Định hình kinh tế nông nghiệp ĐBSCL bằng khoa học công nghệ xanh
ĐBSCL đang chuyển mạnh từ tư duy sản lượng sang kinh tế nông nghiệp chất lượng cao, lấy khoa học công nghệ và tăng trưởng xanh làm động lực phát triển.
Từ “vựa lúa” sang trung tâm kinh tế nông nghiệp xanh
Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội, nhiều lần nhấn mạnh rằng nông nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Theo ông, giá trị không nằm ở việc sản xuất được bao nhiêu tấn lúa mà ở khả năng tạo ra giá trị gia tăng, thương hiệu và sinh kế bền vững cho người nông dân.
Ông cho rằng ĐBSCL đang có cơ hội lịch sử để tái cấu trúc toàn diện ngành hàng lúa gạo, xây dựng hình ảnh một nền nông nghiệp có trách nhiệm với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. “Người nông dân không chỉ bán lúa mà phải tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến thương mại”, ông Hoan nhận định.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh đến năm 2030 chính là bước đi chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu này.
Khoa học công nghệ dẫn dắt cuộc chuyển đổi
Trong quá trình tái cấu trúc ngành hàng lúa gạo, KHCN được xác định là động lực quan trọng nhất. Nhiều địa phương trong vùng đã triển khai các mô hình ứng dụng công nghệ số, thiết bị bay không người lái, hệ thống tưới thông minh, cảm biến môi trường và các giải pháp canh tác chính xác.
Các viện nghiên cứu và trường đại học đang đẩy mạnh chọn tạo giống lúa có khả năng chống chịu hạn, mặn, sâu bệnh, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu cao cấp.
PGS.TS Lê Văn Vàng, Hiệu trưởng Trường Nông nghiệp, cho rằng lợi thế cạnh tranh của nông nghiệp ĐBSCL trong tương lai không còn nằm ở lao động giá rẻ hay sản lượng lớn mà phải dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo ông, các trường đại học, viện nghiên cứu cần trở thành trung tâm chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp và nông dân. Nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ quyết định thành công của quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số trong nông nghiệp.
Ở góc độ quốc tế, TS Nguyễn Văn Hùng, Chuyên viên cao cấp Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), đánh giá ĐBSCL đang sở hữu nhiều điều kiện để trở thành vùng sản xuất lúa gạo chất lượng cao và phát thải thấp hàng đầu châu Á.
Theo ông, dữ liệu từ các mô hình thí điểm cho thấy việc áp dụng quy trình canh tác tiên tiến như giảm lượng giống gieo sạ, tưới ngập khô xen kẽ, cơ giới hóa đồng bộ và quản lý rơm rạ theo hướng tuần hoàn không làm giảm năng suất mà còn giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào và lượng phát thải khí nhà kính.
“Khoa học công nghệ chính là chiếc la bàn giúp nông nghiệp ĐBSCL vừa thích ứng với biến đổi khí hậu vừa nâng cao lợi nhuận cho người sản xuất”, TS Hùng nhận định.
Xanh hóa chuỗi giá trị để hội nhập quốc tế
Một trong những thay đổi lớn nhất hiện nay là các thị trường nhập khẩu không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn chú ý đến cách thức sản xuất.
Những yêu cầu về phát thải carbon thấp, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với nông sản xuất khẩu.
Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), cho rằng ngành lúa gạo đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới, nơi giá trị của hạt gạo không chỉ được đo bằng sản lượng mà còn bằng chất lượng và mức độ phát thải thấp.
Theo ông, việc ứng dụng các nền tảng số để giám sát quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và đánh giá phát thải sẽ tạo ra “ngôn ngữ chung” giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường quốc tế.
“Gạo Việt Nam muốn chinh phục các thị trường cao cấp phải được chuẩn hóa bằng dữ liệu khoa học và minh bạch trong toàn bộ chuỗi giá trị”, ông Tùng nhấn mạnh.
Từ thực tiễn sản xuất, ông Phạm Thái Hùng, nông dân thuộc Kinh tế hợp tác Đồng An Lợi ở xã Phương Thịnh (Đồng Tháp), cho biết việc áp dụng quy trình sản xuất lúa chất lượng cao đã giúp giảm đáng kể lượng giống, phân bón và chi phí đầu vào.
“Trước đây bà con chỉ quan tâm năng suất, còn hiện nay điều quan trọng là chất lượng và lợi nhuận. Sản xuất xanh giúp giảm chi phí, bán được giá cao hơn và có doanh nghiệp liên kết thu mua nên người dân yên tâm đầu tư”, ông Hùng chia sẻ.
Sự chuyển dịch từ tư duy sản lượng sang tư duy chất lượng, từ sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại đang mở ra một chương mới cho ĐBSCL. Dù còn nhiều thách thức về vốn đầu tư, nguồn nhân lực và thay đổi tập quán canh tác, nhưng với sự đồng hành của khoa học công nghệ, doanh nghiệp và người nông dân, vùng đất này đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững của Việt Nam.
Trong bối cảnh thế giới hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, con đường phát triển dựa trên KHCN, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để nông nghiệp ĐBSCL hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.