Doanh nghiệp Nhật thưởng tiền để nhân viên dùng AI

Từ thưởng hàng trăm nghìn yen mỗi tháng đến đưa khả năng ứng dụng AI vào đánh giá thành tích, các doanh nghiệp Nhật kì vọng AI sẽ giúp cải thiện năng suất trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với áp lực tăng trưởng chậm và thiếu hụt lao động.

Doanh nghiệp Nhật thưởng tiền để nhân viên trở thành "đại sứ AI"

Tại Honda Motor, kĩ năng sử dụng AI giờ đây không chỉ là một lợi thế nghề nghiệp mà còn mang lại thu nhập đáng kể. Nhà sản xuất ô tô Nhật Bản đang triển khai chương trình đánh giá năng lực AI với ba cấp độ khác nhau, trong đó nhân viên xuất sắc nhất có thể nhận khoản thưởng lên tới 150.000 yen (khoảng 920 USD) mỗi tháng.

Chương trình được mở cho toàn bộ khoảng 45.000 nhân viên của Honda tại Nhật Bản trên cơ sở tự nguyện. Người tham gia phải trải qua các bài kiểm tra viết cùng các cuộc phỏng vấn để đánh giá khả năng ứng dụng AI vào công việc thực tế.

Đến tháng 7, Honda có khoảng 280 nhân viên đạt chứng nhận AI và đặt mục tiêu nâng con số này lên 1.000 người trong vài năm tới. Tuy nhiên, chỉ khoảng 10 người hiện đạt cấp độ cao nhất để nhận mức thưởng tối đa.

Điểm đáng chú ý là Honda không tìm kiếm những chuyên gia công nghệ thuần túy. Chương trình hướng tới các nhân sự có năng lực tương đương chuyên gia tư vấn, đủ khả năng đề xuất giải pháp ứng dụng AI ở mọi lĩnh vực, từ nghiên cứu và phát triển, sản xuất đến các bộ phận hành chính, kế toán hay văn phòng.

Những nhân viên này được kì vọng sẽ đóng vai trò "chất xúc tác", lan tỏa kiến thức và khuyến khích đồng nghiệp ứng dụng AI vào công việc hàng ngày.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Honda chịu áp lực phải cải thiện hiệu quả hoạt động. Trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3 vừa qua, hãng ghi nhận khoản lỗ ròng lên tới 423,9 tỉ yen, khiến việc tối ưu hóa quy trình phát triển xe và cắt giảm chi phí trở thành ưu tiên hàng đầu.

Không chỉ Honda, chuỗi cửa hàng tiện lợi FamilyMart cũng đưa AI vào hệ thống quản trị nhân sự. Công ty yêu cầu toàn bộ khoảng 4.500 nhân viên đưa kế hoạch sử dụng AI vào mục tiêu công việc hằng năm. Kết quả thực hiện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá thành tích và lộ trình phát triển nghề nghiệp.

Theo đại diện FamilyMart, doanh nghiệp có lực lượng lao động rất đa dạng, từ nhân viên văn phòng đến các bộ phận vận hành. Vì vậy, việc đưa AI vào mục tiêu cá nhân được xem là cách hiệu quả nhất để công nghệ này lan tỏa trong toàn bộ tổ chức.

Không phải ai cũng có thể dùng AI như nhau

Dù AI được kì vọng sẽ nâng cao năng suất lao động, việc áp dụng công nghệ này trong doanh nghiệp không hề đơn giản.

Một trong những thách thức lớn là đặc thù công việc giữa các vị trí rất khác nhau. Có những bộ phận có thể tận dụng các công cụ như ChatGPT hằng ngày để viết báo cáo, tổng hợp dữ liệu hay hỗ trợ lập kế hoạch. Trong khi đó, nhiều công việc khác lại gần như không có điều kiện sử dụng AI thường xuyên.

Shohei Chino, nhà nghiên cứu tại Recruit Works Institute của Nhật Bản, cho rằng việc yêu cầu toàn bộ nhân viên sử dụng AI theo cùng một tiêu chuẩn có thể tạo cảm giác thiếu công bằng.

Theo ông, môi trường học tập và tiếp cận AI giữa các nhóm lao động vốn đã tồn tại nhiều khác biệt. Nếu doanh nghiệp áp dụng một chỉ tiêu cứng nhắc, những nhân viên ít có cơ hội sử dụng AI sẽ gặp bất lợi trong đánh giá thành tích.

Bên cạnh đó, không phải lúc nào việc khuyến khích sử dụng AI cũng mang lại hiệu quả như mong muốn. Một số doanh nghiệp quốc tế từng ghi nhận hiện tượng nhân viên sử dụng AI chỉ để đạt chỉ tiêu thay vì thực sự nâng cao hiệu suất làm việc.

Amazon là một ví dụ điển hình. Tập đoàn này từng đưa mức độ sử dụng AI vào đánh giá nhân viên nhưng sau đó phải hủy bỏ vì phát hiện một số người dùng các chương trình tự động để tạo ra những tác vụ không cần thiết chỉ nhằm tăng số lần sử dụng AI.

Tại Nhật Bản, All Nippon Airways (ANA) là một trong những doanh nghiệp tiên phong đưa AI vào hệ thống đánh giá nhân sự từ năm tài chính 2024.

Các sáng kiến AI của nhân viên được đánh giá độc lập với công việc thường ngày và ảnh hưởng trực tiếp đến việc điều chỉnh tiền lương. Ban quản lí xem xét nhiều yếu tố như mức độ khó, phạm vi ứng dụng và khả năng duy trì lâu dài của từng sáng kiến.

Một trong những dự án tiêu biểu là hệ thống phân tích hình ảnh bằng AI do đội ngũ kĩ thuật bảo dưỡng phát triển nhằm hỗ trợ kiểm tra trực quan động cơ máy bay, giúp nâng cao độ chính xác và rút ngắn thời gian bảo dưỡng.

Tuy nhiên, những nỗ lực của các doanh nghiệp cũng phản ánh thực tế rằng Nhật Bản vẫn chậm chân trong làn sóng AI toàn cầu. Theo khảo sát của Microsoft công bố vào tháng 5, Nhật Bản chỉ xếp thứ 48 thế giới về mức độ ứng dụng AI tạo sinh, kém xa Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia đứng đầu nhờ sự thúc đẩy mạnh mẽ từ chính phủ, cũng như các nền kinh tế phương Tây như Mỹ và Pháp.

Một khảo sát khác do Nikkei thực hiện vào tháng 3 cho thấy chưa đến 10% trong số 143 doanh nghiệp lớn của Nhật Bản đã đưa AI vào hệ thống đánh giá hiệu suất nhân viên.

Điều đó cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, tìm kiếm mô hình phù hợp giữa khuyến khích đổi mới và bảo đảm tính công bằng. Dù còn nhiều rào cản, xu hướng gắn việc ứng dụng AI với thu nhập và cơ hội thăng tiến được dự báo sẽ ngày càng phổ biến, khi các doanh nghiệp Nhật Bản buộc phải tìm kiếm động lực tăng năng suất trong bối cảnh dân số già hóa và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.