Đại học Quân y Trung Quốc: Thực phẩm bổ sung omega-3 có thể gây hại cho não
Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Y khoa Quân đội đưa ra cảnh báo đáng lo ngại sau khi phát hiện liều cao viên dầu cá có thể đẩy nhanh quá trình suy giảm nhận thức ở bệnh Alzheimer.
Một nhóm nghiên cứu từ Đại học Y khoa Quân đội Trung Quốc (Đại học Quân y Trung Quốc) phát hiện ra rằng việc uống dầu cá có thể không cải thiện và thậm chí có thể làm tăng tốc độ suy giảm nhận thức ở bệnh Alzheimer.
Nhiều người lớn tuổi đã quen với việc bổ sung omega-3 để giúp bảo vệ chức năng nhận thức. Tuy nhiên, những phát hiện từ nghiên cứu của Đại học Y khoa Quân đội Trung Quốc đã thách thức quan điểm này. Nghiên cứu dựa trên phân tích hơn 800 người lớn tuổi ở Bắc Mỹ, khoảng một nửa trong số đó mang gen APOEε4, vốn làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ.
Dữ liệu cho thấy những người sử dụng thực phẩm bổ sung omega-3 đã trải qua sự suy giảm khả năng nhận thức nhanh hơn đáng kể so với những người không dùng.
Những phát hiện của nghiên cứu được công bố trực tuyến vào tháng 4 và sẽ được xuất bản trong ấn bản tháng 6 của Tạp chí Phòng ngừa Bệnh Alzheimer.
“Những phát hiện này thách thức quan điểm phổ biến cho rằng omega-3 luôn có lợi và nhấn mạnh sự cần thiết phải đánh giá lại một cách thận trọng việc sử dụng rộng rãi nó để bảo vệ nhận thức”, các nhà nghiên cứu viết.
Liu Yuhui, tác giả liên hệ của nghiên cứu, là Phó giám đốc khoa thần kinh tại Bệnh viện Đại Bình, thuộc Đại học Y khoa Quân đội ở thành phố Trùng Khánh (Trung Quốc).
Phân tích dữ liệu từ 819 người
Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ 819 người tham gia từ 55 tuổi trở lên trong cơ sở dữ liệu Sáng kiến Hình ảnh Thần kinh Bệnh Alzheimer (ADNI), hầu hết đến từ Mỹ và Canada.
ADNI là thử nghiệm lâm sàng đa địa điểm nhằm mục đích cải thiện việc phòng ngừa và điều trị bệnh Alzheimer. Dữ liệu bệnh nhân được chia sẻ tự do với các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới.
819 cá nhân được chọn để phân tích gồm 273 người đã sử dụng thực phẩm bổ sung omega-3, chủ yếu là dầu cá, trong thời gian dài, còn 546 người được chỉ định là nhóm đối chứng không dùng thực phẩm bổ sung. Thời gian theo dõi trung bình cho các thử nghiệm là 5 năm.
Khả năng nhận thức tổng thể của các bệnh nhân được đánh giá bằng các công cụ tiêu chuẩn hóa như Thang đánh giá trạng thái tâm thần tối thiểu (MMSE), Thang đánh giá bệnh Alzheimer - Phân thang nhận thức gồm 13 mục (ADAS-Cog13) và Thang đánh giá mức độ sa sút trí tuệ lâm sàng (CDR-SB), cũng như chụp não để kiểm tra cấu trúc và chuyển hóa của não.
Kết quả thống kê từ 3 thang đo nhận thức đều chỉ ra cùng một hướng: những người sử dụng thực phẩm bổ sung dầu cá lâu dài có tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn đáng kể.
Sự khác biệt này không xuất phát từ yếu tố di truyền vì tỷ lệ mang gen nguy cơ mắc bệnh Alzheimer ở hai nhóm là tương đương nhau. Những người tham gia cũng không cho thấy sự gia tăng mảng bám amyloid hoặc protein tau, vốn là các dấu hiệu điển hình của bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer
Mảng amyloid là các cụm protein beta-amyloid bất thường tích tụ giữa các tế bào thần kinh trong não. Đây là một trong những dấu hiệu bệnh lý đặc trưng nhất của bệnh Alzheimer.
Protein tau là một loại protein có nhiệm vụ giúp giữ khung cho tế bào thần kinh trong não hoạt động ổn định. Ở người khỏe mạnh, protein tau hoạt động bình thường. Song trong bệnh Alzheimer, protein này bị biến dạng và xoắn lại thành các “búi rối” bên trong tế bào thần kinh.
Thay vào đó, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng quá trình chuyển hóa glucose bị giảm trong não của những người đã sử dụng axit béo omega-3 lâu dài.
Điều này có thể cho thấy sự suy yếu kết nối thần kinh, trong đó thay đổi chức năng của các khớp thần kinh là lời giải thích hợp lý nhất, theo các nhà nghiên cứu.
“Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy một khả năng trước đây chưa được nhận biết đầy đủ: việc bổ sung omega-3, trong một số trường hợp, có thể ảnh hưởng xấu đến tính toàn vẹn của khớp thần kinh, cuối cùng làm mất đi những lợi ích ngắn hạn của nó”, Liu Yuhui giải thích.
Chuyên gia dinh dưỡng nổi tiếng Gu Zhongyi (Trung Quốc), Giám đốc Hiệp hội Dinh dưỡng Bắc Kinh, đã tìm cách giải thích lý do tại sao từ trước đến nay omega-3 vẫn được xem là có lợi cho não bộ, dù dữ liệu lâm sàng có thể cho thấy tác động gây hại lên các khớp thần kinh.
“Điều này có thể liên quan đến việc chất béo không bão hòa trong omega-3 rất dễ bị biến đổi hoặc oxy hóa trong môi trường phức tạp của não bộ. Có người hỏi liệu tôi có mua dầu cá cho người lớn tuổi trong gia đình không. Tôi trả lời rằng mình không dám mua tùy tiện, vì người già rất dễ để dầu cá quá hạn sử dụng. Dầu cá để quá lâu hoặc bị oxy hóa thì có thể còn gây hại hơn cho sức khỏe”, Gu Zhongyi bình luận.
Một đánh giá hệ thống khác được công bố năm ngoái trên Tạp chí Bệnh Alzheimer cũng lưu ý rằng việc bổ sung axit béo omega-3 liều thấp có thể liên quan đến lợi ích về nhận thức. Thế nhưng, lợi ích này có thể bị đảo ngược ở một số bệnh nhân khi lượng tiêu thụ hằng ngày vượt quá 1.500 mg.
Hạn chế của nghiên cứu về thực phẩm bổ sung omega-3
Kết quả nghiên cứu mới nhất không phủ nhận hoàn toàn giá trị của omega-3, mà chỉ là lời nhắc nhở rằng lợi ích của omega-3 có thể phụ thuộc vào liều lượng và thời gian sử dụng, đồng thời việc bổ sung liều cao trong thời gian dài có thể phản tác dụng.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng cảnh báo rằng vì đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định chắc chắn mối quan hệ nhân quả. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu trước đây ghi nhận omega-3 có thể mang lại lợi ích cho não bộ trong một số trường hợp nhất định. Cụ thể là:
- Người bị suy giảm nhận thức nhẹ, tức giai đoạn sớm trước Alzheimer. Một số phân tích tổng hợp cho thấy DHA và EPA có thể giúp cải thiện nhẹ trí nhớ và khả năng nhận thức ở nhóm này. DHA và EPA là hai loại axit béo omega-3 quan trọng nhất trong dầu cá và cá biển béo như cá hồi, cá thu, cá mòi.
- Người có triệu chứng Alzheimer còn nhẹ. Một số thử nghiệm nhỏ ghi nhận omega-3 có thể làm chậm phần nào tốc độ suy giảm ở giai đoạn đầu, dù hiệu quả không lớn và kết quả còn mâu thuẫn giữa các nghiên cứu.
- Người mang gen APOEε4. Có nghiên cứu cho thấy omega-3 giúp bảo vệ lớp myelin quanh tế bào thần kinh tốt hơn ở nhóm có nguy cơ Alzheimer cao này.
- Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ. DHA được xem là quan trọng cho sự phát triển não bộ và thị giác của thai nhi.
- Một số trường hợp trầm cảm hoặc viêm mạn tính. Omega-3, đặc biệt là EPA, được cho là có tác dụng chống viêm và hỗ trợ điều hòa hoạt động thần kinh.
DHA và EPA là hai loại axit béo omega-3 quan trọng nhất trong dầu cá và cá biển béo như cá hồi, cá thu, cá mòi.
Nghiên cứu của Đại học Y khoa Quân đội cũng có những hạn chế vì cơ sở dữ liệu ADNI chủ yếu gồm những người da trắng và có trình độ học vấn cao, do đó vẫn còn câu hỏi liệu kết quả này có thể áp dụng cho các nhóm dân số khác hay không.
“Từ góc độ lâm sàng và sức khỏe cộng đồng, kết quả của chúng tôi cho thấy cần có đánh giá chi tiết hơn và thêm nhiều nghiên cứu về việc sử dụng rộng rãi thực phẩm bổ sung omega-3 để bảo vệ chức năng nhận thức”, ông Liu Yuhui kết luận.
