Đầu tư lò phản ứng hạt nhân Đồng Nai nâng tầm công nghệ hạt nhân

Tại cuộc họp báo thường kì do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 30/9, TS. Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và ông Phạm Văn Toàn - Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã cung cấp những thông tin quan trọng. Các nội dung chính tập trung vào việc từng bước thúc đẩy quá trình phát triển công nghệ hạt nhân Việt Nam nhằm phục vụ các mục tiêu an sinh xã hội, đặc biệt là y tế hạt nhân và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo báo cáo từ các cơ quan quản lý, lò phản ứng nghiên cứu Đà Lạt trong hơn 4 thập kỷ qua đã hoạt động an toàn với công suất thiết kế 0,5 MW. Hiện tại, lò phản ứng này đang cung cấp khoảng 80% lượng dược chất phóng xạ cho hệ thống các bệnh viện và cơ sở y tế trên phạm vi toàn quốc.

Thực trạng cung ứng dược chất phóng xạ y tế

Nguồn dược chất phóng xạ sản xuất từ lò phản ứng Đà Lạt phục vụ chủ yếu cho công tác chẩn đoán hình ảnh và điều trị nhiều loại bệnh lý hiểm nghèo, trong đó trọng tâm là bệnh ung thư. Số liệu thống kê thực tế cho thấy mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca mắc ung thư mới. Nhu cầu về dược chất phóng xạ do đó ngày càng tăng cao tại các bệnh viện lớn trên cả nước.

Tuy nhiên, năng lực sản xuất nội địa hiện tại vẫn chưa thể đáp ứng hoàn toàn nhu cầu ngày càng lớn của ngành y tế. Tình trạng này đặt ra một bài toán cấp bách: cần phải mở rộng quy mô, nâng cấp hạ tầng nghiên cứu và sản xuất dược chất phóng xạ ở một tầm vóc lớn hơn để chủ động hoàn toàn nguồn thuốc điều trị cho người bệnh.

Việc phụ thuộc vào nguồn cung ứng hạn chế hiện tại đòi hỏi ngành năng lượng nguyên tử phải có những bước chuyển mình mạnh mẽ, đón đầu xu hướng công nghệ tiên tiến để phục vụ tốt hơn công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân và nghiên cứu khoa học kỹ thuật chuyên sâu.

Đột phá với dự án lò phản ứng nghiên cứu mới tại Đồng Nai

TS. Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho biết, Việt Nam đang khẩn trương triển khai dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân với một lò phản ứng nghiên cứu mới được định hướng đặt tại thành phố Đồng Nai. Dự án mang tầm nhìn chiến lược này đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong lộ trình phát triển công nghệ hạt nhân Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Điểm nổi bật nhất của dự án lò phản ứng nghiên cứu mới tại Đồng Nai chính là quy mô công suất. Theo các thông số kỹ thuật được xác nhận, lò phản ứng mới này sở hữu công suất lớn gấp 30 lần so với lò phản ứng Đà Lạt hiện tại. Sự gia tăng vượt bậc về công suất mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc đối với hàng trăm nghìn bệnh nhân ung thư đang chờ được điều trị.

Với năng lực sản xuất được nâng lên gấp nhiều lần, trung tâm mới tại Đồng Nai sẽ vươn lên trở thành trung tâm cung cấp dược chất phóng xạ hàng đầu, không chỉ đáp ứng đầy đủ nhu cầu chẩn đoán và điều trị ung thư cho các bệnh viện trên phạm vi toàn quốc mà còn hướng tới mục tiêu cung ứng cho các quốc gia trong khu vực. Điều này khẳng định năng lực nội sinh và uy tín của khoa học kỹ thuật nước nhà.

Bài toán phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Bên cạnh hạ tầng thiết bị và lò phản ứng nghiên cứu hiện đại, yếu tố con người luôn được xác định là chìa khóa thành công quyết định sự phát triển bền vững của ngành hạt nhân quốc gia. Bài toán phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đặt ra những thách thức không nhỏ, đòi hỏi các cơ quan quản lý và các trường đại học phải có chiến lược bài bản.

Theo ông Thành, quy mô nhân sự đòi hỏi cho lĩnh vực năng lượng và công nghệ hạt nhân là rất lớn. Đơn cử trong lĩnh vực điện hạt nhân, mỗi nhà máy đòi hỏi số lượng nhân sự chuyên môn kĩ thuật cao dao động từ 600 đến 700 người đối với tiêu chuẩn công nghệ phương Tây, hoặc lên tới gần 1.000 người đối với công nghệ của Liên bang Nga. Trong quá khứ, Việt Nam từng cử gần 1.000 cán bộ, kĩ sư và sinh viên đi học tập, đào tạo chuyên sâu tại Liên bang Nga và Nhật Bản.

Tuy nhiên, chiến lược lâu dài của quốc gia không thể mãi phụ thuộc vào việc cử người đi đào tạo ở nước ngoài do các bất cập về chi phí và tính thích ứng. Do đó, yêu cầu cốt lõi đặt ra cho giai đoạn phát triển công nghệ hạt nhân Việt Nam tiếp theo là phải xây dựng và củng cố vững chắc năng lực tự đào tạo nhân lực hạt nhân ngay tại chỗ. Theo chiến lược phát triển ngành hạt nhân đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao đạt khoảng 2.000 người và tiếp tục nâng lên 2.500 người vào năm 2035.

Lực lượng nhân sự hạt nhân toàn diện này được phân chia khoa học thành bốn khối trụ cột chính, đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng trong toàn bộ hệ thống. Bốn khối trụ cột đó bao gồm: khối quản lí nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, khối nghiên cứu phát triển công nghệ, khối hỗ trợ kĩ thuật chuyên sâu, và khối cán bộ kĩ thuật trực tiếp vận hành các nhà máy cũng như lò phản ứng nghiên cứu.

Tự chủ công nghệ, hoàn thiện hệ thống pháp quy và định hướng tương lai

Ông Trần Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục an toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ KH-CN) cho biết, theo Quyết định 438/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ xây dựng đội ngũ khoảng 2.000 nhân lực và nâng lên 2.500 nhân lực vào năm 2035. Lực lượng này bao gồm 4 khối trụ cột: quản lí nhà nước, nghiên cứu phát triển, hỗ trợ kĩ thuật và đội ngũ trực tiếp vận hành hạt nhân.

Mục tiêu cốt lõi và xuyên suốt là từng bước hình thành đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học có năng lực nghiên cứu, thiết kế, làm chủ, cải tiến và phát triển công nghệ hạt nhân Việt Nam sao cho phù hợp nhất với điều kiện thực tế và nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước. Việc làm chủ công nghệ giúp chúng ta chủ động trong vận hành, bảo trì và tiếp thu các công nghệ tiên tiến thế hệ mới trên thế giới.

Song song với việc phát triển hạ tầng lò phản ứng và đào tạo nguồn nhân lực, công tác hoàn thiện hệ thống pháp quy hạt nhân đóng vai trò là bệ phóng pháp lí không thể thiếu. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn kĩ thuật về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ phải được rà soát và bổ sung đồng bộ, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Để hiện thực hóa mục tiêu tự đào tạo nhân lực tại chỗ, định hướng trọng tâm là ưu tiên thành lập và phát triển 1 đến 2 khoa Công nghệ hạt nhân đạt chuẩn quốc tế tại các trường đại học kĩ thuật hàng đầu ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Các cơ sở giáo dục này sẽ là cái nôi đào tạo các thế hệ kĩ sư trẻ có tư duy sáng tạo, nắm vững nền tảng lí thuyết và có kĩ năng thực hành thuần thục. Việc cử nhân sự đi đào tạo ở nước ngoài sẽ được tinh gọn, chỉ áp dụng mang tính mũi nhọn đối với các chuyên gia giải quyết những bài toán kĩ thuật phức tạp tại các viện nghiên cứu hàng đầu thế giới.

Những nỗ lực bền bỉ này không chỉ giải quyết hiệu quả bài toán y tế, chăm sóc sức khỏe nhân dân, điều trị ung thư mà còn mở ra kỷ nguyên mới cho khoa học công nghệ nước nhà, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội bền vững.