Đổi mới sáng tạo: Hệ sinh thái, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm

Đổi mới từ tư duy quản trị

Trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN & ĐMST), yêu cầu không chỉ là tạo tri thức, công nghệ mới mà còn hình thành môi trường để ý tưởng, tri thức và tài sản trí tuệ được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ cụ thể và tạo giá trị. Theo TS. Khổng Quốc Minh, Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ KH & CN, hệ sinh thái ĐMST cần phát triển theo hướng mở, đa tầng, liên kết chặt chẽ và bổ trợ lẫn nhau.

- Thưa ông, khi nói đến phát triển ĐMST, đâu là thay đổi quan trọng nhất về tư duy và cách tổ chức hệ sinh thái?

- TS. Khổng Quốc Minh: Theo tôi, trước hết cần chuyển từ tư duy hỗ trợ đơn lẻ sang tư duy kiến tạo một hệ sinh thái ĐMST hoàn chỉnh. Hệ sinh thái phải có sự tham gia của nhiều chủ thể: Nhà nước kiến tạo môi trường, xây dựng chính sách, đặt hàng, tài trợ, hỗ trợ, đầu tư hạ tầng; trường đại học và viện nghiên cứu đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu, tạo tri thức và công nghệ mới; doanh nghiệp thực hiện ĐMST, đưa ra nhu cầu công nghệ và thụ hưởng chính sách.

Điều quan trọng là các chủ thể không hoạt động tách rời. Cần hình thành mô hình liên kết theo chuỗi tạo giá trị, lấy doanh nghiệp ĐMST, khởi nghiệp sáng tạo (KNST) làm trung tâm. Khi doanh nghiệp hấp thụ công nghệ, biến tri thức thành sản phẩm và kết nối với thị trường, kết quả nghiên cứu mới có cơ hội gắn kết với ứng dụng, chuyển giao công nghệ, ĐMST. Vì vậy, hệ sinh thái ĐMST phải mở, có mạng lưới trung tâm ĐMST, trung tâm hỗ trợ KNST, chuyên gia, cố vấn, nhà đầu tư, quỹ đầu tư, trường đại học và viện nghiên cứu.

ĐMST phải gắn với văn hóa ĐMST, KNST. Cần khuyến khích tinh thần tiên phong, chủ động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám phản biện và dám chịu trách nhiệm; tôn trọng quyền SHTT, chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Khuyến khích thử nghiệm cái mới và coi thất bại là một phần của quá trình học hỏi.

- Một vấn đề được nhiều tổ chức quan tâm là làm sao biến kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ thành giá trị kinh tế. Theo ông, cần tháo gỡ những điểm nào?

- TS. Khổng Quốc Minh: Muốn thương mại hóa, trước hết phải nhìn nhận tài sản trí tuệ là tài sản vô hình có giá trị kinh tế. Định giá tài sản trí tuệ giúp xác định giá trị bằng tiền, dự báo lợi ích kinh tế từ khai thác và lựa chọn phương thức thương mại hóa phù hợp. Giá trị phụ thuộc vào mục đích định giá, cách tiếp cận, các giả định, ước lượng và khả năng tạo thu nhập trong tương lai; kết quả định giá có giá trị tư vấn, tham khảo theo đúng mục đích. Nói theo cách khác, định giá phải gắn với khả năng khai thác, sử dụng tài sản trí tuệ và lợi ích kinh tế có thể tạo ra.

Tài sản trí tuệ có thể được thương mại hóa bằng nhiều phương thức: chuyển nhượng, cấp phép, tự khai thác hoặc dùng quyền sở hữu trí tuệ để thế chấp, góp vốn, hợp tác. Khi xác định được giá trị và phương thức khai thác, kết quả nghiên cứu có thêm cơ hội chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và tạo dòng tài chính mới cho chủ sở hữu nó.

Về chính sách, cần hoàn thiện cơ chế thúc đẩy tạo lập và phát triển tài sản trí tuệ, nhất là cơ chế góp vốn, thế chấp tài sản trí tuệ, công nghệ; cơ chế giao quyền quản lí, sử dụng kết quả nghiên cứu; thúc đẩy thương mại hóa và phân chia lợi ích từ khai thác kết quả nghiên cứu, quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra từ ngân sách nhà nước. Đồng thời cần hoàn thiện cơ chế, chính sách hình thành, vận hành các tổ chức định giá tài sản trí tuệ và sàn giao dịch công nghệ, tài sản trí tuệ.

Đây là mắt xích quan trọng để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường. Nếu tài sản trí tuệ được nhận diện, xác lập quyền, định giá và có cơ chế khai thác rõ ràng, nhà khoa học, trường, viện và doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để hợp tác, đầu tư và phân chia lợi ích.

- Vậy trong thời gian tới, theo ông cần làm gì để hệ sinh thái ĐMST vận hành thực chất, đặc biệt là về con người và mạng lưới hỗ trợ?

- TS. Khổng Quốc Minh: Cần đồng thời phát triển hạ tầng, dữ liệu, mạng lưới chuyên gia và văn hóa ĐMST. Với mạng lưới trung tâm ĐMST và trung tâm hỗ trợ KNST, không nên chỉ quan tâm cơ sở vật chất mà phải kết nối chuyên gia, nhà sáng chế, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, nhà đầu tư và quỹ đầu tư. Các mạng lưới cần được chuẩn hóa và có cơ sở dữ liệu dùng chung.

Đội ngũ chuyên gia, cố vấn phải được phát triển về số lượng, chất lượng và cơ cấu theo ngành, lĩnh vực, vùng, địa phương. Chuyên gia không chỉ tư vấn mà còn đào tạo, kết nối và hỗ trợ các chủ thể. Việc công nhận, phân loại, quản lí và phát triển chất lượng chuyên gia cần gắn với khung năng lực, tiêu chí hoạt động và kết quả hỗ trợ.

Một hệ thống dữ liệu liên thông rất cần thiết. Cần định danh, chuẩn hóa dữ liệu về trung tâm ĐMST, nhà sáng chế, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu, nhà đầu tư; đồng thời kết nối thông tin khoa học, công nghệ, ĐMST, sở hữu trí tuệ, kết quả nghiên cứu, phát triển công nghệ và sàn giao dịch khoa học, công nghệ.

Quan trọng hơn, phải đánh giá hoạt động hỗ trợ bằng kết quả thực tế. Các chỉ số có thể gồm số dự án, doanh nghiệp và cá nhân được hỗ trợ; số buổi cố vấn; kết nối cung cầu công nghệ; tổng tiền kết nối đầu tư; số quyền sở hữu trí tuệ được xác lập; tỉ lệ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo sống sót sau 3 đến 5 năm; tăng trưởng doanh thu, quy mô và giá trị thương vụ mua lại, sáp nhập.

Khi chính sách, hạ tầng, dữ liệu, nguồn lực, sở hữu trí tuệ, tài chính và thị trường được kết nối, KHCN & ĐMST không còn riêng lẻ. Sáng kiến tìm người đồng hành, kết quả nghiên cứu được bảo hộ, khai thác; doanh nghiệp biến tri thức thành sản phẩm, dịch vụ và tạo giá trị.