Đột quỵ ở trẻ em: ‘Kẻ sát nhân thầm lặng’ và sai lầm chết người của cha mẹ
Đột quỵ ở trẻ em đang gia tăng nguy cấp. Đừng để sự chủ quan tước đi "thời điểm vàng" cứu sống con.
Đột quỵ không còn là căn bệnh "độc quyền" của người cao tuổi. Thực tế y khoa ghi nhận, mỗi năm có hàng chục trẻ em rơi vào tình trạng nguy kịch do đột quỵ tại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM). Dù vậy, nhiều bậc phụ huynh vẫn mang tâm lí chủ quan, đinh ninh căn bệnh này chỉ rình rập người già hoặc những ai có tiền sử huyết áp, tim mạch. Sự lơ là này đang trực tiếp đẩy các bệnh nhi vào tình trạng muộn màng, tước đi cơ hội hồi phục và để lại những di chứng thần kinh vô cùng nặng nề.
Hiểm họa từ những bất thường bẩm sinh tiềm ẩn
Theo BSCKII Phạm Hải Uyên – Phó Trưởng khoa Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 2, không giống như đột quỵ ở người trưởng thành thường khởi phát từ lối sống kém lành mạnh, xơ vữa động mạch hay cao huyết áp, căn bệnh này ở trẻ nhỏ lại mang một diện mạo hoàn toàn khác. Phần lớn các ca đột quỵ ở bệnh nhi đều bắt nguồn từ các dị tật bẩm sinh hoặc rối loạn toàn thân âm thầm diễn tiến.
"Bệnh tim bẩm sinh, tình trạng rối loạn đông máu, và đặc biệt là các dị dạng mạch máu não bẩm sinh chính là những ngòi nổ nguy hiểm hàng đầu", bác sĩ Uyên cho biết.
Bên cạnh đó, các đợt nhiễm trùng nặng, chấn thương kín vùng đầu cổ do tai nạn sinh hoạt, hoặc các bệnh lý chuyển hóa di truyền phức tạp cũng có thể kích hoạt cơn đột quỵ xuất huyết não hoặc thiếu máu não. Đáng lo ngại hơn cả là nhiều trẻ đột quỵ được xếp vào nhóm vô căn.
“Tại Khoa Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 2, có đến gần một phần ba số ca đột quỵ ở trẻ em được xếp vào nhóm vô căn. Điều này nghĩa là ngay cả những hệ thống máy móc tầm soát hiện đại nhất hiện nay vẫn không thể tìm ra nguyên nhân cụ thể, biến đột quỵ trẻ em trở thành một 'kẻ sát nhân thầm lặng' đúng nghĩa với diễn tiến vô cùng đột ngột", bác sĩ Uyên nói.
Đánh mất "thời điểm vàng" vì tự ý điều trị tại nhà
Thách thức lớn nhất trong việc cứu sống các bệnh nhi không nằm ở phác đồ điều trị mà đến từ nhận thức của gia đình. Nhiều cha mẹ khi thấy con xuất hiện các triệu chứng bất thường lại lầm tưởng trẻ chỉ bị trúng gió, mệt mỏi thông thường hoặc kiệt sức do áp lực học tập. Thay vì đưa con đến cơ sở y tế, không ít phụ huynh chọn cách giữ trẻ ở nhà để theo dõi hoặc tự ý áp dụng các phương pháp dân gian truyền miệng đầy rủi ro.
Phân tích sâu hơn về vấn đề này, BSCKII Phạm Hải Uyên nhấn mạnh thời gian chính là yếu tố sinh tử quyết định toàn bộ tương lai của một đứa trẻ. "Khoảng thời gian từ 3 đến 4,5 giờ đầu tiên kể từ khi xuất hiện dấu hiệu khởi phát được xem là 'thời điểm vàng' cực kì đắt giá. Nếu bệnh nhi mắc thể đột quỵ thiếu máu não được tiếp cận y tế trong khung giờ này, các bác sĩ có thể áp dụng kĩ thuật điều trị tái thông mạch máu, kịp thời cứu sống vùng não đang bị tổn thương. Ngược lại, việc chậm trễ dù chỉ một phút cũng khiến hàng triệu tế bào thần kinh chết đi vĩnh viễn, khép lại cơ hội trở lại cuộc sống bình thường của trẻ", bà cho biết.
Nhận diện sớm dấu hiệu đột quỵ qua quy tắc FAST cải tiến
Để không bỏ lỡ khoảng thời gian đắt giá này, các chuyên gia cho rằng việc trang bị kĩ năng nhận biết dấu hiệu thần kinh cấp tính thông qua quy tắc FAST là điều bắt buộc đối với mọi bậc phụ huynh. Ở những trẻ lớn, dấu hiệu cảnh báo thường bộc lộ khá trực quan như đột ngột yếu liệt một bên tay chân dẫn đến đi đứng lệch lạc, méo miệng khi cười, phát âm khó khăn, nói ngọng bất thường hoặc suy giảm thị lực đột ngột. Trong các tình huống nghiêm trọng, trẻ có thể rơi vào trạng thái lơ mơ, ngủ gà hoặc bùng phát các cơn co giật khu trú.
Tuy nhiên, đối với nhóm trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh, việc nhận diện khó khăn hơn rất nhiều. BSCKII Phạm Hải Uyên cảnh báo phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với các biểu hiện mơ hồ như trẻ tự nhiên bỏ bú, tiếng khóc yếu ớt khác thường, đầu nghiêng hẳn sang một bên hoặc có tình trạng liệt mặt nhẹ. Việc quan sát tỉ mỉ từng thay đổi nhỏ nhất và hành động quyết đoán đưa trẻ đến ngay các bệnh viện có chuyên khoa thần kinh nhi chính là chìa khóa vàng giúp con thoát khỏi lưỡi hái tử thần.
Mặc dù là một biến cố y khoa nguy hiểm, đột quỵ ở trẻ em hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát và phòng ngừa. Nền tảng của việc phòng bệnh bắt đầu từ việc quản lí nghiêm ngặt các bệnh lí nền. Những trẻ có tiền sử tim bẩm sinh hay dị dạng mạch máu cần được theo dõi định kì theo đúng phác đồ chuyên khoa. Song song đó, việc xây dựng một lối sống khoa học với chế độ dinh dưỡng cân đối, kiểm soát cân nặng tránh béo phì, đảm bảo giấc ngủ và hạn chế áp lực tinh thần kéo dài sẽ tạo nên một lá chắn bảo vệ vững chắc cho trẻ.
Đối với những bệnh nhi không may đã từng trải qua một đợt đột quỵ, hành trình hậu phẫu lại càng đòi hỏi sự kiên trì tuyệt đối từ gia đình.
"Việc tuân thủ lịch tái khám, uống thuốc đúng chỉ định và kiên trì thực hiện các bài tập vật lí trị liệu, phục hồi chức năng là con đường duy nhất giúp ngăn ngừa nguy cơ tái phát, đồng thời giúp trẻ sớm hòa nhập lại với cuộc sống", bác sĩ Uyên khuyên.
