Độc đáo kĩ thuật vẽ tranh ngược kính bằng 10 đầu ngón tay của họa sĩ Việt
Không dùng cọ vẽ hay các công cụ hội họa thông thường, họa sĩ Đoàn Việt Tiến chọn 10 đầu ngón tay để sáng tác tranh sơn dầu ngược trên kính cường lực. Hơn 30 năm kiên trì theo đuổi kĩ thuật độc đáo, ông đã xác lập 3 kỉ lục thế giới và 6 kỉ lục Việt Nam.
Từ những đêm vẽ dưới ánh đèn mẹ cầm đến kĩ thuật hội họa độc đáo
Họa sĩ Đoàn Việt Tiến sinh năm 1961, quê xã Phú Đức, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long). Ông là cháu ruột nhà văn Đoàn Giỏi. Năm 1979, ông nhập ngũ và tham gia làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Trong những khoảng thời gian yên tiếng súng, ông thường ngồi vẽ lại những kỉ niệm về cuộc sống người lính.

Năm 1984, sau khi hoàn thành nhiệm vụ và trở về quê nhà, ông bắt đầu mưu sinh bằng nghề vẽ. Ông đi vẽ dạo nhiều nơi nhưng thu nhập không đủ trang trải cuộc sống. Không qua đào tạo mỹ thuật bài bản, ông tự học, quan sát và thực hành để tìm hướng đi riêng.
Những năm đầu theo đuổi hội họa, hoàn cảnh kinh tế khó khăn khiến việc sáng tác của ông gặp nhiều trở ngại. Tại quê nhà, nơi vùng sâu, vùng xa chưa có điện, mẹ ông thường cầm đèn dầu rọi sáng để con tiếp tục vẽ vào ban đêm.
“Thời điểm thập niên 90 ở quê tôi chưa có điện, nhưng mẹ đã miệt mài cầm đèn rọi sáng tôi vẽ trong đêm tối suốt hơn 10 năm”, họa sĩ Đoàn Việt Tiến chia sẻ.
Cơ duyên đưa ông đến với kĩ thuật vẽ tranh ngược trên kính bắt đầu từ một lần quan sát ánh nắng phản chiếu trên mặt kính ngoài đồng. Hình ảnh và màu sắc đặc biệt khiến ông nảy ra ý tưởng đưa hội họa lên chất liệu này.
Thay vì sử dụng giấy, vải hoặc toan, ông chọn mặt sau của kính cường lực làm bề mặt sáng tác. Đặc biệt, ông không dùng cọ mà trực tiếp chấm màu và điều khiển từng nét vẽ bằng 10 đầu ngón tay. Đây là kĩ thuật đòi hỏi người vẽ phải tính toán kỹ bố cục và thứ tự các lớp màu.

Khác với cách vẽ thông thường, tranh ngược kính được thực hiện từ những chi tiết ở phía trước đến các lớp nền phía sau. Người họa sĩ phải hình dung trước hình ảnh hoàn chỉnh và xử lý các chi tiết theo trình tự ngược.
Một sai lệch nhỏ về lực tay, màu sắc hoặc vị trí đặt màu đều có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tác phẩm. Việc sửa chữa cũng khó khăn hơn so với vẽ trên giấy hay vải toan.
Để làm chủ kĩ thuật, ông đã dành hơn 10 năm thử nghiệm và khổ luyện. Những lần thất bại giúp ông điều chỉnh thao tác, kiểm soát màu sắc và hoàn thiện phương pháp sáng tác. Năm 1999, ông hoàn thành bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh đầu tiên bằng kỹ thuật vẽ ngược trên kính. Đây là dấu mốc quan trọng trong hành trình sáng tạo của ông. Năm 2001, bộ sưu tập tranh trên kính về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh ra đời, thu hút sự chú ý của giới mỹ thuật. Sau đó, ông được Bảo tàng Hồ Chí Minh mời đến biểu diễn kĩ thuật vẽ tranh phục vụ khách tham quan.
Hơn 30 năm theo đuổi con đường nghệ thuật riêng, Đoàn Việt Tiến đã trải qua nhiều khó khăn. Ông từng phải thuê nhà và thay đổi chỗ ở đến 71 lần.

Có thời điểm không đủ tiền trả tiền trọ, đồ đạc và dụng cụ vẽ của ông bị chủ nhà đưa ra ngoài. Dù vậy, ông vẫn tiếp tục sáng tác. Theo chia sẻ của họa sĩ, trong quá trình làm nghề, đôi bàn tay thường xuyên tiếp xúc với màu vẽ và phải thực hiện những thao tác liên tục trên bề mặt kính.
Ba lần xác lập kỷ lục thế giới bằng những màn trình diễn đặc biệt
Năm 2005, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục Đoàn Việt Tiến là họa sĩ Việt Nam duy nhất vẽ tranh bằng tay trên kính. Năm 2019, ông lần đầu được Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) xác lập kỷ lục với nội dung vẽ 12 bức tranh sơn dầu ngược trên kính cường lực bằng 10 đầu ngón tay trong thời gian 6 phút 24 giây.
Không dừng lại ở kỹ thuật vẽ tranh tốc độ, ông tiếp tục thử thách bản thân với những tác phẩm chân dung có độ phức tạp cao. Năm 2023, WorldKings xác lập kỉ lục thế giới lần thứ hai cho ông với danh hiệu họa sĩ sáng tạo và thực hiện tranh chân dung các lãnh tụ, chính khách, danh nhân văn hóa thế giới bằng kỹ thuật vẽ ngược trên kính cường lực, sử dụng 10 đầu ngón tay, với số lượng nhiều nhất.
Trong hơn 30 năm sáng tác, ông đã thực hiện hơn 1.500 tác phẩm, trong đó có gần 300 bức chân dung các lãnh tụ, chính khách và danh nhân văn hóa Việt Nam, thế giới.
Các nhân vật được ông thể hiện gồm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Tôn Đức Thắng, Anh hùng Trương Định, lãnh tụ Cuba Fidel Castro và Tổng thống Mỹ Donald Trump…

Cũng trong năm 2023, ông được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam ghi nhận với nội dung “Phân thân tâm thức”, thực hiện đồng thời hai bức tranh sơn dầu ngược kính bằng 10 đầu ngón tay trong thời gian 3 phút 40 giây. Đây là một thử thách đòi hỏi khả năng phối hợp và kiểm soát thao tác của cả hai tay.
Mới đây, tại TP.HCM, họa sĩ Đoàn Việt Tiến tiếp tục thực hiện một màn trình diễn kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật. Ông vừa vẽ hai bức tranh sơn dầu ngược kính bằng 10 đầu ngón tay, vừa ứng tác hát vọng cổ để mô tả tâm hồn của người thứ ba đối diện. Hai bức tranh được hoàn thành trong thời gian 11 phút 7 giây.
Điểm đặc biệt của màn trình diễn là sự kết hợp đồng thời giữa hội họa và biểu diễn âm nhạc, đòi hỏi người nghệ sĩ phải duy trì khả năng tập trung, cảm nhận và ứng tác.
Với màn trình diễn này, ông được WorldKings xác lập kỷ lục thế giới lần thứ ba, với nội dung: “Họa sĩ, nghệ sĩ đầu tiên trên thế giới sáng tạo biểu diễn cùng một lúc ba hoạt động nghệ thuật”. Theo thông tin từ Tổ chức Kỷ lục Việt Nam, toàn bộ quá trình thực hiện màn trình diễn được Ban Thẩm định Kỷ lục theo dõi và ghi nhận. Các tư liệu, kết quả được tổng hợp, đối chiếu với tiêu chí đăng ký để hoàn thiện hồ sơ.
Theo kế hoạch, ngày 12/12/2026, Tiến sĩ Biswaroop Roy, Chủ tịch Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings), sẽ sang Việt Nam trao bằng công nhận và đăng quang cho họa sĩ Đoàn Việt Tiến.
Từ một ý tưởng bắt đầu bằng việc quan sát ánh sáng trên mặt kính, Đoàn Việt Tiến đã dành hơn ba thập niên để xây dựng kỹ thuật sáng tác riêng. Với ông, 10 đầu ngón tay không chỉ thay thế cọ vẽ mà còn trở thành phương tiện biểu đạt ngôn ngữ hội họa, đưa những tác phẩm trên kính đến gần hơn với công chúng.