Đạo luật Pin mới của EU buộc điện thoại, laptop quay lại dùng pin rời?

Với những quy định mới yêu cầu các thiết bị điện tử phải tích hợp pin dễ dàng thay thế, các nhà sản xuất công nghệ sẽ buộc phải xem xét lại toàn bộ tư duy thiết kế của mình. Động thái này không chỉ là một bản cập nhật nhỏ, mà nó đòi hỏi các tập đoàn phải vượt ra ngoài những cải tiến về khả năng sửa chữa mà họ đã thực hiện trong vài năm trở lại đây.

Quy định về Pin của EU, dự kiến chính thức áp dụng cho các thiết bị điện tử tung ra thị trường sau tháng 2 năm 2027, đặt ra một tiêu chuẩn khắt khe: mọi viên pin đều phải dễ dàng tháo rời và thay thế. Mục tiêu ban đầu của đạo luật là giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường do pin thải bỏ thông qua quá trình tái chế và tái sử dụng, vốn nhắm chủ yếu vào xe điện và các giải pháp di chuyển vi mô. Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của nó đã vươn xa hơn rất nhiều so với dự tính ban đầu.

Sự chao đảo của các gã khổng lồ và sự trỗi dậy của quyền sửa chữa

Quy định mới của EU hoàn toàn không chỉ giới hạn ở xe đạp điện hay xe máy điện. Các loại pin tích hợp sâu bên trong đồ chơi trẻ em, máy chơi game console và đặc biệt là các thiết bị công nghệ đeo thông minh (wearables) từ những gã khổng lồ như Meta Platforms Inc. và Apple Inc. đều có nguy cơ vi phạm luật định. Việc cố tình bán ra các sản phẩm không đáp ứng đủ tiêu chuẩn sẽ đối mặt với rủi ro bị thu hồi hàng loạt và cấm lưu hành hoàn toàn trên toàn bộ lãnh thổ châu Âu.

Điển hình cho sự xáo trộn này là kế hoạch kinh doanh của Meta. Theo các nguồn tin thân cận, tham vọng mở bán thế hệ kính thông minh Ray-Ban Display mới nhất của tập đoàn tại thị trường EU đang bị đình trệ nghiêm trọng do hàng loạt yếu tố: hạn chế về chuỗi cung ứng, các rào cản từ quy định về trí tuệ nhân tạo và đặc biệt là đạo luật pin mới này.

Trong khi đó, nhiều công ty khác đang gấp rút thực hiện các thay đổi chiến lược ngay trước thời hạn chót. Theo một báo cáo từ tờ Nikkei, Nintendo Co. đang lên kế hoạch phát hành một phiên bản riêng biệt của máy chơi game Switch 2 dành riêng cho thị trường EU, trong đó tích hợp một viên pin mà người dùng có thể tự do tháo lắp. Nhìn lại lịch sử phát triển của ngành công nghệ, những chiếc máy tính xách tay và điện thoại thông minh đời đầu đều cho phép người dùng dễ dàng mang theo một viên pin dự phòng và tự thay thế để giữ cho thiết bị luôn hoạt động. Thế nhưng, khi cuộc chạy đua về thiết kế ngày càng khốc liệt, các thiết bị phần cứng dần trở nên mỏng hơn, bóng bẩy hơn và tinh vi hơn, sự linh hoạt đó đã hoàn toàn biến mất.

Các kỹ sư nhận ra rằng khoang chứa pin rời chiếm quá nhiều không gian vật lý quý giá bên trong thiết bị. Bằng cách chuyển sang sử dụng pin dán kín, họ lập luận rằng không gian đó sẽ được giải phóng cho các linh kiện điện tử khác, đồng thời cho phép viên pin có dung lượng lớn hơn. Thiết kế nguyên khối này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các tiện ích hằng ngày tăng cường khả năng chống nước và chống bụi.

Dù vậy, trong suốt một thập kỷ qua, phong trào "Quyền được sửa chữa" (Right to Repair) đã không ngừng thu hút sự ủng hộ trên quy mô toàn cầu. Các nhà phê bình liên tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về các vấn đề môi trường, đồng thời gây áp lực buộc các nhà sản xuất điện thoại như Apple, Samsung Electronics Co. và nhiều thương hiệu khác phải tìm ra một cách tiếp cận ít lãng phí hơn. Một số bang tại Mỹ cũng đã thông qua luật giúp việc bảo trì phần cứng trở nên dễ dàng hơn, buộc các nhà sản xuất phải giới thiệu các chương trình tự sửa chữa tại nhà.

Gần đây nhất, Apple đã có những bước tiến đáng kể với dòng iPhone 16, mang đến một mặt lưng dễ tháo rời hơn và một viên pin có thể bong ra khi áp dụng một dòng điện nhỏ. Về phần mình, Samsung cũng đã tinh chỉnh để pin trong các dòng điện thoại thông minh Galaxy của họ dễ dàng được hoán đổi hơn bằng cách giảm thiểu đáng kể lượng keo dán công nghiệp được sử dụng trong quá trình lắp ráp.

Bài toán kỹ thuật nan giải và những tranh cãi xoay quanh thiết bị đeo

Mặc dù các hãng công nghệ đã có sự nhượng bộ, Liên minh châu Âu vẫn muốn sự trở lại hoàn toàn của những viên pin có thể thay thế vật lý dễ dàng. Đạo luật Pin đã chính thức được thông qua vào năm 2023 với mục tiêu cốt lõi là giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường thông qua việc tái sử dụng.

Mặc dù bộ luật có đưa ra một số ngoại lệ cho các thiết bị y tế chuyên dụng dành cho chuyên gia và các thiết bị được thiết kế đặc biệt để sử dụng dưới nước, nhưng nhìn chung, các quy tắc này đang tạo ra những thách thức kỹ thuật vô cùng to lớn. Có những danh mục sản phẩm, chẳng hạn như tai nghe không dây (wireless earbuds), sở hữu kích thước siêu nhỏ với những viên pin được dán chặt bằng keo chuyên dụng, khiến cho việc tháo lắp và thay thế gần như là một nhiệm vụ bất khả thi đối với cả kỹ thuật viên lành nghề.

Cơ quan hành pháp của EU, Ủy ban châu Âu, hiện đang trong quá trình soạn thảo một dự luật mới có tiềm năng mở rộng danh sách các thiết bị được miễn trừ. Tuy nhiên, đại diện của Ủy ban châu Âu hiện vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức nào về vấn đề này. Vẫn chưa có gì đảm bảo rằng những thay đổi này sẽ được thông qua kịp thời để đón đầu các quy định sẽ chính thức có hiệu lực vào năm tới, hoặc liệu chúng có được thông qua hay không. Sự không chắc chắn này đang treo lơ lửng trên đầu các bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D) của các tập đoàn công nghệ lớn.

Leonardo Veneziani, giám đốc chính sách của nhóm vận động hành lang công nghệ CCIA, nhận định rằng việc sửa đổi quy định này sẽ là "phép thử thực sự đầu tiên" đối với kế hoạch cắt giảm thủ tục hành chính quan liêu trên toàn khối của EU. Ông Veneziani bày tỏ sự bất cập khi cho rằng việc áp dụng chung một quy chuẩn đối xử với pin trong các thiết bị đeo công nghệ cao hiện đại giống hệt như pin trong các công cụ dụng cụ tự sửa chữa (DIY) kiểu cũ là một điều vô cùng phi lý.

Khi Quy định về Pin lần đầu tiên được mang ra tranh luận trước nghị viện, những thế hệ thiết bị đeo tiên tiến như ngày nay hầu như chưa hề xuất hiện rõ nét trên bức tranh công nghệ. Điều này buộc ngành công nghiệp điện tử phải đứng trước một bài toán khó: làm sao để vừa tuân thủ các mục tiêu sinh thái của châu Âu, vừa không kìm hãm sự sáng tạo trong thiết kế công nghệ tương lai.