Đề án mở lối Cần Thơ thành đô thị thông minh hiện đại

Lấy dữ liệu và AI làm nền tảng quản trị

Phát triển đô thị thông minh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với các đô thị lớn trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0.

Đề án phát triển đô thị thông minh TP.Cần Thơ giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2040 đặt mục tiêu xây dựng Cần Thơ trở thành đô thị thông minh hiện đại, lấy dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) làm nền tảng quản trị, phục vụ người dân và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Đề án xác định sau khi hợp nhất Cần Thơ, Sóc Trăng và Hậu Giang, thành phố cần hình thành mô hình quản trị đô thị thống nhất, tích hợp dữ liệu, liên thông giữa các ngành, xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung, bản sao số đô thị và Trung tâm điều hành thông minh (IOC) phục vụ chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực. Bên cạnh đó, đề án ưu tiên phát triển hạ tầng số, giao thông, y tế, giáo dục, môi trường, an ninh, dịch vụ công và các tiện ích đô thị thông minh theo lộ trình, lấy người dân làm trung tâm, huy động nguồn lực xã hội và hợp tác công - tư nhằm nâng cao chất lượng sống, tăng năng lực cạnh tranh và khẳng định vai trò đầu tàu của Cần Thơ trong phát triển đô thị thông minh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Ông Nguyễn Minh Hoàng, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP. Cần Thơ cho rằng: Điểm nổi bật của đề án là cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy đầu tư các hệ thống công nghệ riêng lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái số đồng bộ, lấy dữ liệu làm nền tảng cốt lõi. Theo đó, thành phố sẽ hình thành kho dữ liệu dùng chung, kết nối liên thông giữa các sở, ngành và chính quyền các cấp, tạo điều kiện để thông tin được cập nhật theo thời gian thực, phục vụ phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Mô hình này hướng đến mục tiêu "Một thành phố, một đám mây, một mô hình", đồng thời từng bước xây dựng bản sao số (Digital Twin) phục vụ quản lí và điều hành đô thị.

Đề án cũng cho thấy tầm nhìn dài hạn khi xác định AI, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây, GIS và BIM sẽ là những công nghệ nền tảng trong quá trình xây dựng đô thị thông minh. Các công nghệ này không chỉ hỗ trợ quy hoạch, quản lí xây dựng mà còn mở rộng sang giao thông, môi trường, y tế, giáo dục, cấp thoát nước, quản lý năng lượng và phòng, chống thiên tai. Việc tích hợp dữ liệu đa ngành sẽ giúp chính quyền dự báo chính xác hơn các nguy cơ ngập lụt, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, từ đó đưa ra quyết sách nhanh và hiệu quả hơn.

Phát triển đô thị thông minh lấy con người làm trung tâm

Thực tế, Cần Thơ đã có nền tảng quan trọng để bước vào giai đoạn phát triển mới. Từ năm 2021, Trung tâm Điều hành đô thị thông minh (IOC) được đưa vào vận hành thí điểm với tám lĩnh vực giám sát, gồm kinh tế - xã hội, hoạt động chính quyền, an ninh trật tự, giao thông, du lịch, phản ánh hiện trường, môi trường và an toàn thông tin mạng. Trung tâm đã hỗ trợ lãnh đạo thành phố tổng hợp dữ liệu, theo dõi các chỉ tiêu phát triển và nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành. Sau khi hợp nhất địa giới hành chính, thành phố tiếp tục tổ chức lại hệ thống IOC, kế thừa hạ tầng, dữ liệu và nguồn nhân lực từ Cần Thơ, Sóc Trăng và Hậu Giang nhằm xây dựng một trung tâm điều hành thống nhất cho toàn đô thị mới.

Một điểm đáng chú ý của đề án là không chạy theo công nghệ bằng mọi giá. Thay vào đó, thành phố lựa chọn mô hình phát triển lấy con người làm trung tâm, tham khảo kinh nghiệm từ Singapore, Barcelona, Seoul, Amsterdam và Dubai.

GS. Kelly Shanon - Chuyên gia quốc tế, Viện Đô thị thông minh và Quản lý - Đại học Kinh tế TP. HCM cho rằng, những bài học quốc tế đều cho thấy công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi phục vụ người dân, doanh nghiệp và nâng cao chất lượng quản trị. Vì vậy, Cần Thơ ưu tiên xây dựng chính quyền số, cải cách hành chính, dữ liệu mở, tăng cường tương tác với người dân và phát triển dịch vụ công trực tuyến, đồng thời gắn phát triển đô thị thông minh với chuyển đổi xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu là một hướng đi phù hợp.

Phát biểu tại Hội nghị "Định hình chiến lược phát triển đô thị thông minh TP. Cần Thơ", Phó chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Hòa nhấn mạnh rằng: "Mục tiêu cao nhất của đô thị thông minh không phải là ứng dụng công nghệ mà là đổi mới phương thức quản trị, lấy người dân làm trung tâm. Theo ông, dữ liệu sẽ trở thành nền tảng quan trọng nhất để chính quyền phân tích, dự báo và điều hành; đồng thời AI, Big Data, Digital Twin, GIS, BIM và dữ liệu mở cần được ứng dụng mạnh mẽ trong quy hoạch, giao thông, môi trường và cung cấp dịch vụ công".

Ông cũng định hướng xây dựng Cần Thơ trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của toàn vùng ĐBSCL, tăng cường hợp tác công - tư, liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước.

Hướng đến đô thị xanh, thích ứng biến đổi khí hậu

Đề án cũng thẳng thắn nhìn nhận những khoảng trống cần khắc phục. Nhiều tiêu chí đô thị thông minh vẫn đang ở giai đoạn triển khai hoặc chưa thực hiện, như hệ thống giao thông thông minh, bãi đỗ xe thông minh, đèn tín hiệu giao thông thông minh, quan trắc môi trường thời gian thực, quản lý năng lượng, công trình thông minh và các nền tảng số trong giáo dục, y tế. Đây vừa là thách thức, vừa là dư địa để thành phố đầu tư đồng bộ trong giai đoạn tới, tránh tình trạng phát triển manh mún, thiếu liên kết giữa các ngành và địa phương.

Theo ông Lê Hoàng Trung, Phó cục trưởng Cục Phát triển đô thị - Bộ Xây dựng: Điều đáng kỳ vọng là đề án không chỉ hướng đến xây dựng một đô thị hiện đại mà còn tạo nền tảng cho mô hình phát triển xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu của vùng ĐBSCL.

Theo đó, việc ứng dụng AI trong dự báo ngập lụt, hệ thống quan trắc môi trường, quản lý tài nguyên nước, năng lượng sạch, giao thông phát thải thấp và dữ liệu mở sẽ giúp Cần Thơ nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy kinh tế số, xã hội số và đổi mới sáng tạo.

Có thể nói, Đề án phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2040 đã mở ra một cách tiếp cận mới cho Cần Thơ. Nếu được triển khai đồng bộ với hạ tầng số hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới khoa học và người dân, Cần Thơ sẽ không chỉ trở thành đô thị thông minh của riêng mình mà còn là trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu và hạt nhân CĐS của toàn vùng ĐBSCL, tạo động lực phát triển bền vững trong nhiều thập niên tới.