giám đốc điều hành luôn cảm thấy bị ép buộc phải liên tục vung tiền. Nỗi sợ hãi bị bỏ lại phía sau quá lớn, buộc họ phải duy trì vòng lặp chi tiêu chưa từng có này.

Giáo sư Leuz so sánh quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng hiện tại với chu kỳ huy động vốn thường thấy ở các ngành công nghiệp mang tính chu kỳ và thâm dụng tài sản cố định như viễn thông hoặc hóa chất. Trong những ngành này, tình trạng đầu tư quá mức thường dẫn đến sự dư thừa công suất, làm suy giảm tỉ suất lợi nhuận và kéo theo hiệu quả sinh lời cực kỳ yếu kém.

Tuy nhiên, các vị giám đốc điều hành luôn cảm thấy bị ép buộc phải liên tục vung tiền để theo kịp đối thủ. Nỗi sợ hãi bị bỏ lại phía sau bởi một công nghệ mang tính cách mạng là quá lớn. Họ bắt buộc phải đầu tư khi nhìn thấy đối thủ của mình đang đầu tư. Đây thực chất là một phiên bản kinh điển của tình thế tiến thoái lưỡng nan của người bị giam hãm và chính hiệu ứng tâm lý này đang ngày càng củng cố và thổi phồng chu kỳ chi tiêu vốn đến những giới hạn chưa từng có trong lịch sử ngành công nghệ.