Điều khoản mới của Zalo gây khó chịu, người dùng 'kháng cự yếu ớt'

Những ngày qua, nhiều người dùng Zalo phản ánh tình trạng ứng dụng hiển thị thông báo yêu cầu “cập nhật điều khoản dịch vụ mới” và chỉ cho phép tiếp tục sử dụng khi người dùng bấm đồng ý. Nếu từ chối, tài khoản có thể bị hạn chế, thậm chí bị xóa sau 45 ngày.

Sự việc nhanh chóng gây tranh luận trong cộng đồng hàng chục triệu người dùng tại Việt Nam. Không ít người thừa nhận họ miễn cưỡng bấm đồng ý, không phải vì đã đọc và hiểu rõ các điều khoản, mà vì lo ngại việc gián đoạn liên lạc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến công việc và các mối quan hệ.

Thực tế, với nhiều người Việt, Zalo không đơn thuần là một ứng dụng nhắn tin. Đây còn là kênh trao đổi công việc, nhận văn bản, gửi tài liệu, liên lạc với đối tác, khách hàng, thậm chí còn là “văn phòng thu nhỏ” trên chiếc điện thoại.

Người dùng lo ngại quyền riêng tư bị thu hẹp

Theo điều khoản dịch vụ mới, đơn vị phát hành ứng dụng - VNG - có quyền thu thập, xử lý và chia sẻ nhiều loại dữ liệu cá nhân của người dùng, bao gồm dữ liệu cơ bản (số điện thoại, họ tên, giới tính, email, hình ảnh cá nhân…) và cả dữ liệu cá nhân nhạy cảm.

Điều khiến nhiều người băn khoăn không chỉ nằm ở phạm vi dữ liệu được thu thập, mà còn ở cơ chế “đồng ý bắt buộc”. Nếu không chấp thuận, người dùng sẽ không thể tiếp tục sử dụng dịch vụ.

Chị Lê Thị Thảo (TP.HCM) cho rằng điều khoản mới khiến người dùng rơi vào thế “bị bắt buộc đồng ý”, khi quyền lựa chọn gần như không có.

Nhà báo Hà Phan cũng bày tỏ cảm giác bị áp đặt khi đọc các điều khoản mới: “Bên dưới chỉ có nút đồng ý tất cả. Nếu không chấp nhận thì không thể quay lại dùng Zalo. Cảm giác như bị đặt vào thế đã rồi”. Bình luận của người dùng: “Không đồng ý thì không dùng được, nhưng biết tránh đi đâu?”.

Vấn đề khiến tranh cãi trở nên gay gắt là mức độ phụ thuộc của người dùng vào Zalo. Với nhiều ngành nghề, việc rời bỏ nền tảng này không phải lựa chọn dễ dàng.

Một tài khoản Giang Huỳnh chia sẻ trên FB, thời còn đi làm, chị buộc phải dùng Zalo vì cơ quan gửi hầu hết văn bản, chỉ thị, quyết định qua ứng dụng này. “Họ yêu cầu nhân viên phải có điện thoại thông minh để tạo Zalo. Mình gửi cả thông tin cá nhân theo yêu cầu công việc, đủ hết. Giờ nghỉ làm rồi chỉ dùng để liên lạc người thân, vậy mà vẫn phải bấm đồng ý, thật sự rất lo”, chị nói.

Tương tự, chị Nguyễn Minh Trang cho biết ngành du lịch nơi chị làm việc có hàng trăm, thậm chí cả nghìn nhóm đối tác trên Zalo. “Đã quen dùng rồi, giờ chuyển sang nền tảng khác là cả một vấn đề”, chị chia sẻ.

Nhiều người dùng thừa nhận họ hiểu rủi ro về dữ liệu, nhưng không có lựa chọn thực tế nào khác trong bối cảnh Zalo đã trở thành công cụ giao tiếp mặc định, gần như là "hạ tầng mềm" của xã hội. Như cách tài khoản Trịnh Dữ viết: "Tôi phân vân mãi rồi cuối cùng cũng chọn chấp nhận".

Điều khoản số: Chuyện “bình thường” hay vấn đề cần cảnh giác?

Theo một số chuyên gia công nghệ, việc các nền tảng số yêu cầu người dùng chấp thuận điều khoản pháp lý dài và phức tạp không phải điều mới. Facebook, Telegram, TikTok, Gmail hay các dịch vụ đám mây quốc tế đều có những điều khoản tương tự, thậm chí còn phức tạp hơn.

Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở chỗ: các điều khoản này thường được viết bằng tiếng Anh và người dùng đã quen với việc “bấm đồng ý cho xong”. Trong khi đó, Zalo là nền tảng nội địa, điều khoản được viết bằng tiếng Việt, lại gắn chặt với đời sống và công việc của người dùng trong nước, nên mức độ chú ý và phản ứng cũng lớn hơn.

Một bác sĩ khá nổi tiếng trên mạng xã hội FB viết: "Mình vẫn đang dùng Zalo vì nhiều người thân và bạn bè ở Việt Nam chỉ liên lạc qua nền tảng này. Tuy nhiên, hôm qua mình buộc phải đồng ý “thỏa thuận” mới để tiếp tục sử dụng". Theo ông, cách tiếp cận của điều khoản mới khác với chuẩn bảo vệ dữ liệu mà ông từng thấy ở các nền tảng quốc tế.

Người dùng nên làm gì để tự bảo vệ mình?

Trước thực tế khó “thoát” khỏi nền tảng, nhiều ý kiến cho rằng người dùng cần chủ động hơn trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các chuyên gia khuyến nghị: Không dùng ứng dụng nhắn tin làm nơi lưu trữ hình ảnh, tài liệu riêng tư; sao lưu nội dung quan trọng ra thiết bị hoặc dịch vụ khác; hạn chế chia sẻ giấy tờ cá nhân, thông tin tài chính, y tế qua tin nhắn, và hường xuyên kiểm tra và cập nhật cài đặt quyền riêng tư.

Một số người dùng cũng kêu gọi đa dạng hóa kênh liên lạc, sử dụng song song các nền tảng khác như WhatsApp, Telegram, Viber hay Messenger để giảm sự phụ thuộc.

Điều khoản sử dụng mới được thông báo của Zalo không chỉ làm người dùng khó chịu, bức xúc và làm dấy lên những tranh cãi trên mạng xã hội. Nó còn phản ánh một vấn đề lớn hơn của xã hội hiện nay là khi con người sử dụng các nền tảng để giao tiếp, làm việc... thì dữ liệu cá nhân sẽ trở thành "nguồn tài nguyên" cho các nền tảng này, đồng thời, đặt người dùng vào vị thế yếu hơn và không có nhiều lựa chọn tốt.