Elon Musk hé lộ bị loạn thần vì AI 6 lần trong năm qua

Trong cuộc phỏng vấn tại sự kiện X Takeover gần đây, Elon Musk đã nói về những điều kì diệu mà AI (trí tuệ nhân tạo) có thể mang lại. Song sau đó, Giám đốc điều hành SpaceX và Tesla bất ngờ chuyển sang giọng điệu trầm ngâm khác thường.

“Tôi mắc chứng loạn thần kỹ thuật số một chút. Thực ra có lẽ là khá nặng đấy”, Elon Musk thổ lộ.

Elon Musk cho biết đã trải qua trạng thái mà ông gọi là “loạn thần vì AI hoặc SI” (AI or SI psychosis) có lẽ khoảng 6 lần trong năm qua. SI là viết tắt của siêu trí tuệ (super intelligence), cách gọi mà Tổng thống Mỹ Donald Trump sử dụng để thay thế thuật ngữ AI.

“Loạn thần tập thể” ở Thung lũng Silicon

“Loạn thần vì AI” không phải thuật ngữ y khoa chính thức và cũng chưa có định nghĩa thống nhất. Tuy nhiên, cụm từ này thường được dùng để mô tả tình trạng sử dụng AI lặp đi lặp lại khiến những niềm tin sai lệch hoặc hoang tưởng của người dùng trở nên sâu sắc hơn.

Thuật ngữ này cũng được sử dụng như lời chế giễu những người trong ngành công nghệ quá tin tưởng vào AI, bị cuốn theo những lời quảng bá về công nghệ này và sử dụng nó đến mức cực đoan. Một số bác sĩ tâm thần còn xem đây là vấn đề sức khỏe tâm thần khi việc sử dụng AI làm trầm trọng thêm những điểm yếu tâm lý sẵn có của con người.

Tuy nhiên, một số người trong giới công nghệ sau đó lại biến loạn thần vì AI thành cách thể hiện sự tự hào. Tại một bữa tiệc cuối tháng 4 ở quận Manhattan, thành phố New York (Mỹ), những người tham dự đồng thanh hô vang: “Một, hai, ba - loạn thần vì AI!”. Bữa tiệc quy tụ các nghệ sĩ, nhà phát triển phần mềm và những người đam mê AI. Người tham dự sự kiện này đã giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật, ứng dụng do AI hỗ trợ phát triển và chia sẻ trải nghiệm thử nghiệm công cụ AI mới.

Nhà đầu tư mạo hiểm Marc Andreessen còn cổ súy khái niệm AIPAAS, viết tắt của AI Psychosis As A Service (loạn thần vì AI dưới dạng dịch vụ). Ông gọi trạng thái đối lập với hiện tượng này là AI cope, chỉ cách con người tự trấn an hoặc tìm kiếm sự an ủi thông qua AI.

Hồi tháng 3, Garry Tan (Giám đốc điều hành Y Combinator) nói đùa rằng: “Tôi mắc chứng loạn thần kỹ thuật số, nhưng 1/3 số CEO mà tôi quen biết cũng mắc chứng này”.

Gần đây hơn, Shyam Sankar (Giám đốc công nghệ tại Palantir) đề cập đến một số nhà nghiên cứu AI bắt đầu hút thuốc vì tin rằng AI sẽ tìm ra phương pháp chữa ung thư. Shyam Sankar xem đây là ví dụ cho điều mà ông gọi là tình trạng “loạn thần tập thể” ở Thung lũng Silicon.

Elon Musk: "AI có gu thẩm mỹ tốt đấy?"

Trường hợp “loạn thần” mà Elon Musk đề cập liên quan đến niềm tin của ông rằng AI có thể cảm nhận cái đẹp.

“Bạn sẽ thốt lên: Chà, AI cũng có gu thẩm mỹ tốt đấy? Thật không thể tin nổi”, tỉ phú giàu nhất thế giới nói tại sự kiện X Takeover.

Trước cuộc phỏng vấn này, Elon Musk hiếm khi công khai đề cập đến khái niệm “loạn thần vì AI”. Dù vậy, rõ ràng ông đã biết đến thuật ngữ này.

Hồi tháng 4, Elon Musk phản hồi một bài đăng của Marc Andreessen trên mạng xã hội X. Trong bài viết đó, Marc Andreessen cho rằng có ba trạng thái tồn tại: Hưng phấn vì AI, loạn thần vì AI và loạn thần vì chính… trạng thái loạn thần AI.

Elon Musk trả lời ngắn gọn: “Đúng vậy”.

Nghiên cứu hé lộ nguy cơ AI củng cố những niềm tin sai lệch

Đằng sau khái niệm “loạn thần vì AI” đang gây tranh luận trong giới công nghệ là một vấn đề ngày càng được giới nghiên cứu sức khỏe tâm thần chú ý: Chatbot AI có thể vô tình khiến người dùng tin tưởng hơn vào những suy nghĩ sai lệch của chính mình.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí JAMA Psychiatry ngày 7/10 đã phân tích hồ sơ bệnh án tại Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt (Mỹ), xác định 28 trường hợp có tương tác với chatbot AI được xếp vào nhóm có biểu hiện loạn thần trở nên nghiêm trọng hơn. Trong số này, 15 trường hợp có hồ sơ ghi nhận sử dụng ChatGPT. Có 24 trong tổng số 28 trường hợp được ghi nhận sau khi mô hình GPT-4o ra mắt vào tháng 5/2024.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ xem xét hồ sơ của những bệnh nhân đã được chẩn đoán rối loạn loạn thần và không chứng minh AI là nguyên nhân trực tiếp gây ra tình trạng này. Các nhà nghiên cứu nhận thấy chatbot AI có thể làm trầm trọng thêm những triệu chứng đã xuất hiện, đặc biệt ở người đang trải qua giai đoạn đầu của bệnh.

Một bài tổng quan đăng trên tạp chí Discover Mental Health ngày 11/10 đã tổng hợp 19 trường hợp được đề cập trong các báo cáo công khai và truyền thông. Các trường hợp này cho thấy việc phụ thuộc cảm xúc kéo dài vào chatbot AI có thể đi kèm lo âu, trầm cảm, niềm tin hoang tưởng hoặc ý nghĩ tự sát. Tuy nhiên, do dữ liệu còn hạn chế, các tác giả chưa thể khẳng định việc sử dụng AI trực tiếp gây ra những vấn đề tâm thần.

Một điều đáng lo ngại là xu hướng chiều theo người dùng của chatbot AI. Khi AI liên tục đồng tình, phản hồi theo cách cá nhân hóa và không kiểm tra tính xác thực của những điều người dùng tin tưởng, cuộc trò chuyện có thể tạo thành một vòng lặp củng cố niềm tin sai lệch. Càng tin tưởng chatbot AI, người dùng càng chia sẻ nhiều hơn và càng dễ xem phản hồi từ nó như bằng chứng xác nhận suy nghĩ của mình.

Vấn đề đã vượt khỏi phạm vi tranh luận học thuật. Ngày 14/10, tổng chưởng lý 8 bang tại Mỹ đồng loạt khởi kiện OpenAI, cáo buộc ChatGPT có thể củng cố những niềm tin nguy hiểm, khuyến khích hành vi gây hại và tạo ra sự phụ thuộc cảm xúc ở người dùng trẻ.

Các bang cáo buộc ChatGPT gây tổn hại cho người dân, trong đó có việc chatbot AI của OpenAI hướng dẫn người dùng, kể cả thanh thiếu niên, làm hại bản thân hoặc người khác.

Tổng chưởng lý các bang như Iowa, Kansas và Arizona đã nộp đơn kiện riêng tại tòa án bang. Theo đơn kiện, ChatGPT được thiết kế để luôn tỏ ra đồng tình và tạo sự gắn kết nhằm chiếm được lòng tin của người dùng. Tuy nhiên, các bang cho rằng chatbot AI này có thể củng cố những niềm tin sai lệch, khuyến khích hành vi nguy hiểm và hỗ trợ người dùng lên kế hoạch thực hiện các hành vi bạo lực, chẳng hạn xả súng hàng loạt.

Đây là động thái phối hợp ở cấp bang đáng kể nhất từ trước đến nay nhắm vào một công ty AI, đồng thời bổ sung vào làn sóng kiện tụng mà OpenAI đang đối mặt khi chuẩn bị IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) vào năm 2027. Tổng chưởng lý bang Florida đã nộp đơn kiện OpenAI cấp bang đầu tiên thuộc loại này hồi tháng 6.

Những đơn kiện cáo buộc OpenAI vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng tại các bang vì cung cấp thông tin gây hiểu lầm về mức độ an toàn của ChatGPT. Các bang cũng cho rằng công ty gây nguy hại cho cộng đồng khi khiến sức khỏe và sự an toàn của người dân bị đe dọa.

Các nguyên đơn đề nghị tòa án buộc OpenAI thay đổi cách thức hoạt động của ChatGPT. Trong số những yêu cầu được đưa ra, các bang muốn cấm OpenAI phát triển những mô hình AI có khả năng tự cải thiện, trừ khi công ty có thể bảo đảm rằng chúng hoạt động phù hợp với những giá trị của con người.

Ngoài Iowa, Kansas và Arizona, 5 bang còn lại tham gia các vụ kiện gồm Arkansas, Idaho, Montana, Nebraska và West Virginia.

Các bang còn yêu cầu OpenAI phải chịu các khoản phạt dân sự vì vi phạm luật pháp của bang cũng như bồi thường thiệt hại.

Ngoài ra, công ty đang phải đối mặt với hàng chục vụ kiện do các cá nhân khởi xướng. Những người này cáo buộc ChatGPT đã hỗ trợ người dùng lên kế hoạch xả súng hàng loạt hoặc thực hiện các hành vi bạo lực khác.