Cuộc thi gạo ngon ĐBSCL: Còn phải 'xanh'

Trong dòng chảy chuyển mình của nông nghiệp hiện đại, Cuộc thi “Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long” lần thứ I năm 2026 do tỉnh Cà Mau tổ chức không chỉ là nơi tôn vinh những hạt gạo chất lượng cao; mà còn mang theo một thông điệp lớn - phát triển ngành lúa gạo theo hướng “ngon và xanh”. Thông điệp này được đặt trong bối cảnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, áp lực thị trường và yêu cầu phát triển bền vững.

Khẳng định vai trò “vựa lúa” trong bối cảnh mới

Phát biểu tại lễ khai mạc Tuần lễ Khoa học, công nghệ, văn hóa, du lịch và Cuộc thi “Gạo ngon ĐBSCL” tối 25/4 tại Cà Mau, ông Phạm Văn Thiều - Phó bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh Cà Mau - nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của vùng ĐBSCL đối với an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu gạo. Đây là vùng đất trù phú, đóng góp phần lớn sản lượng lúa gạo của cả nước, đồng thời là trụ cột trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.

Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng là những thách thức ngày càng rõ nét. Biến đổi khí hậu với xâm nhập mặn, hạn hán, sạt lở… đang tác động trực tiếp đến sản xuất lúa. Song song đó, thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là yếu tố môi trường. Chính vì vậy, nâng tầm giá trị hạt gạo không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu.

“Ngon” thôi chưa đủ, còn phải “xanh”

Điểm khác biệt của cuộc thi năm nay chính là việc nhấn mạnh tiêu chí “xanh” bên cạnh yếu tố “ngon”. Nếu trước đây, gạo ngon được đánh giá chủ yếu dựa trên hương vị, độ dẻo, độ thơm thì nay tiêu chí đã được mở rộng sang quy trình sản xuất.

“Xanh” được hiểu là giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả, hạn chế hóa chất, tăng cường canh tác hữu cơ, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây cũng là xu hướng tất yếu của nông nghiệp toàn cầu, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và môi trường.

Cuộc thi với 28 mẫu gạo đạt chuẩn tham gia, quy tụ từ nhiều địa phương trong vùng, không chỉ là nơi so tài về chất lượng mà còn là “bức tranh thu nhỏ” của quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp xanh. Nhiều sản phẩm tham gia đã được sản xuất theo hướng hữu cơ, áp dụng quy trình canh tác bền vững, giảm phát thải.

Công nghệ – chìa khóa nâng tầm hạt gạo

Một trong những thông điệp xuyên suốt của sự kiện là vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Không gian “Chạm công nghệ – Mở tương lai” với hơn 50 gian hàng đã mang đến những trải nghiệm trực quan về nông nghiệp số, đô thị thông minh, thiết bị bay không người lái, thực tế ảo…

Việc “đưa công nghệ xuống gần người dân” không chỉ giúp nông dân tiếp cận các giải pháp mới mà còn tạo nền tảng cho việc chuyển đổi mô hình sản xuất. Từ việc sử dụng UAV phun thuốc, cảm biến theo dõi độ ẩm đến các nền tảng truy xuất nguồn gốc, tất cả đều góp phần nâng cao chất lượng và giá trị hạt gạo.

Thông qua đó, thông điệp “ngon và xanh” không còn là khẩu hiệu mà trở thành hướng đi cụ thể, có công cụ và giải pháp để thực hiện.

Một điểm nhấn quan trọng khác của cuộc thi là vai trò của liên kết giữa “4 nhà”: Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nông dân. Đây được xem là yếu tố quyết định để chuyển đổi ngành lúa gạo theo hướng bền vững.

Những mô hình tiêu biểu từ thực tiễn

Trong số các sản phẩm tham gia, gạo Ông Điền của Công ty TNHH Misun là một ví dụ điển hình. Được sản xuất từ giống lúa ST24 theo hướng sử dụng phân bón hữu cơ, dinh dưỡng sinh học, sản phẩm này không chỉ đạt chất lượng cao mà còn có giá trị kinh tế vượt trội, với giá bán khoảng 119.000 đồng/kg – cao nhất thị trường hiện nay.

Mô hình liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp và hơn 200 nông dân trên diện tích hơn 500 ha đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Nông dân được đảm bảo đầu ra, được hỗ trợ kỹ thuật, trong khi doanh nghiệp kiểm soát được chất lượng và xây dựng thương hiệu.

Bên cạnh đó, việc gạo BL9 của Hợp tác xã Ba Đình đoạt giải nhất cuộc thi cũng cho thấy tiềm năng lớn của các mô hình sản xuất tập thể khi được tổ chức bài bản và áp dụng khoa học kỹ thuật.

Cà Mau, với hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc trưng và điểm đến Mũi Cà Mau thiêng liêng, đang cho thấy cách tiếp cận mới: kết hợp hài hòa giữa nông nghiệp, công nghệ, văn hóa và du lịch để tạo nên sức mạnh tổng hợp.

Lan tỏa thông điệp phát triển bền vững

Việc tổ chức cuộc thi gạo ngon gắn với khoa học công nghệ, văn hóa và du lịch đã tạo nên một mô hình mới, góp phần định hình hướng đi cho ngành lúa gạo trong tương lai.

Thông điệp “ngon và xanh” vì thế không chỉ dành riêng cho ngành lúa gạo mà còn là lời kêu gọi đối với toàn bộ nền nông nghiệp: phải đổi mới, phải thích ứng và phải phát triển bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc xây dựng thương hiệu gạo quốc gia là nhiệm vụ cấp thiết. Những cuộc thi như “Gạo ngon ĐBSCL” chính là bước đi quan trọng để khẳng định chất lượng và nâng cao hình ảnh gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Khi hạt gạo không chỉ ngon mà còn xanh, không chỉ chất lượng mà còn bền vững, đó chính là lợi thế cạnh tranh lâu dài. Và từ Cà Mau – vùng đất cực Nam của Tổ quốc – một thông điệp đã được gửi đi mạnh mẽ: tương lai của gạo Việt nằm ở sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa chất lượng và trách nhiệm với môi trường.

Thông điệp ấy không chỉ dừng lại ở cuộc thi mà sẽ tiếp tục lan tỏa, trở thành kim chỉ nam cho hành trình phát triển của ngành lúa gạo Việt Nam trong thời gian tới.