Đạo diễn Lý Thiếu Hồng: ‘AI thay thế con người’ là nỗi lo bị phóng đại

Tại Đại hội Đổi mới Khoa học và Công nghệ Công nghiệp Điện ảnh và Truyền hình Quốc tế diễn ra gần đây tại Bắc Kinh (Trung Quốc), kênh Tân Trào Quan Ngư đã có cuộc trò chuyện độc quyền với nữ đạo diễn Lý Thiếu Hồng.

Lý Thiếu Hồng là đạo diễn thuộc “Thế hệ thứ 5” của điện ảnh Trung Quốc, nổi tiếng với các phim Hồng Lâu Mộng (2010), Đại Minh Cung Từ…Năm 2024, bà từng dùng công cụ Kling AI đồng sáng tạo bộ phim ngắn AIGC mang tên Hoa Mãn Chử.

Mấy chục năm trong nghề, Lý Thiếu Hồng đã chứng kiến sự chuyển mình của ngành làm phim từ thời kỳ phim nhựa sang kỷ nguyên kỹ thuật số. Từ kinh nghiệm đó, bà cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là mối đe dọa đối với nghệ sĩ, mà là bước phát triển tất yếu khi nghệ thuật luôn song hành cùng tiến bộ công nghệ.

Bốn cột mốc “bình đẳng hóa sáng tạo”

Theo Lý Thiếu Hồng, lịch sử sáng tạo nội dung trong vài thập niên gần đây có thể xem như một quá trình liên tục phá bỏ rào cản, giúp ngày càng nhiều người có cơ hội tham gia sáng tạo. Bà gọi đó là quá trình “bình đẳng hóa sáng tạo”, gồm bốn cột mốc lớn:

Lần thứ nhất: Sự bùng nổ của văn học mạng vào thập niên 1990. Internet cho phép bất kỳ ai cũng có thể viết và đăng tải tác phẩm của mình, thay vì phải thông qua hệ thống xuất bản truyền thống.

Lần thứ hai: Sự chuyển đổi từ phim nhựa sang kỹ thuật số vào đầu những năm 2000. Khi thiết bị quay phim và hậu kỳ trở nên rẻ và dễ tiếp cận hơn, độc quyền về công nghệ làm phim dần bị phá vỡ.

Lần thứ ba: Sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng tự truyền thông. Công chúng không chỉ là người xem mà còn có thể bình luận, đánh giá và tham gia thảo luận về điện ảnh.

Lần thứ tư (hiện nay): Sự xuất hiện của AI. Công nghệ này giúp giảm bớt các khâu sản xuất mang tính kỹ thuật và thủ công, biến nhiều công việc nặng về thao tác thành công việc thiên về tư duy sáng tạo.

“AI thay thế con người” là nỗi lo bị phóng đại

Lý Thiếu Hồng cho rằng việc nói AI sẽ thay thế hoàn toàn con người là cách diễn đạt dễ gây hoảng loạn. Bà đưa ra hai ví dụ để minh họa.

Thứ nhất là câu chuyện về các xưởng rửa phim. Khi kỹ thuật số xuất hiện, nhiều nơi đã vội vàng đóng cửa và phá bỏ các xưởng xử lý phim nhựa. Tuy nhiên, sau một thời gian, phim nhựa lại trở thành lựa chọn cao cấp và mang tính nghệ thuật, khiến người ta phải xây dựng lại những cơ sở từng bị xóa bỏ.

Thứ hai là bản chất của biểu đạt nghệ thuật. Giống như âm nhạc giao hưởng cần nhạc công biểu diễn trực tiếp để truyền tải cảm xúc, diễn xuất của con người luôn chứa đựng những sắc thái tâm lý tinh tế và những khoảnh khắc ngẫu hứng mà thuật toán rất khó tái tạo hoàn toàn.

Sự xuất hiện của “hệ thống tinh anh” trong đoàn phim

Theo dự đoán của bà, AI sẽ khiến mô hình đoàn phim truyền thống - vốn có hàng trăm nhân sự chia nhỏ từng công việc - thay đổi đáng kể.

Một số vị trí mang tính kỹ thuật lặp lại hoặc trung gian có thể bị giảm bớt. Ngược lại, các vị trí giữ vai trò sáng tạo cốt lõi như đạo diễn, biên kịch, quay phim hay thiết kế mỹ thuật vẫn không thể thay thế, vì họ nắm giữ khả năng phán đoán thẩm mỹ.

Trong bối cảnh đó, đạo diễn sẽ giống như một “trọng tài nghệ thuật”. AI có thể tạo ra nhiều phương án khác nhau, nhưng chính con người phải lựa chọn đâu là phương án phù hợp với tinh thần của tác phẩm.

Cách tận dụng AI: nuôi nó bằng thẩm mỹ cá nhân

Một vấn đề lớn của AI là xu hướng tạo ra sản phẩm mang tính đại trà. Để khắc phục điều này, Lý Thiếu Hồng cho rằng các nhà làm phim nên triển khai AI trên hệ thống máy chủ riêng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng công cộng; liên tục “huấn luyện” AI bằng dữ liệu về phong cách, gu thẩm mỹ và tư duy hình ảnh của chính mình.

Khi đó, AI sẽ trở thành công cụ phản ánh bản sắc cá nhân của người nghệ sĩ, thay vì tạo ra những sản phẩm giống nhau.

Tư duy đạo diễn mới là “lá chắn” thực sự

Theo bà, thứ bảo vệ người làm nghề trong kỷ nguyên AI không phải là chức danh, mà là năng lực tư duy sáng tạo. Một người chỉ biết đưa ra câu lệnh đơn giản cho AI sẽ nhận được kết quả hoàn toàn khác với một người có nền tảng thẩm mỹ và tư duy hình ảnh chuyên nghiệp.

Chính khả năng phán đoán thẩm mỹ và tư duy đạo diễn là năng lực giúp con người thích nghi và phát triển trong môi trường công nghệ biến đổi nhanh chóng.

Lý Thiếu Hồng nhắn nhủ rằng người làm sáng tạo không nên chống lại công nghệ. Việc bài xích công nghệ cuối cùng có thể khiến người ta bị bỏ lại phía sau. Ngược lại, nếu biết tận dụng, công nghệ sẽ trở thành công cụ giúp mở rộng trí tưởng tượng và biên giới của sáng tạo.