Đạo diễn đoạt giải Oscar cảnh báo AI như ‘con ngựa thành Troy bằng kính’

Trong cuộc phỏng vấn mới đây, nhà làm phim nổi tiếng nhấn mạnh ông là một người “hoài nghi công nghệ”, đồng thời cảnh báo AI cần được tiếp cận với thái độ tỉnh táo thay vì chạy theo những lời hứa về sự tiện lợi và hiệu quả.

Nolan: AI là “con ngựa thành Troy” mà ai cũng nhìn thấy

Christopher Nolan, đạo diễn đứng sau hàng loạt tác phẩm nổi tiếng như Inception, Interstellar, Oppenheimer và bộ phim mới The Odyssey đang thu hút khán giả ngoài rạp, vừa chia sẻ quan điểm đáng chú ý về trí tuệ nhân tạo trong cuộc trò chuyện với nhà sáng tạo nội dung Hugo Travers (HugoDécrypte) trên YouTube.

Trả lời câu hỏi về vai trò của AI trong xã hội hiện đại, Nolan sử dụng hình ảnh ẩn dụ lấy cảm hứng từ thần thoại Hy Lạp để mô tả công nghệ này. Theo ông, AI giống như “con ngựa thành Troy”, nhưng khác ở chỗ đây là “một con ngựa bằng kính”.

Nếu trong truyền thuyết, người dân thành Troy không biết bên trong con ngựa gỗ là các chiến binh Hy Lạp, thì với AI, mọi người đều nhận thức được rằng công nghệ này chứa đựng cả cơ hội lẫn những nguy cơ tiềm ẩn. "Đó là một con ngựa trong suốt. Ai cũng biết bên trong có người Hy Lạp", Nolan nói.

Theo vị đạo diễn, điều đặc biệt là dù các rủi ro của AI đã được thảo luận rộng rãi, xã hội vẫn đang nỗ lực đưa công nghệ này vào hầu hết mọi lĩnh vực, từ giáo dục, truyền thông đến điện ảnh và đời sống thường ngày.

Nolan cho biết ông chưa từng chứng kiến một công nghệ nào phát triển nhanh đến vậy nhưng đồng thời cũng vấp phải sự hoài nghi lớn từ công chúng. "Tôi chưa bao giờ thấy một công nghệ phát triển với tốc độ nhanh như vậy, đồng thời lại bị công chúng phản đối mạnh mẽ đến thế", ông nhận xét.

Theo Nolan, điều này thực chất lại mang ý nghĩa tích cực. Ông đánh giá sự hoài nghi sâu sắc của xã hội, đặc biệt là giới trẻ, phản ánh việc người dùng không còn sẵn sàng chấp nhận mọi công nghệ mới chỉ vì chúng được quảng bá là cuộc cách mạng tiếp theo. "Tôi xem mình là một người hoài nghi công nghệ", Nolan khẳng định.

Đạo diễn từng đoạt Oscar cho rằng các cuộc tranh luận trên mạng xã hội về AI thường bị đẩy sang hai thái cực: hoặc quá lạc quan, hoặc quá bi quan. Những phản ứng mang tính cảm xúc này nhiều khi còn trở thành một dạng "AI slop", thuật ngữ dùng để chỉ các nội dung chất lượng thấp được tạo ra hoặc xoay quanh AI, làm lu mờ những cuộc thảo luận nghiêm túc về tác động thực sự của công nghệ.

Điện ảnh trước AI: Đổi mới nhưng không đánh mất giá trị

Quan điểm của Christopher Nolan không phải điều mới mẻ trong sự nghiệp của ông. Đạo diễn người Anh từ lâu nổi tiếng với cách tiếp cận thận trọng đối với công nghệ mới. Ông gần như không sử dụng điện thoại thông minh và luôn ưu tiên trải nghiệm điện ảnh truyền thống thay vì phụ thuộc quá nhiều vào các công nghệ kĩ thuật số.

Bộ phim The Odyssey của Nolan được thực hiện hoàn toàn bằng máy quay phim IMAX và phim nhựa, tiếp tục khẳng định triết lí "điện ảnh trước tiên" mà ông theo đuổi nhiều năm qua.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với The New York Times, khi được hỏi liệu bản thân có phải là người sợ công nghệ hay không, Nolan bác bỏ cách nhìn đó. Ông cho rằng mình không chống lại công nghệ mà chỉ lựa chọn cách tiếp cận thận trọng.

Theo Nolan, lịch sử phát triển của điện ảnh luôn gắn với đổi mới công nghệ. Tuy nhiên, các công nghệ mới chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng để nâng cao chất lượng sáng tạo thay vì thay thế tư duy nghệ thuật. Ông nhấn mạnh tình yêu dành cho điện ảnh đến từ khả năng của máy quay trong việc tái hiện thế giới qua góc nhìn của con người, điều mà AI hiện vẫn chưa thể thay thế.

Những quan điểm này cũng phản ánh mối quan tâm ngày càng lớn của Hollywood đối với AI. Năm 2023, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trở thành một trong những nguyên nhân chính dẫn đến cuộc đình công kéo dài của Hiệp hội Biên kịch Mỹ (WGA) và Nghiệp đoàn Diễn viên Mỹ (SAG-AFTRA). Các nghệ sĩ lo ngại AI có thể được sử dụng để tạo kịch bản, tái tạo hình ảnh hoặc giọng nói của diễn viên mà không cần sự đồng ý hay trả thù lao tương xứng.

Ở cương vị Chủ tịch Nghiệp đoàn Đạo diễn Mỹ (DGA), Nolan cũng tham gia thúc đẩy các điều khoản bảo vệ quyền lợi của đạo diễn trước sự phát triển của AI tạo sinh. Hợp đồng lao động mới nhất của DGA đã bổ sung nhiều quy định nhằm hạn chế việc sử dụng AI thay thế vai trò sáng tạo của con người.

Theo Nolan, tương lai của AI không nên được nhìn nhận bằng tâm lí sợ hãi cực đoan nhưng cũng không thể chỉ dựa vào những lời quảng bá về năng suất và hiệu quả. Ông cho rằng mọi công nghệ mới đều cần được kiểm chứng bằng giá trị thực tế, tác động xã hội và khả năng bổ trợ cho con người thay vì làm suy giảm vai trò của sự sáng tạo.

Thông điệp mà Christopher Nolan gửi gắm không phải là lời kêu gọi từ chối AI, mà là nhắc nhở rằng sự phát triển của công nghệ cần đi kèm với tư duy phản biện và trách nhiệm. Chỉ khi nhìn thấy rõ cả "những người Hy Lạp bên trong con ngựa thành Troy", xã hội mới có thể khai thác AI một cách an toàn và bền vững, thay vì để công nghệ dẫn dắt mà không lường trước những hệ quả lâu dài.