Đào tạo nhân lực số – mở lối nông nghiệp công nghệ cao để ĐBSCL bứt phá

Trong tiến trình chuyển đổi nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) theo hướng hiện đại, bền vững và phát thải thấp, câu chuyện công nghệ không còn là rào cản lớn nhất. Thay vào đó, “điểm nghẽn” cốt lõi lại nằm ở con người – cụ thể là nguồn nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ. Những chia sẻ từ giới học thuật và doanh nghiệp cho thấy, đào tạo nhân lực “số” chính là chìa khóa để mở cánh cửa bước vào kỷ nguyên NN CNC.

Tái cấu trúc đào tạo: từ “nông dân kinh nghiệm” đến “kỹ sư nông nghiệp số”

PGS.TS. Lê Văn Vàng – Hiệu trưởng Trường Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ – nhấn mạnh rằng nông nghiệp hiện đại đã chuyển từ mô hình dựa vào kinh nghiệm sang mô hình dựa trên dữ liệu và công nghệ. Trước yêu cầu đó, nhà trường đang tái cấu trúc toàn diện chương trình đào tạo theo hướng tích hợp đa ngành.

Không chỉ dừng lại ở các kiến thức truyền thống như thổ nhưỡng, giống cây trồng hay bảo vệ thực vật, sinh viên ngày nay được tiếp cận với trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật -- IoT, công nghệ cảm biến và thiết bị bay không người lái - drone.

Điểm đột phá không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở phương pháp đào tạo. Các “phòng thí nghiệm sống”, mô hình trang trại thông minh trở thành môi trường thực hành để sinh viên trực tiếp vận hành hệ thống tưới tự động, giám sát sâu bệnh bằng AI hay lập bản đồ canh tác bằng drone.

Liên kết với doanh nghiệp cũng được đẩy mạnh, giúp sinh viên tiếp cận công nghệ thực tế ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Mục tiêu cuối cùng là hình thành đội ngũ “kỹ sư nông nghiệp số” – những người vừa am hiểu đồng ruộng, vừa làm chủ công nghệ.

Ba trụ cột công nghệ cho “đại nông trường” lúa gạo

Trong bối cảnh ĐBSCL đang triển khai đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, theo PGS.TS. Lê Văn Vàng, để mô hình này không dừng ở thí điểm, người nông dân cần làm chủ ba nhóm công nghệ cốt lõi.

Thứ nhất là công nghệ canh tác thông minh, với các quy trình như tưới ngập – khô xen kẽ (AWD), quản lý dinh dưỡng chính xác và sử dụng giống thích ứng biến đổi khí hậu.

Thứ hai là số hóa sản xuất. Mỗi thửa ruộng cần được gắn mã định danh và có nhật ký điện tử, phục vụ truy xuất nguồn gốc – điều kiện tiên quyết để tham gia thị trường xuất khẩu.

Thứ ba là cơ giới hóa và tự động hóa, đặc biệt là ứng dụng drone trong gieo sạ, phun thuốc và giám sát đồng ruộng. Khi ba trụ cột này được triển khai đồng bộ, mô hình “đại nông trường” hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

Doanh nghiệp công nghệ: lực đẩy từ thực tiễn

Từ góc nhìn doanh nghiệp, kỹ sư Lê Thanh Triều (Công ty CP RYNAN Technologies Vietnam) cho rằng ĐBSCL đang bước vào giai đoạn chuyển đổi rõ nét từ cơ giới hóa sang nông nghiệp số.

Các hệ thống AIoT như trạm quan trắc nước tự động, giám sát côn trùng bằng camera AI, điều khiển tưới tiêu qua smartphone… đã và đang được triển khai rộng rãi. Những công nghệ này không chỉ giúp tối ưu sản xuất mà còn góp phần giải bài toán giảm phát thải.

Đáng chú ý, nhận thức của nông dân đã có sự thay đổi rõ rệt. Từ chỗ “thử nghiệm công nghệ”, nhiều nông dân nay đã xem công nghệ là công cụ thiết yếu để giải quyết các vấn đề thực tế trong canh tác.

Các giải pháp tích hợp năng lượng tái tạo, điện toán biên (Edge Computing) và nền tảng dữ liệu số cũng giúp công nghệ trở nên thân thiện, dễ tiếp cận hơn với người dân.

“Điểm nghẽn” lớn nhất: kỹ năng số và hạ tầng

Dù tiềm năng lớn, NN CNC tại ĐBSCL vẫn đối mặt nhiều thách thức. Theo các chuyên gia, hạn chế lớn nhất không phải là thiếu công nghệ mà là thiếu nhân lực có khả năng vận hành công nghệ.

Kỹ năng số của nông dân còn chưa đồng đều, trong khi hạ tầng kết nối ở nhiều vùng nông thôn chưa đáp ứng yêu cầu truyền dữ liệu thời gian thực. Bên cạnh đó, quy mô sản xuất manh mún và thiếu liên kết giữa các “nhà” cũng làm giảm hiệu quả triển khai.

Việc đầu tư công nghệ đòi hỏi chi phí lớn và thời gian thu hồi vốn dài, khiến nhiều doanh nghiệp còn dè dặt khi tham gia sâu vào lĩnh vực này.

Doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi giá trị và chuyển đổi xanh

Thực tế tại ĐBSCL cho thấy, các doanh nghiệp như Tập đoàn Lộc Trời và Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An đang đóng vai trò tiên phong trong việc kiến tạo chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại.

Thông qua mô hình liên kết sản xuất, doanh nghiệp không chỉ cung cấp công nghệ mà còn chuẩn hóa quy trình canh tác, nâng cao chất lượng sản phẩm và kết nối thị trường xuất khẩu.

Việc ứng dụng drone, nền tảng quản lý số, truy xuất nguồn gốc và canh tác xanh đã giúp nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon – một xu hướng mới đầy tiềm năng.

Đáng chú ý, doanh nghiệp còn đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo, thay đổi tư duy của nông dân, giúp họ chuyển từ sản xuất truyền thống sang sản xuất dựa trên dữ liệu.

Hướng tới nền nông nghiệp số và “giá trị xanh”

Trong tương lai, nông nghiệp ĐBSCL được kỳ vọng sẽ vận hành dựa trên dữ liệu, với mức độ tự động hóa cao. Các công nghệ như AI, IoT, drone và phân tích dữ liệu sẽ trở thành “hạ tầng mềm” của sản xuất nông nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở việc bán nông sản, người nông dân còn có thể tham gia thị trường tín chỉ carbon, tạo ra “giá trị xanh” từ chính hoạt động canh tác.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, yếu tố con người vẫn là then chốt. Đào tạo nguồn nhân lực số, nâng cao kỹ năng cho nông dân và xây dựng hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – nông dân sẽ quyết định thành công của quá trình chuyển đổi.

Có thể khẳng định, trong hành trình đưa ĐBSCL trở thành trung tâm NN CNC của khu vực, “nhân lực số” không chỉ là điều kiện cần, mà chính là chìa khóa quyết định mở ra tương lai bền vững.