Đổi mới sáng tạo để kinh tế tuần hoàn của Cần Thơ phát triển

Về vấn đề này phóng viên Một Thế Giới đã thực hiện hỏi - đáp TS. Nguyễn Thanh Nhân, Viện nghiên cứu Phát triển KTTH, Đại học Quốc gia TP. HCM

- Thưa TS, Cần Thơ đang đặt mục tiêu trở thành trung tâm ĐMST của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Theo ông, KTTH và ĐMST cần được nhìn nhận như thế nào để tạo động lực phát triển mới cho thành phố?

- TS. Nguyễn Thanh Nhân: Theo tôi, ĐMST không chỉ là tạo ra công nghệ mới mà còn là đổi mới mô hình quản trị, phương thức hợp tác và cách huy động nguồn lực xã hội. Khi gắn với KTTH, ĐMST sẽ giúp khai thác hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, tăng giá trị gia tăng và hình thành các chuỗi sản xuất bền vững.

Đối với Cần Thơ, đây là thời điểm rất thuận lợi để chuyển từ tư duy phát triển đơn ngành sang tư duy phát triển hệ sinh thái. Thành phố không chỉ có lợi thế về khoa học, giáo dục, logistics và nông nghiệp mà còn hội tụ nhiều viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp có khả năng tiếp nhận công nghệ mới.

Từ kinh nghiệm quốc tế, có thể thấy Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua việc xây dựng chính sách, tạo môi trường thuận lợi và vận hành các cơ chế hỗ trợ. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp đổi mới công nghệ, triển khai các mô hình kinh doanh mới và duy trì hiệu quả hoạt động sản xuất. Khi hai khu vực này phối hợp hiệu quả sẽ hình thành nền tảng ĐMST có sức lan tỏa lớn cho toàn bộ nền kinh tế.

- TS nhiều lần nhấn mạnh đến mô hình hợp tác công - tư (PPP). Vì sao đây được xem là chìa khóa để thúc đẩy KTTH và ĐMST tại Cần Thơ?

- TS. Nguyễn Thanh Nhân: Trên thế giới, PPP không còn đơn thuần là mô hình huy động vốn cho các dự án hạ tầng mà đã phát triển thành phương thức hợp tác để cùng tạo ra giá trị mới, chia sẻ tri thức, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Các mô hình PPP hiện nay rất đa dạng, từ xây dựng - sở hữu - vận hành, xây dựng - vận hành - chuyển giao đến nhiều hình thức linh hoạt khác. Điểm chung là Nhà nước và doanh nghiệp cùng chia sẻ trách nhiệm, lợi ích và rủi ro để đạt hiệu quả cao nhất trong toàn bộ vòng đời dự án.

Đối với Cần Thơ, nếu muốn phát triển KTTH thì nguồn lực ngân sách sẽ không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư. Thành phố cần thu hút doanh nghiệp tư nhân tham gia mạnh hơn vào các lĩnh vực như nông nghiệp, năng lượng tái tạo, vật liệu mới, khu công nghiệp sinh thái, du lịch xanh hay tái chế chất thải.

Điều quan trọng hơn là PPP phải tạo ra môi trường để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và CĐS. Khi doanh nghiệp được đồng hành bằng chính sách minh bạch và ổn định, họ sẽ trở thành động lực ĐMST của địa phương.

Những mô hình thành công ở nhiều quốc gia đều cho thấy sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và các tổ chức nghiên cứu giúp nâng cấp chuỗi giá trị, thúc đẩy sản xuất tiêu chuẩn cao, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường. Đây cũng là kinh nghiệm rất đáng để Cần Thơ nghiên cứu vận dụng.

- Theo TS, Cần Thơ cần ưu tiên những giải pháp nào để hình thành hệ sinh thái ĐMST dựa trên KTTH?

- TS. Nguyễn Thanh Nhân: Tôi cho rằng trước hết cần xây dựng cơ chế để khu vực công và khu vực tư cùng tham gia ngay từ khâu thiết kế chính sách, lựa chọn dự án đến tổ chức thực hiện.

Song song đó là phát triển hệ sinh thái ĐMST với sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Mỗi chủ thể đều có vai trò riêng nhưng phải được kết nối trong cùng một mục tiêu phát triển.

Đối với doanh nghiệp, cần khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm xanh, áp dụng CĐS và nâng cao năng lực quản trị. Đối với khu vực công, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, cải cách thủ tục, xây dựng môi trường đầu tư minh bạch và tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm các mô hình mới.

Một yếu tố rất quan trọng là hình thành mạng lưới chia sẻ tri thức. Trong các dự án PPP, việc đồng sản xuất tri thức, trao đổi tri thức, phát huy vai trò của các tổ chức trung gian, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn và liên tục học tập từ kinh nghiệm triển khai sẽ giúp nâng cao hiệu quả dự án cũng như tạo ra nhiều sáng kiến mới.

- Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhiều biến động toàn cầu, ông kì vọng điều gì ở Cần Thơ trong hành trình phát triển KTTH và ĐMST?

- TS. Nguyễn Thanh Nhân: Các địa phương hiện nay đều phải đối mặt với nhiều cú sốc từ biến đổi khí hậu, thay đổi thể chế, biến động kinh tế, thị trường và cả những thay đổi trong nhận thức xã hội. Vì vậy, phát triển không thể theo cách làm cũ mà phải có khả năng thích ứng liên tục.

Tôi kỳ vọng Cần Thơ sẽ trở thành địa phương tiên phong xây dựng cơ chế học tập thích ứng trong các dự án hợp tác công - tư. Sau mỗi dự án cần có hệ thống ghi nhận kết quả, phản hồi từ doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và người dân để hoàn thiện chính sách.

ĐMST không kết thúc khi dự án hoàn thành mà phải tiếp tục được tích lũy thành tri thức chung của địa phương. Những sáng kiến hiệu quả của doanh nghiệp, nông dân hay các nhóm tiên phong cần được tổng kết, đánh giá và chuyển hóa thành chính sách mới để nhân rộng trên quy mô toàn thành phố, sau đó lan tỏa ra toàn vùng ĐBSCL.

Tôi tin rằng với nền tảng khoa học - công nghệ, mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu,... Ở Cần Thơ những nhà khoa học mà tôi tiếp xúc có những người dành cả đời để nghiên cứu cho một loại nông, ngư, cây trồng và phát triển sâu về chuỗi giá trị của vùng cho sản phẩm và thị trường. Nếu cơ chế PPP tích hợp được những kiến thức này để thay đổi phương thức sản xuất và kinh doanh sẽ tạo nên thành tựu cao nhất.