Đằng sau cú sốc ngày nâng hạng: Vì sao 2 mã FTSE bị bán ròng 'dìm' VN-Index 16 điểm?

VN-Index trong một ngày nâng hạng không êm ả

Nếu chỉ nhìn vào phiên mở cửa, rất khó hình dung VN-Index sẽ kết thúc ngày 21/9 bằng một cú giảm gần 16 điểm. Bởi ngay đầu phiên, chỉ số có lúc tăng đến 14 điểm khi tâm lý nhà đầu tư được hỗ trợ bởi sự kiện Việt Nam chính thức bước vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell. Nhưng sắc xanh không duy trì được lâu. Kết thúc phiên sáng, chỉ số giảm 9,22 điểm.

Áp lực bán thậm chí còn mạnh hơn vào phiên chiều. VN-Index có thời điểm mất đến 33 điểm, lùi xuống sát mốc 1.780 điểm. Đến cuối phiên, lực cầu xuất hiện trở lại, đặc biệt ở một số cổ phiếu ngân hàng, giúp chỉ số thu hẹp đáng kể mức giảm. Tuy nhiên, VN-Index cuối cùng vẫn giảm 0,88%, xuống mức 1.799,67 điểm.

Độ rộng thị trường cho thấy đây không phải cú giảm chỉ do một vài cổ phiếu vốn hóa lớn. HoSE có tới 205 mã giảm và chỉ 105 mã tăng; VN30 có 16 mã giảm, 12 mã tăng. Thanh khoản HoSE đạt 17.317 tỉ đồng, tương ứng hơn 656 triệu cổ phiếu được sang tay. Một phiên giảm rất khó lấy bất cứ yếu tố nào lý giải được thấu đáo ngoài nguyên nhân nhiều mã cổ phiếu bị bán tháo.

Thị trường cho dù không hoàn toàn thiếu lực cầu khi VPB tăng 3,64%, VJC tăng 6,98%, BSR tăng 4,47%, CTG tăng 2,5%, ACB tăng 2,28%, TCB tăng 2,06%... Những cổ phiếu này đã giúp VN-Index hồi phục từ vùng thấp nhất trong ngày. Tuy nhiên, danh mục 27 cổ phiếu rổ FTSE chỉ có 8 mã được mua ròng trong khi 19 mã bị bán ròng. Qua đó cho thấy, lực cầu đã không đủ để hấp thụ lượng cung xuất hiện ở nhóm vốn hóa lớn, khiến thị trường mất đi lực đỡ, đặc biệt là dòng tiền mua đã không đi đúng vào những cổ phiếu có khả năng “cứu” chỉ số.

Cú sốc ngày nâng hạng đến từ đâu?

Câu trả lời nằm ở VIC và VHM. Theo dữ liệu giao dịch, VIC giảm 2,57%, VHM giảm 4,08%. Riêng VIC lấy đi khoảng 9,85 điểm của VN-Index, VHM lấy đi 4,79 điểm. Như vậy chỉ riêng hai mã này đã lấy đi khoảng 14,6 điểm, gần như tương đương toàn bộ mức giảm 15,99 điểm của VN-Index.

Mặc dù VIC, VHM và cả VCB đều nằm trong nhóm 27 cổ phiếu Việt Nam được đưa vào FTSE Global All Cap. Theo Công ty CP Chứng khoán SSI, trong đợt đầu, FTSE GEIS dự kiến phân bổ dòng tiền vào 27 cổ phiếu, riêng VHM trước đó được ước tính nhận khoảng 30,85 triệu USD từ các quỹ ETF, trong khi VIC lại chịu áp lực bán ròng khoảng 28,06 triệu USD trong tuần 14-18/9.

Vậy tại sao cổ phiếu nằm trong rổ FTSE vẫn bị bán? Lý do đơn giản: nằm trong rổ không có nghĩa là ở bất cứ thời điểm nào cũng được mua vào hoặc lực mua sẽ áp đảo lực bán. Cụ thể hơn, dòng tiền mua của FTSE GEIS không đủ để hấp thụ hết cổ phiếu bán ra cơ cấu danh mục từ các quỹ ETF. SSI ước tính nhóm quỹ Vanguard mô phỏng FTSE GEIS đã mua ròng khoảng 240,49 triệu USD vào 27 cổ phiếu trong ngày 18/9. Nhưng cùng thời điểm, các quỹ Xtrackers, VanEck, Fubon và CSOP cũng thực hiện cơ cấu danh mục. Trong đó, VIC và VHM là tâm điểm bán hạ tỉ trọng cơ cấu danh mục của Fubon và Xtrackers, đồng thời chịu ảnh hưởng từ hoạt động thoái vốn của VanEck. Đây chính là nguyên nhân chính yếu khiến VIC và VHM giảm giá mạnh gây tác động tiêu cực đến VN-Index.

“

Các dự báo cơ cấu trước đó của BSC cũng cho thấy Fubon có thể phải bán VIC và VHM do giới hạn tỉ trọng, trong khi Xtrackers cũng có thể bán lượng lớn VIC.

Thanh khoản sụt giảm cho thấy điều gì?

Thanh khoản hôm nay không tăng mà lại giảm rất mạnh. Giá trị giao dịch trên sàn HoSE chỉ đạt hơn 17.300 tỉ đồng, giảm khoảng 33% so với phiên 18/9; khối lượng giảm hơn 25%, còn khoảng 656 triệu cổ phiếu. Trong khi đó, phiên 18/9 – phiên cuối tuần trước và cũng là phiên cơ cấu ETF – HoSE ghi nhận giá trị giao dịch gần 25.926 tỉ đồng, với hơn 881 triệu cổ phiếu được chuyển nhượng.

Nếu thị trường thực sự coi ngày 21/9 là thời điểm “tiền FTSE ồ ạt đổ vào”, thanh khoản lẽ ra phải có phản ứng mạnh hơn. Nhưng thực tế ngược lại, thanh khoản giảm trong một phiên mà kỳ vọng về dòng tiền ngoại đã được đẩy lên rất cao. Điều này cho thấy nhà đầu tư đang phân biệt khá rõ giữa ngày nâng hạng về mặt kỹ thuật và quá trình dịch chuyển dòng vốn trong thực tế.

Phiên hôm nay, khối ngoại bán ròng khoảng 677 tỉ đồng trên cả ba sàn. Bên bán cho thấy sự chủ động hơn ở những cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi bên mua vẫn quan sát và lựa chọn rất kỹ. Điều này phù hợp với nhận định của Công ty CP Chứng khoán ACB, rằng lực cầu vẫn xuất hiện ở ngân hàng, du lịch – giải trí và dầu khí, nhưng chưa đủ rộng để đảo chiều mặt bằng thị trường.

Khi ngày nâng hạng không trở thành đòn bẩy “cứu giá khẩn cấp”

Không ít nhà đầu tư vẫn kỳ vọng rằng ngày chính thức nâng hạng phải đồng nghĩa với một phiên tăng điểm và dòng tiền FTSE phải lập tức kéo giá 27 cổ phiếu đi lên. Nhưng trên thực tế, thị trường đã không vận hành như vậy. Theo các công ty chứng khoán SSI và BSC, ngày 21/9 chỉ là điểm bắt đầu của một quá trình kéo dài một năm, chứ không phải ngày tất cả dòng tiền phải giải ngân xong.

Thậm chí, sau sự hứng khởi ban đầu, thị trường có thể trầm lắng hơn cho đến khi tiến gần đợt nâng tỉ trọng tiếp theo vào năm 2027; khi tỉ trọng phân bổ lớn hơn, tác động tới thị trường trong nước mới có thể rõ hơn. Vì vậy, kết quả phiên giao dịch 21/9 có thể gây sốc về mặt tâm lý, nhưng dữ liệu cho thấy dòng tiền FTSE đã bắt đầu vận động từ trước ngày chính thức nâng hạng, và đang vận động trong một thị trường có nhiều dòng vốn khác nhau, nhiều bộ chỉ số khác nhau và các hoạt động cơ cấu, chốt lời cùng lúc.

SSI trong kịch bản cơ sở ước tính tổng dòng vốn từ 6 quỹ Vanguard lớn có thể đạt khoảng 2,405 tỉ USD trong toàn bộ quá trình; riêng đợt đầu khoảng 240 triệu USD. Trong khi đó, BSC ước tính quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra qua bốn đợt, với tổng dòng tiền khoảng 2,34 tỉ USD vào 27 cổ phiếu trong toàn bộ lộ trình và khoảng 200 triệu USD trong đợt đầu.

Có khả năng dòng tiền FTSE sẽ được thể hiện một cách rõ nét hơn trên thị trường sau khi các quỹ ETF hoàn tất cơ cấu danh mục và lực bán ra tạm thời lắng xuống. Còn tại thời điểm hiện nay, dòng tiền FTSE đã vào, có thể không liên tục, không rải đều và cũng chưa đủ mạnh để áp chế lực bán cơ cấu danh mục, do đó đã không thể “cứu giá” được VN-Index.