Đề xuất mua bán xăng dầu giữa thương nhân phân phối phải có mã nhận diện
Việc cho phép các thương nhân phân phối mua bán với nhau sẽ giúp điều hòa nguồn hàng, tận dụng kho và phương tiện vận chuyển, chủ động xử lý tình trạng thiếu - thừa nguồn cung.
Nhiều doanh nghiệp tiếp tục góp ý cho dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Ông Giang Chấn Tây, TS kinh tế, Giám đốc Công Ty TNHH MTV Bội Ngọc vừa có đề xuất gửi Bộ Công Thương và Ban soạn thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu liên quan đến điều kiện để thương nhân phân phối (TNPP) xăng dầu được mua bán với nhau.
Theo TS. Giang Chấn Tây, việc cho phép các TNPP mua bán với nhau sẽ giúp điều hòa nguồn hàng, tận dụng kho và phương tiện vận chuyển, chủ động xử lý tình trạng thiếu - thừa nguồn cung. Tuy nhiên, cần đặt ra các điều kiện rõ ràng, có thể truy xuất và kiểm tra bằng dữ liệu.
Cụ thể, đối với cùng một lượng hàng, chỉ cho phép một lần mua bán giữa hai TNPP. TNPP mua hàng từ TNPP khác phải đưa lượng hàng đó đến khâu bán lẻ hoặc người sử dụng cuối cùng, không được tiếp tục bán cho TNPP thứ ba.
TS. Giang Chấn Tây cũng đề xuất mỗi lượng hàng mua bán giữa hai TNPP phải có mã nhận diện giao dịch, thể hiện trên hóa đơn điện tử hoặc dữ liệu điện tử liên kết với hóa đơn. Mã này phải truy xuất được nguồn hàng, bên bán, bên mua, chủng loại, số lượng và thời điểm giao nhận; đồng thời xác định lượng hàng đã qua một lần mua bán giữa các TNPP.
Mã nhận diện phải gắn với lượng hàng chứ không chỉ với hóa đơn, để việc chia, gộp hoặc xuất hóa đơn mới không làm phát sinh lại quyền bán cho TNPP khác.
Bên cạnh đó, việc kiểm soát cần dựa trên lượng hàng thực tế, không chỉ theo hóa đơn. Dữ liệu phải cho phép đối chiếu hàng hóa, hóa đơn, giao nhận và thanh toán. Không chấp nhận giao dịch chỉ có hóa đơn nhưng không chứng minh được nguồn hàng và quyền bán hợp pháp.
Đề xuất cũng cho phép hàng được giao thẳng từ kho nguồn đến kho hoặc địa điểm nhận hàng của bên mua, hoặc chuyển quyền sở hữu tại cùng một kho, miễn là chứng từ và dữ liệu xác định được đầy đủ đường đi của hàng hóa và trách nhiệm của từng bên.
Theo đề xuất, thương nhân đứng tên bán phải chịu trách nhiệm về nguồn gốc, số lượng, chất lượng và tính hợp pháp của hàng hóa; không được cho mượn pháp nhân, xuất hóa đơn hộ hoặc sử dụng giao dịch giữa các TNPP để hợp thức hóa nguồn hàng. Bên bán và bên mua cùng chịu trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu phục vụ truy xuất, kiểm tra.
Trường hợp thiên tai, sự cố kho, vận chuyển, gián đoạn nguồn cung hoặc tình huống cấp thiết cần bảo đảm xăng dầu cho thị trường, có thể xem xét cơ chế cho phép vượt giới hạn một lần. Trường hợp ngoại lệ phải xác định rõ lý do, số lượng, thời gian và đường đi của hàng hóa, đồng thời TNPP phải có giải trình phù hợp.
TS. Giang Chấn Tây cho rằng không cần quy định tỷ lệ cứng 5%, 10% hay một tỷ lệ mua bán cụ thể, mà có thể kiểm soát trực tiếp đường đi và số tầng trung gian của hàng hóa.
Nguyên tắc được đề xuất là: đối với cùng một lượng xăng dầu chỉ được chuyển qua TNPP một lần; phải có mã nhận diện gắn với lượng hàng để truy xuất và phải đối chiếu được hàng hóa - hóa đơn - giao nhận - thanh toán. Đề xuất thống nhất giao nhận, thanh toán xăng dầu theo V15
TS. Giang Chấn Tây cũng đề xuất Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu cần thống nhất nguyên tắc giao nhận và thanh toán xăng dầu theo thể tích quy đổi về nhiệt độ cơ sở 15°C (V15) trong toàn bộ chuỗi kinh doanh, từ đầu mối, thương nhân phân phối đến doanh nghiệp bán lẻ.
Việc đo và quy đổi phải thực hiện theo tiêu chuẩn, quy chuẩn và quy định pháp luật về đo lường hiện hành, bảo đảm bên giao và bên nhận có thể kiểm tra, đối chiếu.
TS. Giang Chấn Tây nêu nguyên tắc: “Một hàng hóa - một chuẩn đo lường - áp dụng thống nhất trong toàn bộ chuỗi giao dịch”.
Trước đó, tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu ngày 30/9, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thuộc Bộ Công Thương, cho biết hệ thống xăng dầu hình thành trong 10-15 năm qua có nhiều tầng nấc, mỗi khâu phát sinh thêm chi phí và khiến chuỗi cung ứng vận hành kém hiệu quả.
Tại dự thảo Nghị định, Bộ Công Thương đề xuất gom đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền và phân phối thành một loại hình chung là thương nhân phân phối. Nhóm này không còn phải xin giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh như hiện hành.
Dự thảo đưa ra hai phương án về nguồn mua hàng của nhóm doanh nghiệp này. Phương án 1, là hạn chế việc mua bán giữa các thương nhân phân phối, chỉ cho phép họ mua hàng của nhau trong trường hợp cần bảo đảm nguồn cung khi thị trường biến động hoặc xảy ra tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh.
Phương án 2, cho phép thương nhân phân phối giao dịch với nhau, nhưng phải có giao nhận hàng thực tế, chuyển quyền sở hữu và truy xuất được nguồn gốc từng lô hàng.
Ông cho hay, thời gian qua có hiện tượng thương nhân phân phối "mua bán hóa đơn", trong khi xăng dầu vẫn nằm tại kho, không có sự dịch chuyển hàng hóa thực tế. Vì vậy, việc thiết kế lại hệ thống nhằm không cho phép mua bán lòng vòng.
Trong khi đó, hai công ty đầu mối lớn là PVOIL và Petrolimex (chiếm khoảng hơn 70% thị phần cả nước) đều nghiêng về phương án hạn chế thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau.
Theo Bộ công thương, từ ngày 1/1/2027, xăng dầu sẽ thuộc nhóm hàng nguy cơ rủi ro cao phải truy xuất nguồn gốc. Bộ đang làm việc với cơ quan thuế để dữ liệu hóa đơn có thể bóc tách hoạt động xăng dầu theo từng cửa hàng.
