Đau đầu, sốt cao: Coi chừng mắc căn bệnh có thể tử vong trong vài giờ

Vì sao viêm màng não mủ đáng sợ ?

Một buổi chiều oi bức, ông H. (57 tuổi, ngụ ở TP.HCM) bất ngờ kêu mệt, rồi co giật dữ dội, bất tỉnh. Người nhà vội đưa ông đến Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM) trong trạng thái nửa mê nửa tỉnh, cổ cứng, yếu liệt nửa người phải. Các bác sĩ khẩn trương tiến hành chọc dịch não tủy, chẩn đoán: viêm màng não mủ, kèm theo viêm phổi và động kinh.

Sau gần một tháng điều trị tích cực bằng kháng sinh liều cao, chống phù não và kiểm soát cơn co giật, ông H. may mắn hồi phục, được xuất viện mà không để lại di chứng.

“Đây là một trong số ít ca bệnh nặng mà người bệnh còn có cơ hội trở về bình thường. Nhưng không phải ai cũng được như vậy”, bác sĩ Võ Văn Thuận (Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Nhân dân 115) nhấn mạnh.

Câu chuyện của ông H. chính là hồi chuông cảnh báo về sự nguy hiểm khôn lường của viêm màng não mủ - căn bệnh có thể cướp đi sinh mạng chỉ sau vài giờ, nếu chậm trễ.

Theo các chuyên gia truyền nhiễm, viêm màng não mủ là tình trạng nhiễm trùng cấp tính ở màng não do vi khuẩn gây ra. Bệnh tiến triển nhanh, khó lường và có thể tử vong nếu không chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Đặc biệt, ngay cả khi qua cơn nguy kịch, bệnh nhân vẫn phải đối diện nguy cơ di chứng nặng nề: điếc, động kinh, rối loạn phát triển trí tuệ ở trẻ em.

Phân tích của bác sĩ Thuận cho thấy có 5 “thủ phạm” chính gây bệnh viêm màng não mủ. Cụ thể, phế cầu (Streptococcus pneumoniae) là nguyên nhân hàng đầu, thường gặp ở người lớn; não mô cầu (Neisseria meningitidis) dễ gây thành dịch, lây qua đường hô hấp; haemophilus influenzae type b (Hib) đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ chưa tiêm vắc xin; listeria monocytogenes thường tấn công người già và người suy giảm miễn dịch; vi khuẩn Gram âm (E. coli, Klebsiella, Pseudomonas, Acinetobacter) thường xuất hiện sau phẫu thuật hoặc chấn thương sọ não.

Đường lây truyền phổ biến nhất là qua máu, từ các ổ nhiễm trùng hô hấp, tai - mũi - họng, hoặc trực tiếp từ chấn thương sọ não, phẫu thuật thần kinh.

Theo bác sĩ Thuận, điều khiến viêm màng não mủ trở nên nguy hiểm là triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với cảm cúm, sốt vi rút. Thế nhưng, chỉ sau vài giờ, bệnh nhân có thể rơi vào hôn mê.

Bác sĩ Thuận lưu ý mọi người về những dấu hiệu cảnh báo như: Sốt cao, rét run đột ngột; đau đầu dữ dội, nôn vọt; cứng cổ, sợ ánh sáng, dấu Kernig hoặc Brudzinski dương tính; rối loạn ý thức: lú lẫn, lơ mơ, hôn mê; co giật, đặc biệt ở trẻ nhỏ; ban xuất huyết hoại tử - dấu hiệu đặc hiệu của viêm màng não do não mô cầu.

“Chỉ cần xuất hiện sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ hay nôn vọt, mọi người tuyệt đối không tự điều trị ở nhà. Mỗi phút chần chừ là một bước tiến gần hơn đến tử vong.”, bác sĩ Thuận khuyên.

Phải chạy đua với tử thần

Trong cấp cứu, chọc dịch não tủy được coi là “chìa khóa vàng” để xác định viêm màng não mủ. Dịch não tủy thường đục như nước vo gạo, chứa nhiều bạch cầu đa nhân trung tính, protein tăng, glucose giảm.

Ngoài ra, bác sĩ sẽ chỉ định thêm: Công thức máu (bạch cầu tăng); CRP, procalcitonin để đánh giá mức độ nhiễm trùng; hình ảnh học (CT/MRI sọ não) nhằm loại trừ khối u, áp xe não. Nhờ những kết quả này, việc chẩn đoán và điều trị có thể tiến hành khẩn trương, đúng hướng.

“Viêm màng não mủ không đơn giản là một bệnh nhiễm trùng. Nó có thể kéo theo hàng loạt biến chứng ác tính: Phù não, tụt não - nguyên nhân gây tử vong nhanh nhất; sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu (DIC) - dẫn đến suy đa tạng; viêm não, áp xe não - gây tổn thương thần kinh vĩnh viễn; di chứng lâu dài (như: điếc, động kinh, chậm phát triển trí tuệ…)… Tỷ lệ tử vong của viêm màng não mủ có thể lên đến 20 - 30%, với trẻ em, tỷ lệ để lại di chứng nặng nề cũng đáng báo động”, bác sĩ Thuận cho biết.

Để điều trị viêm màng não mủ, bác sĩ Thuận cho biết phải chạy đua với tử thần. Nguyên tắc điều trị viêm màng não mủ là khởi động kháng sinh sớm, liều cao, đường tĩnh mạch. Càng dùng sớm, cơ hội sống càng cao.

Song song đó, bác sĩ phải kết hợp chống phù não (mannitol, nâng cao đầu 30 độ); corticosteroid (giảm viêm, hạn chế tổn thương thần kinh); kiểm soát sốt, co giật (diazepam, phenobarbital); hồi sức toàn diện: dịch truyền, hỗ trợ hô hấp, dinh dưỡng.

“Việc điều trị đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa: truyền nhiễm, hồi sức, thần kinh. Bệnh nhân nặng có khi chỉ còn tính bằng giờ để quyết định sống còn”, bác sĩ Thuận nhấn mạnh.

Viêm màng não mủ là bệnh cấp cứu y khoa tối khẩn, không chừa bất kỳ ai, từ trẻ sơ sinh đến người trưởng thành. Bệnh đến nhanh như một cơn bão, tấn công dữ dội và để lại hậu quả khôn lường. Điều duy nhất giúp chiến thắng căn bệnh này là nhận biết sớm, đến bệnh viện ngay, tiêm phòng đầy đủ.

Theo các chuyên gia bệnh truyền nhiễm, hiện nay viêm màng não mủ có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin. Vắc xin phế cầu, Hib, não mô cầu đã được đưa vào lịch tiêm chủng mở rộng ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Ngoài ra, để phòng ngừa bệnh viêm màng não mủ, mọi người cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay, che miệng khi ho, hắt hơi. Người tiếp xúc gần với bệnh nhân viêm màng não do não mô cầu cần được bác sĩ tư vấn và có thể dùng kháng sinh dự phòng.

“Tiêm phòng cho trẻ em và người có nguy cơ cao là lá chắn hữu hiệu nhất. Nếu để bệnh bùng phát rồi mới điều trị, cái giá phải trả thường rất đắt”, bác sĩ Thuận cho biết.

Bác sĩ Thuận khuyến cáo người bệnh không chủ quan với các triệu chứng sốt cao, đau đầu bất thường, nôn ói, cứng cổ; đưa đến bệnh viện ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ; không tự ý dùng thuốc kháng sinh tại nhà vì dễ che lấp triệu chứng, làm chậm chẩn đoán; theo dõi sát trẻ nhỏ, đặc biệt khi có biểu hiện quấy khóc, bỏ bú, thóp phồng.

“Chúng tôi có thể chiến đấu để giành lại sự sống cho bệnh nhân, nhưng cơ hội sống sót và hồi phục không phụ thuộc hoàn toàn vào bác sĩ. Nó phụ thuộc nhiều vào sự cảnh giác, và hành động kịp thời của cộng đồng”, bác sĩ Thuận nói.