Điện mặt trời mái nhà TP.HCM bùng nổ, chính sách mới có gì hút người dân?

Làn sóng lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại TP.HCM đang tăng tốc chưa từng có, biến hàng nghìn mái nhà thành nguồn phát điện sạch ngay trong đô thị. Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ này là những khoảng trống chính sách, áp lực hạ tầng và yêu cầu kiểm soát phát triển ngày càng rõ ràng.

Cải cách thủ tục và chuyển đổi số: “Đòn bẩy” cho tăng trưởng

Trong bối cảnh nhu cầu điện liên tục tăng cao và áp lực đảm bảo an ninh năng lượng ngày càng lớn, TP.HCM đang chứng kiến một sự chuyển dịch đáng chú ý: người dân và doanh nghiệp không còn chỉ tiêu thụ điện mà bắt đầu chủ động sản xuất điện cho chính mình.

Sự thay đổi này trở nên rõ nét sau khi Nghị định 58/2025/NĐ-CP có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý cho mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Chỉ trong thời gian ngắn, số lượng hệ thống được lắp đặt đã tăng nhanh, phản ánh sức hút của nguồn năng lượng sạch trong khu dân cư.

Theo số liệu từ Sở Công Thương TP.HCM, toàn thành phố hiện ghi nhận 1.797 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất đạt 400,96 MWp. Đây không chỉ là những con số kỹ thuật mà còn cho thấy một xu hướng đang hình thành: mỗi mái nhà dần trở thành một “nhà máy điện mini” trong lòng đô thị.

Chia sẻ tại cuộc họp báo về tình hình kinh tế - xã hội TP.HCM chiều 19.3, ông Trần Minh Hóa – Phó Trưởng Phòng Quản lý năng lượng (Sở Công Thương TP.HCM) – cho rằng sự gia tăng nhanh chóng này không đơn thuần xuất phát từ bài toán chi phí.

Theo ông, việc người dân chủ động đầu tư điện mặt trời còn phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về năng lượng và môi trường. Khi giá điện có xu hướng biến động và các vấn đề môi trường ngày càng được quan tâm, lựa chọn năng lượng sạch trở thành quyết định mang tính dài hạn, không chỉ vì kinh tế mà còn vì trách nhiệm xã hội.

Nếu trước đây thủ tục hành chính phức tạp là một trong những rào cản lớn khiến nhiều hộ gia đình e ngại lắp đặt điện mặt trời, thì hiện nay bức tranh đã thay đổi đáng kể. TP.HCM đã đẩy mạnh cải cách thủ tục theo hướng minh bạch, đơn giản hóa và số hóa toàn bộ quy trình. Người dân có thể thực hiện gần như toàn bộ các bước đăng ký, thông báo và theo dõi hồ sơ qua Cổng dịch vụ công, thay vì phải đi lại nhiều lần như trước.

Việc rút gọn các thủ tục cốt lõi và phân loại rõ theo quy mô công suất giúp quá trình tiếp cận trở nên dễ dàng hơn, đặc biệt đối với các hộ gia đình nhỏ lẻ. Điều này góp phần tạo ra “hiệu ứng lan tỏa”, khi ngày càng nhiều người nhận thấy việc lắp đặt điện mặt trời không còn là một quy trình phức tạp.

Theo ông Trần Minh Hóa, chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh việc tạo thuận lợi cho người dân không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý.

Phát triển điện mặt trời mái nhà, theo ông, cần được đặt trong tổng thể quy hoạch năng lượng và phải bảo đảm các yêu cầu về an toàn kỹ thuật. Nếu không kiểm soát tốt, sự gia tăng nhanh về số lượng hệ thống có thể gây áp lực lên lưới điện phân phối, đặc biệt tại các khu vực có mật độ lắp đặt cao.

Khi ưu đãi tài chính chưa theo kịp thực tiễn

Một trong những vấn đề được nhiều người dân và doanh nghiệp quan tâm là hiệu quả đầu tư. Dù chi phí lắp đặt điện mặt trời mái nhà đã giảm so với trước đây, đây vẫn là khoản đầu tư không nhỏ đối với nhiều hộ gia đình.

Trong khi đó, theo quy định hiện hành, Nghị định 58/2025/NĐ-CP chưa đề cập đến các chính sách ưu đãi thuế riêng cho lĩnh vực này. Điều này khiến một bộ phận người dân còn cân nhắc trước khi quyết định đầu tư, nhất là trong bối cảnh chưa có cơ chế rõ ràng về việc bán điện dư thừa hoặc hỗ trợ tài chính.

Ông Trần Minh Hóa thẳng thắn nhìn nhận đây là một trong những “khoảng trống” cần được lấp đầy trong thời gian tới. Theo ông, nếu chỉ dựa vào động lực tự thân của người dân, thị trường có thể phát triển nhanh trong giai đoạn đầu nhưng khó duy trì tốc độ tăng trưởng dài hạn.

Ông cho rằng các chính sách như tín dụng xanh, hỗ trợ lãi suất hoặc cơ chế giá điện linh hoạt có thể trở thành công cụ quan trọng để thúc đẩy thị trường. Tuy nhiên, việc thiết kế chính sách cần được cân nhắc kỹ nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người dân, doanh nghiệp và sự ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Chính sách mới và kỳ vọng “cởi trói” thị trường

Trong bối cảnh đó, việc Bộ Công Thương trình dự thảo sửa đổi Nghị định 58 được xem là tín hiệu tích cực. Những đề xuất mới cho thấy xu hướng phân cấp mạnh hơn cho địa phương, giúp rút ngắn quy trình xử lý và tăng tính linh hoạt trong quản lý.

Việc giao thêm thẩm quyền cho cấp cơ sở không chỉ giúp giảm tải cho cấp tỉnh mà còn tạo điều kiện để các thủ tục được giải quyết nhanh chóng, sát thực tế hơn. Đồng thời, đề xuất miễn thủ tục thông báo đối với các hệ thống công suất rất nhỏ cũng được kỳ vọng sẽ khuyến khích thêm nhiều hộ gia đình tham gia.

Theo ông Trần Minh Hóa, định hướng chính sách trong giai đoạn tới sẽ không chỉ dừng ở việc khuyến khích phát triển mà còn tập trung vào yếu tố bền vững.

Ông nhấn mạnh việc mở rộng điện mặt trời mái nhà cần đi đôi với khả năng hấp thụ của hệ thống điện. Nếu không có sự đồng bộ giữa phát triển nguồn và hạ tầng truyền tải, nguy cơ quá tải cục bộ là hoàn toàn có thể xảy ra.

Nhìn tổng thể, điện mặt trời mái nhà tại TP.HCM đang đi qua giai đoạn “bùng nổ” và dần bước vào giai đoạn đòi hỏi quản lý tinh vi hơn. Từ một phong trào mang tính tự phát, lĩnh vực này đang chuyển mình thành một phần trong chiến lược năng lượng đô thị.

Việc tận dụng mái nhà để sản xuất điện không chỉ giúp giảm chi phí cho từng hộ gia đình mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, đặc biệt trong các giờ cao điểm. Đồng thời, đây cũng là giải pháp quan trọng trong lộ trình giảm phát thải và ứng phó biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, để điện mặt trời mái nhà thực sự trở thành một trụ cột của hệ thống năng lượng, TP.HCM cần giải quyết đồng thời nhiều bài toán, từ hoàn thiện chính sách, nâng cấp hạ tầng đến kiểm soát chất lượng và an toàn kỹ thuật.

Trong bối cảnh đó, vai trò của cơ quan quản lý và các chuyên gia trở nên đặc biệt quan trọng trong việc định hướng thị trường. Như nhận định của ông Trần Minh Hóa, mục tiêu cuối cùng không phải là phát triển nhanh nhất, mà là phát triển ổn định, hiệu quả và bền vững.

Làn sóng điện mặt trời mái nhà tại TP.HCM vì thế không chỉ là câu chuyện của hiện tại, mà còn là phép thử cho cách một đô thị lớn thích ứng với tương lai năng lượng xanh.