Du lịch Trung Đông đối mặt 'phép thử' sau âm mưu đâm máy bay FlyDubai
Ngành du lịch Trung Đông đang đối mặt với những khó khăn trong ngắn hạn, mới nhất là sự cố nghiêm trọng trên chuyến bay của hãng hàng không FlyDubai ngày 30/9/2026, khi cơ phó bị cáo buộc tấn công cơ trưởng và tìm cách làm máy bay mất kiểm soát.
Vụ việc khiến máy bay phải chuyển hướng hạ cánh khẩn cấp, làm dấy lên lo ngại về an ninh hàng không trong khu vực. Tuy nhiên, Trung Đông vẫn được dự báo có tiềm năng tăng trưởng du lịch dài hạn mạnh mẽ nhất thế giới.
Đặc biệt, Riyadh, thủ đô Ả Rập Xê Út, đang củng cố vị thế bên cạnh Dubai, Abu Dhabi, Doha, Manama và Kuwait City. Năm 2026, khu vực này tiếp tục thu hút nhóm du khách giàu có và siêu giàu, với các sản phẩm du lịch cao cấp ngày càng đa dạng.
Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC) hôm 6/8 đã nhấn mạnh triển vọng của Trung Đông “như một câu chuyện về sự gián đoạn ngắn hạn và khả năng phục hồi dài hạn”. Với kỳ vọng khu vực này sẽ vượt qua những thách thức hiện tại, để vẫn là một trong những thị trường tăng trưởng du lịch và lữ hành mạnh nhất thế giới.
Các dự báo mới nhất từ “Báo cáo Nghiên cứu Tác động Kinh tế (EIR): Xu hướng Toàn cầu của WTTC” cho thấy Trung Đông dự kiến sẽ là khu vực duy nhất trên thế giới ghi nhận sự sụt giảm GDP du lịch và lữ hành trong năm 2026. Với dự báo ngành này sẽ giảm 14,5%, từ 386 tỉ USD năm 2025 xuống còn 330 tỉ USD.
Du lịch Trung Đông: Gián đoạn ngắn hạn, kỳ vọng tăng trưởng dài hạn
Dù triển vọng trước mắt chịu ảnh hưởng từ những bất ổn địa chính trị, các dự báo dài hạn của WTTC cho thấy Trung Đông có thể trở thành khu vực du lịch phát triển nhanh nhất thế giới trong giai đoạn 2026-2036. GDP của ngành dự kiến tăng trưởng bình quân 6,3% mỗi năm, đạt 605 tỉ USD vào năm 2036.
Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ Ả Rập Xê Út, UAE, Oman và Qatar, những quốc gia được WTTC đánh giá có tiềm năng phát triển du lịch đáng kể. Trong đó, UAE sở hữu lợi thế về kết nối hàng không quốc tế và khả năng thu hút chi tiêu của du khách. Theo số liệu được WTTC dẫn trong báo cáo, chi tiêu của khách quốc tế tại nước này đạt gần 57 tỉ USD.
“Trung Đông đang đối mặt với một giai đoạn đầy thách thức, khi du lịch và lữ hành thường là một trong những lĩnh vực đầu tiên chịu tác động của bất ổn địa chính trị. Nhưng lịch sử đã nhiều lần chứng minh khả năng phục hồi đáng kể của ngành này, và ít khu vực nào thể hiện điều đó rõ ràng hơn Trung Đông”, bà Gloria Guevara, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành WTTC, nhận định.
Trong phân khúc cao cấp, khách sạn đặc biệt, cabin hạng sang và dịch vụ đưa đón riêng vẫn là những yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, nhóm khách hàng này ngày càng quan tâm đến các trải nghiệm khó chuẩn hóa, như thời gian riêng tư, quyền tiếp cận những địa điểm đặc biệt và dịch vụ được thiết kế theo sở thích cá nhân.
Theo hãng quản lý điểm đến Royal Arabian tại Dubai, một số xu hướng du lịch UAE năm 2026 gồm trải nghiệm được cá nhân hóa với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), cùng sự phát triển của phân khúc du lịch hạng sang và siêu cao cấp.
Ngày 1/10, nền tảng truyền thông du lịch Travel & Tour World (Mỹ) cũng đề cập sức hút của UAE trong phân khúc này. Theo bài viết, quan niệm về kỳ nghỉ đang thay đổi khi du khách không chỉ xem nơi lưu trú là chỗ nghỉ qua đêm, mà còn coi chính khu nghỉ dưỡng là điểm đến chính.
Thay vì dành phần lớn thời gian di chuyển giữa các điểm tham quan, một bộ phận du khách chọn nghỉ tại những khu resort có kiến trúc đặc biệt, dịch vụ riêng và các hoạt động giải trí ngay trong khuôn viên. UAE đang khai thác xu hướng này bằng những khu nghỉ dưỡng giữa sa mạc, kết hợp kiến trúc hiện đại với cảnh quan tự nhiên.
Các khu nghỉ dưỡng sa mạc được thiết kế để tạo không gian riêng biệt, tách khỏi nhịp sống đô thị. Tại đây, sự sang trọng không chỉ thể hiện qua tiện nghi mà còn ở trải nghiệm biệt lập, cảnh quan rộng mở và những dịch vụ được thiết kế riêng cho từng nhóm khách.
Sự cố FlyDubai đặt ra câu hỏi về an ninh hàng không
Triển vọng dài hạn của ngành du lịch Trung Đông đang song hành với những rủi ro an ninh trước mắt. Ngày 30/9, chuyến bay FZ1073 của FlyDubai từ Dubai đến Tel Aviv phải chuyển hướng và hạ cánh khẩn cấp tại Tabuk, Ả Rập Xê Út, sau sự cố nghiêm trọng trong buồng lái.
Theo hãng tin AP ngày 30/9, chuyến bay chở 174 hành khách, phần lớn là người Israel, cùng phi hành đoàn. Khoảng hai giờ sau khi cất cánh, cơ phó bị cáo buộc tấn công cơ trưởng Smit Machchhar, khiến máy bay giảm độ cao nhanh chóng. Máy bay hạ từ khoảng 10.000 m xuống 5.100 m trong thời gian ngắn, khiến hành khách hoảng loạn.
Cơ trưởng bị thương nhưng vẫn mở được cửa buồng lái để hành khách và thành viên phi hành đoàn can thiệp, khống chế người bị cáo buộc tấn công. Hai phi công khác trên máy bay sau đó giành lại quyền kiểm soát và đưa máy bay hạ cánh an toàn xuống sân bay Tabuk. Hành khách được bố trí chuyến bay khác để tiếp tục hành trình đến Israel.
Trong số những người hùng tham gia ngăn chặn vụ việc bị nghi ngờ là âm mưu đâm máy bay như vụ khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ, có hành khách Yaniv Hayun vốn là thợ sửa ống nước. Dù chưa từng học lái nhưng nhờ biết kỹ năng qua xem truyền hình, ông Yaniv Hayun đã kịp kéo cần lái, cứu chiếc Boeing thoát khỏi cú “bổ nhào tử thần”. Trong khi cơ trưởng được một hành khách khác là bác sĩ nha khoa sơ cứu, giúp anh giữ lại mạng sống dù bị thương rất nặng.
Vụ việc thu hút sự chú ý bởi liên quan trực tiếp đến an toàn hàng không và quy trình bảo vệ buồng lái. Sau các vụ khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ, cửa buồng lái trên máy bay thương mại được tăng cường bảo vệ nhằm hạn chế nguy cơ người không có nhiệm vụ xâm nhập. Sự cố FlyDubai khiến các cơ quan chức năng phải xem xét lại những nguy cơ có thể phát sinh ngay từ bên trong đội ngũ vận hành chuyến bay.
Theo AP, cơ phó đã bị nhà chức trách Ả Rập Xê Út bắt giữ sau khi máy bay hạ cánh. Các cơ quan liên quan của UAE, Israel, Mỹ và Oman tham gia điều tra. Động cơ của người bị cáo buộc tấn công vẫn chưa được xác định. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, chưa thể kết luận vụ việc có động cơ khủng bố hay liên quan đến một tổ chức cực đoan.
Sự cố cũng đặt ra câu hỏi về quy trình kiểm tra an ninh, đánh giá nhân sự và khả năng ứng phó khi xảy ra tình huống bất thường trong buồng lái. Dù các hãng hàng không và sân bay áp dụng nhiều lớp kiểm tra, việc bảo đảm an toàn vẫn đòi hỏi sự phối hợp giữa hãng bay, cơ quan quản lý và lực lượng an ninh của các quốc gia.
AP nhận định vụ việc là phép thử đối với UAE, quốc gia đã xây dựng hình ảnh điểm đến an toàn, đồng thời là trung tâm hàng không và du lịch quốc tế. Những sự cố nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến niềm tin của hành khách, nhất là khi an ninh là một trong những yếu tố quan trọng trong quyết định lựa chọn điểm đến.
Ông Jon Alterman, Chủ tịch chương trình An ninh toàn cầu và Chiến lược địa chính trị tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington (Mỹ), cho rằng UAE có lý do để quan tâm đến việc bảo vệ hình ảnh một điểm đến an toàn, tránh để sự cố làm dấy lên nghi ngờ về các lỗ hổng an ninh.
Với Trung Đông, bài toán hiện nay không chỉ là duy trì dòng khách và đầu tư vào các sản phẩm du lịch cao cấp, mà còn phải củng cố niềm tin trong bối cảnh bất ổn địa chính trị. Những dự báo tăng trưởng dài hạn của WTTC cho thấy tiềm năng của khu vực, nhưng khả năng hiện thực hóa các mục tiêu ấy còn phụ thuộc vào diễn biến an ninh, chất lượng quản lý và mức độ an tâm của du khách.
