Đối mặt ‘ngày tận thế do AI’, các hãng phần mềm chạy đua để tái sinh

Thời điểm Sahil Aggarwal thành lập startup phần mềm Rattle vào năm 2021 tưởng như không thể thuận lợi hơn. Sahil Aggarwal huy động được gần 30 triệu USD từ các nhà đầu tư và chỉ một năm sau, startup này đã được định giá hơn 100 triệu USD.

Nhưng rồi AI tạo sinh xuất hiện và nhanh chóng có thể tự động hóa nhiều công việc hành chính vốn là lĩnh vực Rattle chuyên cung cấp giải pháp. Sahil Aggarwal cố gắng tích hợp AI vào sản phẩm, nhưng nhận ra cách làm này chẳng khác nào gắn động cơ phản lực vào một cỗ xe ngựa. Công ty bắt đầu đứng trước nguy cơ sụp đổ.

Aggarwal nói thẳng: “Nếu chỉ cần hai kỹ sư có thể làm lại toàn bộ sản phẩm của bạn trong vài tuần thì doanh nghiệp đó xứng đáng bị đào thải”.

AI đang nghiền nát ngành SaaS

AI tạo sinh đang tạo ra sức ép khổng lồ lên ngành SaaS (Software-as-a-Service), mô hình cung cấp phần mềm qua Internet theo hình thức thuê bao.

Trong thập niên 2010, SaaS từng là "mỏ vàng" của Thung lũng Silicon. Slack và Zoom gọi được hàng trăm triệu USD vốn đầu tư, còn nhiều startup khác lên sàn với các thương vụ IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) đình đám.

Hiện nay, giới công nghệ bắt đầu nhắc đến thuật ngữ SaaSpocalypse (ngày tận thế của SaaS). Nguyên nhân là AI có thể khiến nhiều phần mềm trở nên dư thừa, đặc biệt những công cụ chỉ giải quyết một tác vụ cụ thể như soạn thảo văn bản pháp lí, nghiên cứu tài liệu, xử lí các công việc lặp đi lặp lại.

Giá trị các công ty SaaS lao dốc

Trong vòng một năm qua, cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp SaaS lớn như Workday, Salesforce và Adobe đã giảm hơn 30% so với đỉnh. Tháng 7, IBM mất gần 69 tỉ USD vốn hóa chỉ trong một ngày sau khi cảnh báo lợi nhuận. Sự sụt giảm này diễn ra trong bối cảnh khách hàng điều chỉnh chi tiêu công nghệ, ưu tiên máy chủ, bộ nhớ và hạ tầng tính toán, trong khi một số thương vụ lớn của IBM bị trì hoãn.

Đầu tuần này, tập đoàn công nghệ Bending Spoons (Ý) đồng ý mua công ty phần mềm quy trình làm việc Airtable với giá 1,3 tỉ USD, thấp rất nhiều so với mức định giá tư nhân 11 tỉ USD trước đây, theo trang FT.

Nỗi lo "chỉ còn là tính năng trong công cụ AI của OpenAI hay Anthropic"

Các công ty SaaS hiện chịu áp lực rất lớn phải thay đổi. Trong các cuộc họp hội đồng quản trị, nhiều lãnh đạo thảo luận về nguy cơ toàn bộ doanh nghiệp của mình chỉ còn đóng vai trò như một tính năng nhỏ bên trong các công cụ AI do OpenAI hoặc Anthropic phát triển.

Các nhà đầu tư cũng lo ngại nhiều khoản đầu tư vào phần mềm có thể trở nên vô giá trị nên liên tục thúc ép startup chuyển đổi.

"Chờ xem tình hình thế nào không còn là một chiến lược nữa", Byron Lichtenstein, Giám đốc kinh doanh của quỹ đầu tư Insight Partners, nhận định.

Các startup SaaS gặp khó khăn vì nhu cầu thị trường đang thay đổi. Trước đây, doanh nghiệp mua phần mềm để giúp nhân viên làm việc hiệu quả hơn. Giờ đây, khách hàng muốn tác tử AI tự thực hiện luôn công việc, thay vì chỉ hỗ trợ con người.

Điều đó buộc nhiều công ty phải sa thải nhân viên, thay đổi mô hình kinh doanh, làm lại sản phẩm, thậm chí đóng cửa công ty và khởi nghiệp lại từ đầu.

Các quỹ đầu tư cũng rơi vào thế khó

Không chỉ startup, các quỹ đầu tư mạo hiểm cũng phải đối mặt với nhiều bất ổn. Nhiều công ty từng được kì vọng sẽ IPO thành công nay có tương lai mờ mịt.

Trong khi tiếp tục rót hàng tỉ USD vào các startup AI mới, các quỹ cũng phải tìm cách bảo toàn giá trị của những công ty phần mềm được thành lập trước thời kì bùng nổ AI. Họ buộc phải phân loại danh mục đầu tư, xác định doanh nghiệp nào còn khả năng cứu vãn, doanh nghiệp nào cần thu hẹp hoạt động và thậm chí chuẩn bị bán từng phần tài sản của một số công ty.

Insight Partners từ biểu tượng của SaaS đến chiến dịch cảnh tỉnh

Insight Partners là một trong những quỹ đầu tư gắn liền với thời kì hoàng kim của SaaS. Quỹ này từng đầu tư thành công vào Monday.com (công ty phần mềm kinh doanh) và Wiz (startup an ninh mạng được Alphabet mua lại).

Tuy nhiên, AI phát triển nhanh hơn nhiều so với dự đoán của Insight. Những cách làm và chiến lược từng giúp các công ty phần mềm xây dựng và phát triển doanh nghiệp trong nhiều năm giờ đây buộc phải thay đổi.

Tháng 12/2025, ông Jeff Horing, đồng sáng lập Insight Partners, nói với các nhân viên tại trụ sở ở quận Manhattan (thành phố New York, Mỹ) rằng: “Nếu các bạn không trực tiếp thúc giục các doanh nghiệp tận dụng AI để tăng gấp đôi cơ hội doanh thu thì có nghĩa bạn vẫn chưa nghĩ đủ lớn về tiềm năng của công nghệ này”.

“Tôi gọi đó là vừa cảnh báo, vừa truyền cảm hứng. Nhiệm vụ của chúng tôi là cho các doanh nghiệp thấy AI có thể tạo ra sức mạnh và cơ hội lớn đến mức nào”, Byron Lichtenstein nói.

Dori Yona, cựu thành viên Lực lượng Phòng vệ Israel, là nhà sáng lập SimpleClosure - công ty chuyên hỗ trợ các startup làm thủ tục đóng cửa và chấm dứt hoạt động. Trong nửa đầu năm 2026, 51% khách hàng được các quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn của SimpleClosure là các công ty phần mềm hoặc dịch vụ CNTT, tăng từ 44% một năm trước.

Khi ngày càng nhiều startup buộc phải đóng cửa, Dori Yona muốn thuyết phục các nhà sáng lập đưa ra quyết định sớm, khi công ty vẫn còn tiền trong tài khoản, thay vì chờ đến lúc cạn vốn mới hành động.

Theo Dori Yona, startup không đặt AI làm trọng tâm hiện rất khó gọi vốn. "Đôi khi với một công ty SaaS, đóng cửa rồi khởi nghiệp lại còn dễ hơn", ông bình luận.

Tháng 6, Dori Yona tổ chức một buổi gặp mặt tại quán cocktail Pearl Box ở Manhattan để các nhà sáng lập, nhà đầu tư và luật sư chia sẻ câu chuyện thất bại cũng như cách cạnh tranh với các gã khổng lồ AI.

Yona nói với những người tham dự rằng: “Rất hiếm khi một người lần đầu khởi nghiệp có thể ngay lập tức đạt được thành công lớn”.

Trong buổi gặp mặt, một nhà đầu tư mạo hiểm vừa nhâm nhi đồ uống vừa đưa ra nhận xét thẳng thắn về một công ty trong danh mục đầu tư của quỹ mình: “Anthropic sẽ khiến hãng này không còn đất sống”.

"Những công ty thời trước AI đã hết thời"

Theo Jason Lemkin - nhà sáng lập SaaStr, ngành SaaS hiện chia làm hai nhóm rõ rệt: Những công ty chấp nhận AI và tiếp tục tăng trưởng; các công ty không thích nghi và ngày càng tụt lại.

Ông nhận xét: "Những công ty của thời kì trước AI coi như đã hết thời. Họ đơn giản là không còn tăng trưởng".

SaaStr là cộng đồng, nền tảng nội dung và hệ sinh thái dành cho các nhà sáng lập, lãnh đạo và nhà đầu tư trong lĩnh vực phần mềm B2B/SaaS.

Trong hội nghị ở SaaStr ở thành phố San Mateo (bang California, Mỹ) hồi tháng 5, thậm chí còn có một chiếc máy bay kéo biểu ngữ với dòng chữ "SaaS đã chết".

Đó là màn gây chú ý của Manny Medina, người đã từ chức giám đốc điều hành Outreach (một trong những công ty dẫn đầu về SaaS) vào năm 2024. Ông đang điều hành Paid, startup giúp các công ty tạo ra các tác tử AI xác định mức giá nên tính cho khách hàng.

Outreach được định giá 4,4 tỉ USD vào năm 2021, nhưng kể từ đó đã cắt giảm khoảng 30% lực lượng lao động.

Theo Manny Medina, nhiều startup phần mềm ra mắt đầu những năm 2010 không phát triển đủ nhanh để thu hút sự quan tâm thực sự từ các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, khiến chúng rơi vào tình trạng trì trệ.

“Mọi CEO mà tôi nói chuyện đều đang cân nhắc việc từ bỏ công việc hiện tại và bắt đầu lại từ đầu”, Manny Medina nói.

Không phải ai cũng thất bại

Một số doanh nghiệp chuyển hướng sang AI đã đạt kết quả tích cực.

Lantern, hãng công nghệ y tế số thành lập cách đây 15 năm, cũng nhanh chóng chuyển sang AI. Lantern sử dụng AI để cải tổ quy trình xử lí hồ sơ yêu cầu thanh toán. Một quy trình định giá gồm 16 bước, trước đây thường mất hơn 2 tuần để hoàn tất, nay có thể được thực hiện chỉ trong khoảng 1 phút. Theo John Zutter - Giám đốc điều hành Lantern, sự thay đổi này đã giúp lợi nhuận của công ty gia tăng.

Gong - công ty phần mềm hỗ trợ hoạt động bán hàng có khoảng 10 năm tuổi - đã đào tạo lại đội ngũ nhân viên để thích nghi với AI. Gong vừa vượt mốc 500 triệu USD doanh thu định kì hằng năm, tăng hơn 55% so với cùng kì năm trước.

Một trường hợp khác là Intercom, hãng phần mềm chăm sóc khách hàng có khoảng 15 năm hoạt động. Intercom đã phát triển Fin - tác tử có khả năng tự động xử lí các yêu cầu của khách hàng. Đầu năm nay, Intercom đạt doanh thu định kì hằng năm 400 triệu USD.

Đến tháng 6, Salesforce đã đồng ý mua lại Fin với giá khoảng 3,6 tỉ USD, cho thấy một doanh nghiệp phần mềm truyền thống hoàn toàn có thể chuyển hướng sang AI và tạo ra giá trị lớn.

Rattle từ startup 100 triệu USD đến quyết định "đốt thuyền"

Sahil Aggarwal, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Rattle, sinh ra tại một thành phố công nghiệp ở miền bắc Ấn Độ. Sau khi làm tư vấn quản lý tại thủ đô New Delhi, anh chuyển đến San Francisco (Mỹ) năm 2019 và làm việc cho startup Mutiny.

Trong thời kì đại dịch COVID-19, Sahil Aggarwal quyết định khởi nghiệp. Để tiết kiệm chi phí, anh quay về Ấn Độ. Trong 6 tuần, Sahil Aggarwal cùng hai đồng sáng lập Rattle là Apoorva Verma và Milan Singh xây dựng sản phẩm đầu tiên dành cho đội ngũ bán hàng.

Việc gọi vốn diễn ra rất thuận lợi. Đến cuối năm 2021, Insight Partners dẫn đầu vòng gọi vốn Series A cho Rattle. Rattle sau đó có nhiều khách hàng lớn như Rippling, Figma, Notion.

Công ty thu phí tối thiểu 20 USD mỗi người dùng mỗi tháng, thu hút hàng chục khách hàng và huy động gần 30 triệu USD.

Đến năm 2023, Aggarwal nhận ra Rattle buộc phải tích hợp AI. Ban đầu, anh nghĩ chỉ cần thêm một chút AI là đủ. Thế nhưng, mọi chuyện thay đổi khi OpenAI ra mắt mô hình suy luận o1.

Aggarwal hiểu rằng AI không còn chỉ là một tính năng bổ sung mà phải trở thành trái tim của toàn bộ sản phẩm. Điều đó đồng nghĩa Rattle phải viết lại gần như toàn bộ hệ thống.

"Bạn phải đốt thuyền và xây dựng lại từ đầu", anh nhấn mạnh.

Cuối năm 2024, Aggarwal nhận ra chiến lược "vừa duy trì sản phẩm cũ vừa phát triển AI" đã thất bại. Công ty khi đó có khoảng 70 nhân viên. Anh quyết định sa thải toàn bộ bộ phận bán hàng, cắt giảm tiếp thị và thu hẹp đội ngũ chăm sóc khách hàng.

Rattle chỉ giữ lại 15 người, tập trung xây dựng sản phẩm mới lấy AI làm trung tâm.

Aggarwal nhớ lại: "Điều khó khăn nhất là phải chia tay những người mà mình từng bán cho họ một giấc mơ. Làm sao nói với cả đội rằng: Những gì chúng ta từng xây dựng giờ không còn phù hợp nữa. Chúng ta phải bắt đầu lại từ đầu".

“Phải thích nghi thật nhanh, nếu không sẽ bị bỏ lại phía sau”

Tháng 5, Insight Partners tổ chức một sự kiện tại Hollywood, kết hợp giữa hội nghị và chương trình hướng dẫn các startup tìm cách tồn tại trong làn sóng AI. Khoảng 100 lãnh đạo của các startup trong danh mục đầu tư của quỹ tham dự. Họ di chuyển qua nhiều địa điểm ở Los Angeles, tham quan Universal Studios và lắng nghe chia sẻ từ những lãnh đạo doanh nghiệp đang tìm cách thích nghi với làn sóng AI.

Tại trường quay sitcom Happy’s Place của nữ ca sĩ kiêm diễn viên Reba McEntire, các khách mời liên tục đặt câu hỏi cho nhà sản xuất về cách Hollywood đang ứng dụng AI.

Marius Buleandra, thành viên nhóm AI ứng dụng của Anthropic, cũng có bài thuyết trình về cách công ty này đưa AI vào các quy trình làm việc hằng ngày và cách những doanh nghiệp khác có thể làm tương tự.

Thông điệp mà Insight Partners muốn gửi đến các startup rất rõ ràng: Phải thích nghi thật nhanh, nếu không sẽ bị bỏ lại phía sau.

Khi đến tham dự sự kiện kéo dài 3 ngày này, Aggarwal đã sa thải phần lớn nhân viên, dừng bán sản phẩm cũ và bắt đầu xây dựng lại công ty.

Rattle phát triển một hệ điều hành dành cho các đội ngũ bán hàng và quản lí doanh thu, hoạt động trên nền các phần mềm mà doanh nghiệp đang sử dụng, chẳng hạn Salesforce. Hệ thống này giống một đồng đội AI, có thể tự mình thực hiện nhiều công việc như theo dõi thông tin khách hàng, tìm kiếm những cơ hội bán hàng tiềm năng, phát hiện các thương vụ có nguy cơ thất bại và dự báo doanh thu trong tương lai.

Tháng 2, Aggarwal bắt đầu thử nghiệm sản phẩm mới mang tên Von. Đến mùa xuân, anh công bố hướng đi mới của công ty và chính thức đổi thương hiệu Rattle thành Von.

Gần đây, Von đạt doanh thu định kì hằng năm 1 triệu USD. Để ăn mừng cột mốc này, Aggarwal lấy ba chai champagne trong tủ lạnh văn phòng và chia cho 11 nhân viên đang làm việc tại San Francisco (Mỹ).

“Khoảng 18 tháng trước, tôi từng giống một cỗ xe không có ngựa kéo. Tôi thực sự đã nhìn thấy những dấu hiệu cảnh báo. Giờ đây, tôi đã hoàn tất quá trình chuyển đổi và bước sang một giai đoạn khác”, Aggarwal nói.