Doanh thu 13 tỉ USD của FIFA tại World Cup 2026 có minh bạch?

Con số 13 tỉ USD doanh thu tại World Cup 2026 mà FIFA kì vọng đánh dấu mức tăng 72% so với World Cup tại Qatar và cao hơn gấp đôi so với mức 6,4 tỉ USD thu được trong giai đoạn 2015-2018. Con số cuối cùng thậm chí có thể tiếp tục tăng lên hơn cả mức dự báo.

FIFA kiếm tiền từ World Cup 2026 bằng cách nào?

Với tư cách là một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Zurich, FIFA dự kiến sẽ thu về gần 4 tỉ USD từ bản quyền truyền hình cho kỳ World Cup này và khoảng 1,8 tỉ USD từ các hợp đồng tài trợ. Đáng chú ý trong số đó là thỏa thuận với tập đoàn dầu khí Saudi Aramco, giúp số tiền tài trợ tăng gấp đôi so với chu kỳ trước.

Tuy nhiên, mức tăng trưởng ấn tượng nhất lại xuất phát từ việc bán vé và các dịch vụ lưu trú cao cấp, được dự báo sẽ tăng gấp ba lần để vượt qua mốc 3 tỉ USD trong năm nay. Sự tăng trưởng ngoạn mục đó xuất phát từ quyết định của FIFA khi mở rộng quy mô giải đấu từ 64 trận lên 104 trận, kết hợp với giá vé đắt đỏ hơn rất nhiều và các khoản phí khổng lồ thu được từ hoạt động giao dịch vé.

Nhiều chuyên gia tin rằng con số thực tế cuối cùng có thể sẽ cao hơn rất nhiều. Giáo sư tài chính Richard Sheehan tại Đại học Notre Dame ước tính FIFA có thể thu về hơn 7 tỉ USD chỉ từ tiền vé và các khu vực ghế ngồi VIP. Điểm đáng chú ý là FIFA đã tự ra mắt một nền tảng bán lại vé chính thức cho kỳ World Cup này. Họ thu phí 15% từ cả người mua và người bán cho mọi giao dịch. Hiểu một cách đơn giản, cứ mỗi 1.000 USD tiền vé được bán lại trên trang web, tổ chức này lại bỏ túi thêm 300 USD một cách dễ dàng.

Thu nhập từ giải đấu được dùng để tài trợ cho các hoạt động toàn cầu của FIFA trong phần còn lại của chu kỳ. Một phần trong số đó sẽ được dùng để bổ sung vào nguồn dự trữ của tổ chức, vốn đã giảm từ mức 3,9 tỉ USD sau giải đấu tại Qatar xuống còn 2,7 tỉ USD tính đến tháng 12 năm 2025. Cơ quan quản lý này vận hành một hệ thống ngân sách nhắm mục tiêu đạt thặng dư 100 triệu USD trong mỗi chu kỳ.

Làn sóng phản đối từ người hâm mộ và các cuộc điều tra pháp lý

Cách tiếp cận nặng tính thương mại của FIFA đã vấp phải một làn sóng phản ứng vô cùng dữ dội. Các nhóm cổ động viên ước tính chi phí để theo chân một đội tuyển quốc gia đi đến tận trận chung kết cao gấp năm lần so với giải đấu năm 2022. Họ lên tiếng cáo buộc những nhà tổ chức đang quay lưng với những giá trị truyền thống tốt đẹp của World Cup. Sự bất bình lớn đến mức các tổng chưởng lý của bang New York và New Jersey đã chính thức mở các cuộc điều tra về điều mà họ mô tả là mức giá vé cao đến mức không tưởng.

Ông Ronan Evain, người đứng đầu tổ chức Những người ủng hộ bóng đá châu Âu, nhận định rằng trong bất kỳ tổ chức thể thao nào, công việc của những người phụ trách tiếp thị và bán vé là tạo ra doanh thu tối đa. Do đó, họ sẽ đưa ra những kế hoạch kiếm tiền mà ông cho là phi lý. Vai trò của giới lãnh đạo chính trị cấp cao lẽ ra phải là tạo ra sự cân bằng để bảo vệ người hâm mộ.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng sự cân bằng này hoàn toàn vắng bóng từ phía Chủ tịch Gianni Infantino. Phản hồi trước những lời phàn nàn về giá cả, FIFA cho biết họ đã cung cấp một số lượng nhỏ các loại vé có giá rẻ hơn, đồng thời khẳng định chính sách bán vé của họ hoàn toàn phù hợp với thị trường sự kiện lớn tại địa phương.

Bên cạnh giá vé, quyết định mở rộng giải đấu cũng là một vấn đề gây tranh cãi gay gắt và là một phần trong đơn khiếu nại pháp lý chống lại FIFA do hiệp hội cầu thủ Fifpro và European Leagues, cơ quan đại diện cho các giải đấu quốc nội ở châu Âu, đệ trình. Các tổ chức này cáo buộc FIFA sử dụng quyền lực quản lí của mình để thúc đẩy các lợi ích thương mại bằng cách hi sinh sức khỏe của cầu thủ và phớt lờ lợi ích của các giải đấu quốc nội.

Dấu hỏi về cách phân bổ ngân sách

Cơ quan quản lý bóng đá cũng đang thu hút sự giám sát chặt chẽ về cách thức họ giải ngân dòng tiền. Bản thân giải đấu năm nay dự kiến sẽ tiêu tốn khoảng 3,8 tỉ USD chi phí tổ chức, bao gồm cả việc tăng tiền thưởng cho các đội tuyển tham dự. Dù vậy, chính quyền các thành phố đăng cai và các chính phủ quốc gia lại đang phải tự gánh chịu hóa đơn cho các khoản chi phí phát sinh về an ninh, hệ thống giao thông vận tải và chi phí tổ chức các lễ hội dành cho người hâm mộ.

Một số thành phố và tiểu bang đã chọn cách tăng giá vé tàu đi lại một cách đột ngột nhằm bù đắp sự thiếu hụt ngân sách. Quyết định này lại tiếp tục gây thêm sự bất bình từ phía cổ động viên, hoặc khiến nhiều nơi phải cắt giảm kế hoạch xây dựng các khu vực công viên bóng đá.

Phần lớn ngân sách chi tiêu của FIFA, rơi vào khoảng 3,9 tỉ USD, đã được phân bổ cho hạng mục phát triển và giáo dục. Cốt lõi của khoản chi này là chương trình Fifa Forward, chịu trách nhiệm chuyển tiền cho 211 liên đoàn thành viên để họ đầu tư vào bóng đá tại địa phương. Theo chương trình này, mỗi liên đoàn sẽ được nhận khoản tiền 8 triệu USD trong suốt chu kì bốn năm, bất kể quy mô quốc gia lớn hay nhỏ. Trong số đó có 3 triệu USD bắt buộc phải được sử dụng cho các dự án bóng đá cụ thể và có kế hoạch rõ ràng, ví dụ như xây dựng các cơ sở vật chất mới.

Dưới thời ông Infantino, các khoản thanh toán cho những thành viên này đã tăng lên gấp tám lần. FIFA giải thích rằng họ tập trung vào việc đảm bảo sự tiếp cận công bằng với môn thể thao này cho người hâm mộ hiện tại cũng như trong tương lai, đồng thời chiến lược bán vé của họ bao trùm một phạm vi mức giá rất rộng. Tổ chức này nói thêm rằng doanh thu tạo ra từ World Cup được tái đầu tư để hỗ trợ sự phát triển của bóng đá nam, bóng đá nữ và bóng đá trẻ trên toàn bộ 211 liên đoàn thành viên vào mọi ngày trong năm.

Bất chấp những lời giải thích đó, các nhà phê bình vẫn phàn nàn rằng cách tiếp cận của FIFA khi chia mức phí thường niên cào bằng bất chấp quy mô quốc gia đã không giúp ích nhiều cho việc phát triển môn thể thao này ở các quốc gia đông dân như Ấn Độ hay Indonesia. Họ liên tục đặt câu hỏi số tiền đó thực sự đi về đâu. Lấy ví dụ với hòn đảo nhỏ bé Montserrat trên Đại Tây Dương, các khoản thanh toán của FIFA tương đương với khoảng 2.000 USD cho mỗi người dân trong một chu kỳ.

Ngược lại, tại Ấn Độ, con số này chỉ là một 0,005 USD cho mỗi người dân. Giáo sư Sheehan từ Đại học Notre Dame nhận xét rằng việc nói sổ sách kế toán của FIFA thiếu rõ ràng đã là một cách nói vô cùng nhẹ nhàng. Ông lập luận rằng khi mua một tấm vé xem hòa nhạc của Taylor Swift với giá 800 USD, người mua biết rõ số tiền đó đi đâu. Với FIFA, người hâm mộ phải trả 1.000 USD hoặc hơn thế nữa, nhưng họ hoàn toàn không biết số tiền của mình được sử dụng vào mục đích gì. Đó là một vấn đề cực kỳ nghiêm trọng.

Những hoài nghi xoay quanh phiếu bầu

FIFA khẳng định các khoản đầu tư thông qua các liên đoàn thành viên luôn được giám sát và kiểm toán một cách có hệ thống bởi một đơn vị kiểm toán độc lập. Tổ chức này chỉ ra thực tế rằng những quốc gia nhỏ bé như Cape Verde đã có thể giành quyền tham dự kì World Cup này hoàn toàn nhờ vào nguồn tài trợ của tổ chức. Thêm vào đó, nhiều liên đoàn thành viên sẽ không thể hoạt động nếu thiếu đi sự hỗ trợ tài chính sống còn từ FIFA. Cơ quan quản lí bóng đá châu Âu là UEFA cũng đang vận hành một hệ thống phân bổ tương tự, cung cấp khoản hỗ trợ lên tới 17 triệu euro cho mỗi thành viên của mình cứ sau mỗi bốn năm.

Dù vậy, một số chuyên gia lại nhìn nhận các đợt phân bổ tài chính này như một công cụ hiệu quả để nuôi dưỡng lòng trung thành khi các thành viên của FIFA tiến hành bỏ phiếu cho những quyết định trọng đại. Ông Infantino đã tái đắc cử vào năm 2023 sau khi tranh cử mà không có đối thủ nào cạnh tranh, và nhiều khả năng ông sẽ được trao thêm một nhiệm kì bốn năm nữa vào năm tới.

Giáo sư Sheehan nhận định rằng chiến lược chi tiền này rất hợp lí nếu nhìn từ góc độ thu thập phiếu bầu, nhưng nó hoàn toàn không phù hợp nếu xét trên khía cạnh phát triển môn thể thao này. Đáp lại những cáo buộc đó, FIFA tuyên bố ý kiến cho rằng các khoản phân bổ tài chính hằng năm có liên quan đến các quyết định bỏ phiếu là vô cùng lố bịch và sai lệch.

Cơ quan quản lý cũng khẳng định họ đang hoạt động hiệu quả hơn, được quản trị tốt hơn và bám sát các mục tiêu cốt lõi của mình hơn so với quá khứ. Họ tự tin khẳng định vị thế hiện tại là một đối tác đáng tin cậy cho các cơ quan quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và những thương hiệu hàng đầu trên toàn cầu.