ĐBQH kiến nghị về mô hình báo chí lớn trong kỷ nguyên số
Tại phiên thảo luận về dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), các ĐBQH TP.HCM đưa ra nhiều kiến nghị tập trung vào việc kiến tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho sự phát triển của các mô hình báo chí lớn trong kỷ nguyên số.
Đại biểu Đỗ Đức Hiển và đại biểu Phan Thị Thanh Phương đều nhấn mạnh yêu cầu phải làm rõ hơn nữa các quy định liên quan đến cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện và bổ sung các cơ chế pháp lý cho kinh tế báo chí.
Cần làm rõ khái niệm, tiêu chí và địa vị pháp lý
Đại biểu Đỗ Đức Hiển bày tỏ quan ngại về sự thiếu thống nhất trong quy định về các loại hình cơ quan báo chí. Cụ thể, Khoản 1 Điều 16 dự thảo Luật Báo chí bổ sung cụm từ “có cơ quan báo chí trực thuộc”, nhưng lại không giải thích rõ khái niệm cơ quan báo chí, đồng thời chưa logic với một số khoản khác trong điều luật.
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ trong trường hợp cơ quan báo và phát thanh truyền hình được thành lập thêm đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc thì đơn vị đó có được coi là cơ quan báo chí hay không. Việc này nhằm bảo đảm thể chế hóa phù hợp Quy định số 373 của Ban Bí thư và sự logic nội tại của dự thảo Luật.
Đối với mô hình cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện, đại biểu Đỗ Đức Hiển cho rằng quy định tại Khoản 6 Điều 16 còn "chưa bảo đảm tính bao quát, vừa thừa, vừa thiếu". Ông Hiển phân tích: tiêu chí phải phù hợp với Chiến lược phát triển báo chí là điều kiện chung cho mọi cơ quan báo chí, do đó là quy định thừa. Ngược lại, việc xác định tiêu chí "có cơ chế đặc thù về tài chính" lại là chính sách được hưởng, không phải là tiêu chí để hình thành nên cơ quan này.
Đại biểu kiến nghị cần làm rõ những đặc thù về tiêu chí thành lập, cơ quan có thẩm quyền thành lập và địa vị pháp lý của mô hình báo chí quan trọng này. Đặc biệt, việc giao Chính phủ quy định chi tiết về cơ chế đặc thù về tài chính cần phải xác định rõ nguyên tắc và nội dung đặc thù ngay trong Luật, tránh sự thiếu rõ ràng, khó triển khai trên thực tế.
Yêu cầu cấp thiết về cơ quan truyền thông chủ lực cấp địa phương
Đồng quan điểm, đại biểu Phan Thị Thanh Phương đã viện dẫn thực tiễn sinh động từ những đợt thiên tai, mưa lũ dồn dập gần đây tại Tây Nguyên và miền Trung để khẳng định vai trò tuyến đầu, không thể thay thế của các cơ quan báo chí lớn, uy tín tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Các báo này không chỉ kịp thời đưa tin, cảnh báo mà còn trở thành cầu nối nhân ái, điều phối hàng cứu trợ đến "rốn lũ".
Đại biểu nhận định Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh không chỉ là trung tâm kinh tế - văn hóa - chính trị mà còn là “trung tâm truyền thông quốc gia”, nơi tập trung đội ngũ phóng viên dày dặn, công nghệ hiện đại và khả năng sản xuất nội dung đa nền tảng, có lượng độc giả cả nước, thậm chí xuyên biên giới.
Từ thực tiễn đó, đại biểu Phan Thị Thanh Phương kiến nghị Luật Báo chí (sửa đổi) phải tạo hành lang pháp lý đầy đủ để xây dựng các cơ quan báo chí - truyền thông chủ lực đa phương tiện cấp địa phương tại hai đô thị lớn nhất cả nước. Mô hình này được kỳ vọng sẽ tăng cường năng lực thông tin chính thống, phản ứng nhanh trước tin giả, đồng thời đảm nhiệm vai trò điều phối truyền thông lớn, hỗ trợ chính quyền trong các tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh.
Bà Phương đề nghị bổ sung khái niệm và cơ chế mang tính khung vào Luật để các địa phương đủ điều kiện có thể triển khai, bao gồm: xác lập pháp lý, trao cơ chế hoạt động linh hoạt (mô hình tòa soạn hội tụ, ứng dụng công nghệ), bảo đảm nguồn lực trong chuyển đổi số, và xác định rõ vai trò điều phối thông tin.
Kinh tế báo chí và thu phí đọc báo: Xu thế tất yếu
Một điểm mới quan trọng mà Đại biểu Phan Thị Thanh Phương nhấn mạnh là sự thiếu vắng của những khái niệm và quy định về kinh tế báo chí, thu phí đọc báo trong dự thảo Luật.
Trong bối cảnh nguồn thu truyền thống sụt giảm, các cơ quan báo chí, đặc biệt là các cơ quan tự chủ tài chính tại TP.Hồ Chí Minh, đã chủ động đa dạng hóa nguồn thu, xây dựng chiến lược kinh tế báo chí, và triển khai dịch vụ thu phí đọc báo (Pay Per Use - PPU) như Báo Người Lao Động hay các hình thức tương tự như Báo Tuổi Trẻ.
Bà Phương khẳng định: "Đây là xu thế tất yếu trong tương lai gần của báo chí. Do vậy, nhất thiết cần đưa nội dung “kinh tế báo chí”, “thu phí đọc báo” vào Luật Báo chí sửa đổi" để tạo hành lang pháp lý, thúc đẩy sự phát triển bền vững và khả năng tự chủ của báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên số.
Đại biểu Đỗ Đức Hiển cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát và bổ sung đầy đủ quy định chuyển tiếp (Điều 51), không chỉ đối với cơ quan báo chí trực thuộc tổ chức xã hội, mà còn đối với các cơ quan báo chí uy tín, có thương hiệu thuộc địa phương. Đồng thời, cần có quy định công nhận các cơ quan truyền thông đa phương tiện hiện hữu được tiếp tục hoạt động theo mô hình mới, tránh vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành Luật.