Doanh nghiệp công nghệ Việt có nên làm việc 4 ngày/tuần như OpenAI đề xuất?

OpenAI gần đây công bố bản đề xuất chính sách cho kỷ nguyên siêu trí tuệ, trong đó trong đó khuyến khích các chính phủ và doanh nghiệp thử nghiệm mô hình làm việc 4 ngày/tuần (32 giờ) mà không giảm lương, với điều kiện vẫn đảm bảo năng suất và chất lượng công việc.

Trên thế giới, nhiều thử nghiệm đã cho thấy những tín hiệu tích cực, nhưng khi đặt vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, câu chuyện lại trở nên phức tạp hơn nhiều.

Những kết quả ấn tượng khi thử nghiệm làm việc 4 ngày/tuần

Nhìn ra thế giới, làm việc 4 ngày/tuần không còn là ý tưởng mang tính lý thuyết. Iceland là một trong những quốc gia tiên phong thử nghiệm này trên quy mô lớn từ năm 2015 đến 2019. Kết quả đáng chú ý khi năng suất lao động không những không giảm mà còn được duy trì, thậm chí cải thiện trong nhiều lĩnh vực. Sau khi kết thúc thử nghiệm, khoảng 86% lực lượng lao động tại Iceland đã được chuyển sang hình thức làm việc với thời gian rút ngắn hoặc có quyền linh hoạt điều chỉnh giờ làm.

Không chỉ Iceland, nhiều doanh nghiệp lớn trên thế giới cũng đã thử nghiệm mô hình này với kết quả ấn tượng. Microsoft ở Nhật Bản từng ghi nhận mức tăng năng suất lên tới 40% khi áp dụng tuần làm việc 4 ngày. Những con số này góp phần củng cố niềm tin rằng khi được hỗ trợ bởi công nghệ, đặc biệt là AI, con người có thể làm việc ít thời gian hơn nhưng hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, điều cần nhấn mạnh là phần lớn các thử nghiệm thành công đều diễn ra tại các nền kinh tế phát triển, nơi hệ thống quản trị, năng suất lao động nền tảng và mức độ tự động hóa đã đạt đến một ngưỡng cao. Chính vì vậy, khi đặt câu hỏi liệu doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có nên áp dụng mô hình này hay không, cần phải nhìn nhận vấn đề trong bối cảnh rất khác.

Năng suất tăng có đủ bù đắp cho thời gian làm việc bị cắt giảm?

Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang nền kinh tế số, với lực lượng lao động trẻ và năng động. Ngành công nghệ thông tin được xem là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất ở Việt Nam, đồng thời cũng là lĩnh vực chịu áp lực cạnh tranh cao cả trong nước lẫn quốc tế. Trong môi trường này, thời gian làm việc không chỉ là vấn đề năng suất cá nhân, mà còn liên quan trực tiếp đến tiến độ dự án, khả năng đáp ứng khách hàng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Một trong những lợi ích rõ ràng nhất của làm việc 4 ngày/tuần là cải thiện sức khỏe tinh thần và cân bằng cuộc sống của người lao động. Các nghiên cứu tại Iceland cho thấy mức độ căng thẳng giảm, sức khỏe được cải thiện và sự hài lòng với công việc tăng lên đáng kể. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong ngành công nghệ, nơi tình trạng kiệt sức đang ngày càng phổ biến.

Tuy nhiên, bài toán không đơn giản chỉ là giảm số ngày làm việc. Câu hỏi cốt lõi là năng suất có thực sự tăng, đủ để bù đắp cho thời gian làm việc bị cắt giảm hay không? Trong các doanh nghiệp công nghệ Việt, đặc biệt là các startup hoặc công ty gia công phần mềm, mô hình kinh doanh thường phụ thuộc nhiều vào số giờ làm việc và tiến độ giao hàng. Nếu giảm thời gian làm việc mà không có sự cải thiện tương ứng về năng suất, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro giảm doanh thu hoặc mất khách hàng.

AI được kỳ vọng là yếu tố then chốt giúp giải quyết bài toán này. Với khả năng tự động hóa nhiều công việc lặp lại, hỗ trợ lập trình, phân tích dữ liệu và tối ưu quy trình, AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian hoàn thành công việc. Đây chính là cơ sở để nhiều chuyên gia trên thế giới, trong đó có lãnh đạo các công ty công nghệ lớn, đề xuất rút ngắn tuần làm việc.

Song ở Việt Nam, mức độ ứng dụng AI giữa các doanh nghiệp vẫn còn chênh lệch lớn. Trong khi một số công ty lớn đã bắt đầu tích hợp AI vào quy trình làm việc, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi số. Điều này cho thấy lợi ích từ AI vẫn chưa được phân bổ đồng đều và không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ điều kiện để giảm thời gian làm việc mà vẫn giữ được hiệu quả.

Một yếu tố khác cần xem xét là văn hóa làm việc. Tại nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong ngành công nghệ, việc làm thêm giờ vẫn khá phổ biến. Điều này không chỉ xuất phát từ yêu cầu công việc mà còn từ tâm lý “làm nhiều để chứng minh năng lực”. Trong bối cảnh đó, nếu áp dụng tuần làm việc 4 ngày nhưng khối lượng công việc không thay đổi, rất có thể nhân viên sẽ phải làm việc với cường độ cao hơn trong những ngày còn lại, thậm chí kéo dài giờ làm mỗi ngày. Khi đó, lợi ích về cân bằng cuộc sống có thể không đạt được như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, cũng cần nhìn nhận rằng không phải tất cả vị trí trong doanh nghiệp công nghệ đều phù hợp với mô hình này. Các bộ phận như vận hành hệ thống, hỗ trợ khách hàng hoặc bảo trì kỹ thuật thường yêu cầu sự hiện diện liên tục. Việc giảm số ngày làm việc có thể dẫn đến gián đoạn dịch vụ nếu không có sự tổ chức lại hợp lý.

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng xu hướng này đang dần hình thành trên toàn cầu. Một số quốc gia châu Âu đã bắt đầu thử nghiệm rộng hơn, thậm chí có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang làm việc 4 ngày/tuần. Điều đó cho thấy đây không phải là trào lưu nhất thời, mà có thể trở thành một phần của tương lai lao động.

Với Việt Nam, câu trả lời có lẽ không nằm ở việc “có nên hay không” mà ở cách thức áp dụng. Thay vì triển khai đồng loạt, các doanh nghiệp công nghệ có thể bắt đầu bằng những thử nghiệm nhỏ, chẳng hạn áp dụng cho một số bộ phận hoặc trong khoảng thời gian nhất định. Qua đó, họ có thể đánh giá tác động thực tế đến năng suất, chi phí và sự hài lòng của nhân viên trước khi mở rộng.

Một hướng đi khác là áp dụng linh hoạt thay vì cố định mô hình 4 ngày/tuần. Ví dụ, cho phép nhân viên lựa chọn làm việc 4 ngày với thời gian dài hơn mỗi ngày, hoặc duy trì 5 ngày nhưng giảm số giờ làm. Điều quan trọng là tạo ra sự linh hoạt, phù hợp với đặc thù công việc và nhu cầu của cả doanh nghiệp lẫn người lao động.

Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng làm việc 4 ngày/tuần chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm với những thay đổi sâu rộng hơn về cách tổ chức công việc, ứng dụng công nghệ và quản trị nhân sự. Nếu chỉ đơn thuần giảm số ngày làm việc mà không cải thiện quy trình, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với nhiều hệ lụy hơn là lợi ích.

Trong thế giới nơi AI đang dần thay đổi cách con người làm việc, giảm số ngày mỗi tuần có thể là bước tiến tất yếu. Với doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, đây là hành trình cần được thử nghiệm, điều chỉnh và thích nghi, thay vì một quyết định có thể áp dụng ngay lập tức trên diện rộng.

Các doanh nghiệp công nghệ Việt làm mấy ngày/tuần?

Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam vẫn áp dụng mô hình làm việc 5 ngày/tuần, tương tự chuẩn phổ biến toàn cầu. Song thực tế có một số biến thể đáng chú ý tùy theo loại hình công ty, quy mô và văn hóa doanh nghiệp.

Trước hết, theo Điều 105 Bộ luật Lao động 2019, thời giờ làm việc tiêu chuẩn là không quá 48 giờ/tuần, thường được phân bổ thành 6 ngày × 8 giờ hoặc 5 ngày × 8 - 9,6 giờ. Song trong lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là các công ty phần mềm, startup và doanh nghiệp làm việc với khách hàng quốc tế, mô hình 5 ngày/tuần (thứ Hai đến thứ Sáu) đã trở thành chuẩn phổ biến nhất.

Tại các hãng công nghệ lớn hoặc có yếu tố quốc tế như VNG và CMC, nhân viên thường làm 5 ngày/tuần, với một số vị trí linh hoạt thời gian hoặc làm việc từ xa. Văn hóa làm việc ở đây chịu ảnh hưởng mạnh từ mô hình Mỹ và châu Âu, nơi cân bằng công việc – cuộc sống được chú trọng hơn.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ ngành đều có môi trường làm việc thoải mái như vậy. Trong nhiều startup hoặc công ty outsourcing nhỏ, tình trạng làm thêm giờ, thậm chí làm việc vào cuối tuần khi dự án gấp, vẫn khá phổ biến. Một số nơi duy trì mô hình 5,5 ngày (làm luôn sáng thứ Bảy), đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm. Điều này phản ánh áp lực cạnh tranh và đặc thù dự án của ngành công nghệ Việt Nam, nơi biên lợi nhuận chưa cao và thời gian giao hàng thường bị siết chặt.

Điểm đáng chú ý là xu hướng thay đổi đang bắt đầu xuất hiện. Sau đại dịch COVID-19 và cùng với sự phát triển của AI, một số doanh nghiệp công nghệ Việt đã thử nghiệm các mô hình linh hoạt hơn như làm việc hybrid (kết hợp online – offline) hoặc giảm giờ làm nhưng giữ nguyên hiệu suất. Dù vậy, mô hình 4 ngày/tuần vẫn còn rất hiếm và chủ yếu mới dừng ở mức thảo luận hoặc thử nghiệm nội bộ, chưa trở thành xu hướng rộng rãi.

Nguyên nhân là vì đa số doanh nghiệp công nghệ Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn tăng trưởng, cần tối ưu nguồn lực để cạnh tranh với đối thủ trong nước và quốc tế. Việc giảm số ngày làm việc có thể làm tăng chi phí hoặc ảnh hưởng đến tiến độ dự án nếu không có sự hỗ trợ mạnh từ tự động hóa và AI.

Tóm lại, làm việc 4 ngày/tuần là ý tưởng hấp dẫn nhưng chưa thực sự khả thi trên diện rộng ở thời điểm hiện tại. Song trong tương lai, khi AI giúp nâng cao năng suất rõ rệt hay siêu trí tuệ xuất hiện, điều này hoàn toàn có thể thay đổi.