Đắp thuốc lá, cắt lể khi bị rắn cắn: Nguy cơ tử vong chỉ trong vài phút
Việc đắp thuốc lá, cắt lể để “hút độc” khi bị rắn cắn không những vô tác dụng mà còn có thể gây sốc phản vệ, hoại tử lan rộng và tử vong chỉ trong vài phút.
Lầm tưởng chết người
Chiều ngày 6.12, BSCK2 Nguyễn Mạnh Bảo – Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á Long An – tiếp nhận một ca bệnh trong tình trạng nguy kịch. Bệnh nhân là anh N.V.P. (36 tuổi, quê Tây Ninh), nhập viện với sắc mặt tím tái, khó thở dữ dội, mạch khó bắt, huyết áp không đo được. “Đó là tín hiệu của sốc phản vệ nặng, bệnh nhân có thể ngừng tim vào bất kỳ phút nào”, bác sĩ Bảo nhớ lại.
.png)
Trước đó vài giờ, anh P. bị rắn lục đuôi đỏ – loài rắn cực độc có nọc gây rối loạn đông máu và tổn thương mô sâu – cắn vào cổ chân trái. Hai dấu răng sắc nhọn hằn sâu trên vùng da đang sưng đỏ và đau buốt. Đáng lẽ nạn nhân phải lập tức đến bệnh viện, nhưng anh lại nghe lời người quen đưa đến một thầy lang gần nhà.
Tại đây, anh được cắt lể và đắp thứ thuốc lá “giải độc”, với niềm tin rằng chất độc sẽ được hút ra ngoài.
Vài giờ sau, vùng vết cắn sưng to, chảy dịch, anh P. xuất hiện hàng loạt dấu hiệu nguy hiểm. Khi được đưa đến bệnh viện, bệnh nhân đã rơi vào tình trạng sốc phản vệ nặng: tím tái, khó thở, mạch không bắt được, huyết áp không đo được, nguy cơ ngừng tim bất cứ lúc nào.
Bác sĩ Bảo cho biết: “Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng cấp tính rất nguy hiểm. Nó có thể khởi phát trong vài phút sau khi tiếp xúc dị nguyên như thuốc, thực phẩm, hoặc nọc độc côn trùng – bao gồm cả nọc rắn. Nếu không can thiệp kịp thời, bệnh nhân có thể ngừng tim và tử vong vô cùng nhanh chóng”.
Trong trường hợp của anh P., nọc độc rắn và việc đắp thuốc lạ lên vết cắn đã trở thành “đòn kép” khiến phản ứng dị ứng bùng lên mạnh mẽ. Vùng da bị cắt lể – vốn đã tổn thương – càng khiến vi khuẩn xâm nhập dễ dàng hơn, làm nguy cơ nhiễm trùng và hoại tử tăng cao gấp nhiều lần.
Khoảnh khắc giành lại sự sống
Tại phòng cấp cứu, các bác sĩ phải tiến hành cùng lúc nhiều biện pháp để duy trì sự sống cho bệnh nhân. Adrenaline được tiêm ngay lập tức nhằm đảo ngược tình trạng tụt huyết áp và khó thở. Các phương pháp hồi sức tích cực cũng được triển khai liên tục để giữ cho tim và phổi hoạt động. Sau ít phút căng thẳng, cơ thể anh P. bắt đầu đáp ứng trở lại. Hơi thở dần đều hơn và huyết áp tăng lên, dù vẫn còn yếu.
Khi vượt qua giai đoạn nguy kịch nhất, bệnh nhân được chuyển đến khoa Hồi sức Tích cực để tiếp tục xử trí chuyên sâu. Tại đây, bác sĩ mới có thể bắt đầu các bước điều trị đặc hiệu cho nọc rắn. Huyết thanh kháng nọc được truyền chậm rãi, dưới sự giám sát liên tục của điều dưỡng. Đây là “vũ khí” duy nhất có khả năng trung hòa nọc độc trong máu và ngăn ngừa tổn thương cơ quan. Đồng thời, anh được tiêm phòng uốn ván, sử dụng kháng sinh để kiểm soát nhiễm trùng và dùng thuốc giảm đau, kháng viêm nhằm hạn chế hoại tử mô.
Những ngày tiếp theo là khoảng thời gian khó khăn đối với cả bệnh nhân lẫn đội ngũ điều trị. Bác sĩ phải theo dõi sát từng chỉ số để đảm bảo các biến chứng như rối loạn đông máu, tổn thương thận hoặc phù phổi cấp không xảy ra.
“Phải đến ngày thứ sáu, khi cơ thể đã hồi phục đáng kể, anh P. mới được chuyển sang khoa Nội Tim mạch và sau đó xuất viện với sức khỏe ổn định”, bác sĩ Bảo cho biết.
Vì sao đắp thuốc lá lại cực kỳ nguy hiểm?
Theo bác sĩ Nguyễn Mạnh Bảo - mỗi loại thảo dược đều chứa các hợp chất khác nhau, và khi áp lên vết cắn – vốn đang mở – những chất này có thể kích hoạt phản ứng dị ứng mạnh. Đối với người bị rắn độc cắn, hệ miễn dịch đã bị kích hoạt bởi nọc độc, nên chỉ cần thêm một dị nguyên nhỏ cũng có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng phản vệ.
Hơn nữa, các loại thuốc lá trôi nổi không hề được kiểm nghiệm. Vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc thành phần hóa học trong đó có thể gây hoại tử mô, viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng huyết.
Thực tế, tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến trung ương, số bệnh nhân bị rắn cắn phải cắt cụt chi, hoặc tử vong vì nhiễm trùng nặng sau khi đắp thuốc dân gian không hề ít. Đây là gánh nặng lớn cho y tế và là nỗi đau âm ỉ trong nhiều gia đình.
Các chuyên gia cho rằng: 95% cơ hội sống sót của người bị rắn cắn nằm ở 1–2 giờ đầu tiên. Đó là lý do vì sao bất kỳ hành động trì hoãn nào, kể cả quãng đường đi vòng sang nhà thầy lang, theo quan điểm Tây y, đều có thể khiến nạn nhân đánh mất cơ hội duy nhất của mình.
Bác sĩ Bảo nhấn mạnh: “Không một phương pháp dân gian nào có thể lấy nọc độc ra khỏi cơ thể. Mọi hành động như rạch da, hút nọc hay đắp thuốc lá chỉ khiến tình trạng tồi tệ hơn. Điều duy nhất có hiệu quả là huyết thanh kháng nọc, và chỉ bệnh viện mới có thể cung cấp”.
Qua trường hợp trên, bác sĩ Bảo khuyến cáo: khi bị rắn cắn là phải giữ bình tĩnh và hạn chế cử động. Khi cơ thể vận động nhiều, nhịp máu tăng lên khiến nọc độc phát tán nhanh hơn vào hệ tuần hoàn. Nạn nhân cần được cố định chi bị cắn và chuyển đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt. Bất kỳ sự trì hoãn nào, dù chỉ vài chục phút, có thể khiến diễn biến bệnh trở nên không thể kiểm soát.
“Trong xử trí rắn cắn, thời gian chính là sinh mạng. Đừng vì tin vào những cách làm truyền miệng mà đánh mất cơ hội sống sót của chính mình hoặc người thân”, bác sĩ Bảo nói.