Dịch vụ ‘chăm sóc’ robot hình người nở rộ

Theo công ty nghiên cứu thị trường tuyển dụng Fruition, trong nửa đầu năm 2026 các công ty khởi nghiệp robot đã huy động được số vốn nhiều hơn cả năm 2025 cộng lại. Đặc biệt robot hình người đã vào nhà máy hay nhà kho làm việc thực tế, chính thức mở ra kỉ nguyên tự động hóa mới.

Khi quy mô xuất xưởng toàn cầu dự kiến vượt mốc 50.000 robot vào năm nay, trọng tâm ngành dịch chuyển từ thiết kế phần cứng sang đảm bảo vận hành ổn định – qua đó thúc đẩy dịch vụ “chăm sóc” lực lượng lao động mới bùng nổ.

Mới đây công ty Nhật Bản GMO AI & Robotics thông báo triển khai “xe cứu thương” chuyên thực hiện nhiệm vụ chẩn đoán, sửa chữa và thay thế linh kiện cho robot hình người gặp sự cố hay trục trặc kĩ thuật.

Phương tiện rất giống xe cứu thương thông thường với 2 màu đỏ - trắng đặc trưng cùng ​​đèn khẩn cấp trên nóc, nhưng thực chất lại vận hành như một xưởng sửa chữa công nghệ cao. Bên trong có đầy đủ linh kiện robot, thiết bị chẩn đoán cùng công cụ cần thiết, kèm kĩ thuật viên đem máy tính xách tay đến tại chỗ thực hiện công việc.

Nhưng không phải robot nào cũng sửa được ngay tại chỗ. Nếu gặp trường hợp không thể sửa ngay, kĩ thuật viên sẽ dùng cáng di động đưa người máy hư hỏng lên xe chở về, đồng thời giao bàn giao robot dự phòng hoạt động tốt.

Hiện tại GMO AI & Robotics chỉ triển khai 1 xe bao phủ vùng trung tâm thủ đô Tokyo, đảm bảo ứng cứu khẩn cấp trong vòng 1 - 2 giờ kể cả ban đêm. Dịch vụ đặc biệt chú trọng robot đang được hãng hàng không Japan Airlines thử nghiệm ở khâu chuyển hành lí tại sân bay quốc tế Haneda.

Sang Trung Quốc – trung tâm sản xuất robot hình người hàng đầu thế giới, danh mục nghề nghiệp mới mà Bộ Nhân lực - Phúc lợi xã hội nước này công bố vào tháng 7/2026 có “kĩ thuật viên ứng dụng robot thông minh hiện thân” với phạm vi công việc rất rộng: sử dụng thiết bị điều khiển từ xa, công cụ số hóa không gian và nền tảng mô phỏng; thu thập và xử lí dữ liệu tương tác đa phương thức; tinh chỉnh và điều chỉnh thuật toán; lắp đặt phần cứng và phần mềm tại hiện trường; giám sát hiệu suất và tối ưu hóa công tác bảo trì. Sắp tới tiêu chuẩn nghề nghiệp sẽ được ban hành.

Thị trường linh kiện hao mòn cũng ăn nên làm ra. Do robot phải hoạt động liên tục, các bộ phận chịu lực như tay chân rất nhanh hao mòn – làm nổi lên dịch vụ “bác sĩ chỉnh hình” bên thứ ba.

Công việc này chẳng hề dễ dàng. Tay chân robot hình người gồm vô vàn module, mỗi module là sự kết hợp giữa động cơ, bộ giảm tốc, bộ mã hóa, bo mạch điều khiển, vòng bi. Hỏng hóc thông thường khá dễ chẩn đoán, chẳng hạn tiếng rít như tiếng cát cọ xát báo hiệu khớp bị khô dầu, tiếng “tách” cho thấy bánh răng bị hỏng, tiếng xì xì có thể là bo mạch chập. Thông thường người thợ thay thế linh kiện nguyên khối thay vì sửa chữa chi tiết bên trong.

Đại lí ủy quyền có thể nhập linh kiện từ nhà sản xuất gốc (OEM) nhưng chịu sự ràng buộc về địa lí và mục đích sử dụng – tạo ra một thị trường thứ cấp ngầm chuyên cung cấp linh kiện tháo ra từ robot cũ. Đơn vị dịch vụ bên thứ ba không ngừng mở rộng mạng lưới bảo trì - sửa chữa. Thu nhập của “bác sĩ chỉnh hình” vào khoảng 6.000 Nhân dân tệ/tháng. Bảo trì không chỉ dừng lại ở phần cơ khí (vặn ốc, thay khớp) mà còn là cập nhật phần mềm và kiểm tra an ninh mạng.

Thử thách của hệ sinh thái bảo trì - sửa chữa

Dù đang bùng nổ, ngành vẫn phải đối mặt với không ít rào cản lớn.

Trước hết là thiếu hụt nhân sự chuyên môn. Rất nhiều kĩ sư cơ khí hoặc lập trình viên phần mềm thông thường không thể tự tay sửa chữa robot hình người, mà cần người nắm vững cơ điện tử chính xác, hệ thống cảm biến và thị giác máy tính, AI và phần mềm. Tốc độ đào tạo - cung ứng lao động chưa theo kịp.

Rào cản tiếp theo đến từ linh kiện. Các nhà sản xuất (OEM) hiện tại kiểm soát rất chặt chẽ sơ đồ mạch điện và không dùng chung linh kiện, biến sửa chữa bên thứ ba thành mảng dịch vụ phụ thuộc nặng nề vào mối quan hệ cung ứng.