Điện mặt trời mái nhà nóng trở lại, người dân có nên đầu tư?

Tiền điện giảm mạnh, điện mặt trời mái nhà hấp dẫn hơn?

Ba năm sau khi lắp điện mặt trời mái nhà, anh Tuấn, ở phường Tân Sơn Nhất, cho biết gia đình đã hoàn vốn. Hệ thống được lắp từ tháng 6/2023, công suất 10 kWh, phát trung bình khoảng 900 kWh mỗi tháng. Nếu quy đổi theo tiền điện, sản lượng này tương đương khoảng 3,5 triệu đồng. Theo tính toán của anh Tuấn, khoản đầu tư ban đầu đã được bù lại sau ba năm vận hành.

Anh Phú, ở phường Bảy Hiền, mới lắp 18 tấm pin cùng bộ lưu điện 16 kW, tổng chi phí 120 triệu đồng. Trước đây, tiền điện mỗi tháng của gia đình dao động từ 5 đến 6 triệu đồng. Sau ba tháng sử dụng, hóa đơn giảm còn khoảng 1,5 triệu đồng. Mức tiết kiệm này khiến phương án đầu tư điện mặt trời mái nhà đáng cân nhắc hơn với các hộ sử dụng nhiều điện.

Chị Hương, ở phường Bình Thạnh, cho rằng hệ thống khoảng 110 triệu đồng có thể đi kèm pin lưu trữ khoảng 15 kW. Ban ngày, hộ gia đình sử dụng trực tiếp điện từ mái nhà, ban đêm dùng phần điện lưu trữ. Với hóa đơn khoảng 4 triệu đồng mỗi tháng, chị ước tính mức giảm có thể đạt ít nhất 3 triệu đồng.

Tuy nhiên, thời gian hoàn vốn không giống nhau. Hiệu quả phụ thuộc mức tiêu thụ điện ban ngày, hướng mái, diện tích lắp đặt, chất lượng thiết bị, chi phí bảo trì và pin lưu trữ. Số liệu do từng hộ tự tính cần được đối chiếu với hóa đơn, sản lượng đo đếm và mức suy giảm hiệu suất của tấm pin.

Điện mặt trời mái nhà mở cơ chế mới, thủ tục vẫn là rào cản

Trao đổi với Một Thế Giới, ông Phan Quang Vinh, Phó trưởng Ban Kinh doanh Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho biết thành phố đang đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, giảm áp lực lên hệ thống điện và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh.

Theo báo cáo của EVNHCMC, sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa, Vũng Tàu, TP.HCM tiếp tục là khu vực có mức tiêu thụ điện rất lớn. Năm 2025, sản lượng điện thương phẩm đạt 56,1 tỉ kWh, công suất phụ tải cực đại lên tới 8.936 MW, phục vụ khoảng 3,91 triệu khách hàng sử dụng điện.

Nhu cầu điện của thành phố được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới. Theo các kịch bản quy hoạch, sản lượng điện thương phẩm có thể đạt khoảng 75 tỉ kWh vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những giải pháp bổ sung nguồn điện tại chỗ.

Hiện TP.HCM có hơn 25.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất lắp đặt khoảng 1.928 MWp. Sản lượng điện phát trung bình đạt khoảng 231 triệu kWh mỗi tháng, tương đương 4,4% sản lượng điện thương phẩm của toàn hệ thống.

Ở cấp quốc gia, điện mặt trời mái nhà đã trở thành nguồn cung đáng kể. Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia cho biết ngày 7/4, sản lượng điện mặt trời mái nhà đầu cực ước đạt 50,8 triệu kWh, chiếm 4,7% tổng nguồn điện phát. Nguồn điện này vượt điện gió và điện sinh khối, đứng thứ năm trong cơ cấu cung cấp điện.

Theo báo cáo của EVNHCMC, tổng sản lượng điện thương phẩm năm 2025 của khu vực TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa, Vũng Tàu đạt 56,1 tỉ kWh, công suất phụ tải cực đại 8.936 MW, phục vụ khoảng 3,91 triệu khách hàng. Đến năm 2030, sản lượng điện thương phẩm có thể tăng lên khoảng 75 tỉ kWh, tạo áp lực lớn lên hệ thống điện đô thị.

Hiện TP.HCM có hơn 25.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất khoảng 1.928 MWp. Sản lượng phát trung bình đạt khoảng 231 triệu kWh mỗi tháng, tương đương 4,4% sản lượng điện thương phẩm toàn hệ thống. Tổng công suất lắp đặt bằng khoảng 21,6% công suất phụ tải cực đại trên địa bàn.

Từ năm 2025 đến hết sáu tháng đầu năm 2026, thành phố có hơn 5.000 hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ, tổng công suất gần 478 MWp. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, công suất điện mặt trời mái nhà tại TP.HCM có thể đạt khoảng 2.786 MW vào năm 2030. Bình Dương và Bà Rịa, Vũng Tàu đóng góp phần lớn công suất mới.

Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi quy định về mua bán điện trực tiếp và phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời bổ sung cơ chế bán điện dư của điện mặt trời mái nhà. Thay đổi này mở rộng cơ hội đầu tư, nhưng người dân vẫn phải kiểm tra điều kiện đấu nối, hồ sơ thông báo, an toàn điện, kết cấu mái và phòng cháy, chữa cháy trước khi lắp đặt.

Dự thảo chính sách hỗ trợ hộ gia đình từng đề xuất hỗ trợ trực tiếp từ 1 đến 1,5 triệu đồng cho hệ thống không kèm lưu trữ, đồng thời hỗ trợ thêm từ 1 đến 1,5 triệu đồng nếu lắp pin lưu trữ. Mức vay tối đa được đề xuất là 40 triệu đồng, lãi suất 8,4% mỗi năm, thời hạn vay tối đa 36 tháng. Đây vẫn là nội dung dự thảo, chưa phải khoản hỗ trợ chắc chắn.

Theo đó, EVNHCMC kiến nghị khuyến khích người dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện, giảm áp lực lên lưới điện và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho thành phố trong dài hạn.

Người dân có thể bớt ngại đầu tư khi hóa đơn điện cao, mái nhà phù hợp và nhu cầu dùng điện ban ngày lớn. Nhưng quyết định không nên chỉ dựa vào quảng cáo hoặc thời gian hoàn vốn ước tính. Hợp đồng cần ghi rõ thiết bị, bảo hành, sản lượng cam kết, chi phí thay pin, trách nhiệm bảo trì và thủ tục pháp lý. Điện mặt trời mái nhà chỉ thực sự hiệu quả khi được tính đúng, lắp đúng và vận hành an toàn.