Facebook - nơi các nhà hoạt động xanh bị quấy rối nhiều nhất

Kết quả này không chỉ phản ánh sự thất bại trong việc kiểm soát nội dung của Meta mà còn đặt ra câu hỏi nghiêm túc về trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội trong việc bảo vệ những người đang đấu tranh vì tương lai hành tinh.

Hơn 90% nhà hoạt động bị quấy rối trực tuyến

Tổ chức phi lợi nhuận Global Witness, chuyên theo dõi các mối đe dọa đối với những người bảo vệ môi trường, đã tiến hành một cuộc khảo sát quy mô lớn từ tháng 11.2024 - 3.2025, với sự tham gia của hơn 200 nhà bảo vệ môi trường và đất đai trên thế giới. Kết quả thu được thật sự gây sốc: Hơn 90% người được khảo sát báo cáo rằng họ đã trải qua một hình thức quấy rối kỹ thuật số nào đó.

Đáng chú ý hơn, Facebook nổi lên như nền tảng "thủ phạm" chính, với 62% số người được hỏi xác nhận họ đã bị lạm dụng trên mạng xã hội này; WhatsApp đứng thứ hai với 36%; Instagram thứ ba với 26% - tất cả đều thuộc sở hữu của Meta.

Mặc dù X (trước đây là Twitter) cũng được 37% người tham gia khảo sát nhắc đến, nhưng các nền tảng của Meta được mô tả tập thể là "độc hại nhất". Sự thống trị này có thể được giải thích bởi tầm ảnh hưởng khổng lồ của Meta, đặc biệt là Facebook với hơn 3 tỉ người dùng hoạt động hằng tháng - tương đương hơn một phần ba dân số thế giới.

Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi Meta quyết định thu hẹp các nỗ lực kiểm tra sự thật bởi bên thứ ba vào tháng 1.2025, thay vào đó là một mô hình kiểm duyệt cộng đồng tương tự như X. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự thay đổi này có thể làm gia tăng ngôn từ thù địch và thông tin sai lệch, đặt các nhà hoạt động vào tình thế nguy hiểm hơn.

Tháng 5 vừa qua, chính Meta cũng phải thừa nhận về "sự gia tăng nhỏ trong tỷ lệ nội dung bắt nạt và quấy rối" trên Facebook, cùng với sự gia tăng tương tự của nội dung bạo lực và đồ họa trong quý đầu năm. Con số này, dù được mô tả là "nhỏ", nhưng với quy mô người dùng khổng lồ của Facebook, tác động thực tế rất đáng kể.

Từ không gian ảo đến mối đe dọa thực tế

Điều đáng lo ngại nhất là ranh giới mờ nhạt giữa quấy rối trực tuyến và nguy hiểm ngoài đời thực. Khoảng 75% người tham gia khảo sát tin rằng lạm dụng trực tuyến có liên quan trực tiếp đến tác hại trong thế giới thực.

Câu chuyện của Fatrisia Ain, một nhà tổ chức cộng đồng tại Sulawesi, Indonesia, là minh chứng điển hình. Ain đã công khai phản đối các công ty dầu cọ bị cáo buộc chiếm đoạt đất và gây thiệt hại môi trường. Hệ quả là cô phải đối mặt với hàng loạt bài đăng bôi nhọ trên Facebook, một số trong đó gán cho cô các tội danh có nguy cơ dẫn đến bị truy tố hình sự và bỏ tù.

Ain đã nhiều lần yêu cầu Facebook gỡ bỏ các bài đăng nhắm vào cô, nhưng không thành công. Ain kể: "Họ nói rằng nó không nguy hiểm, vì vậy họ không thể gỡ xuống. Nhưng nó nguy hiểm. Tôi hy vọng Meta hiểu rằng, ở Indonesia, điều đó thật sự nguy hiểm". Các bài đăng khác còn cáо buộc sai sự thật về việc cô lừa đảo và ngoại tình - những cáo buộc mà cô tin rằng nhằm mục đích làm mất uy tín và khiến cô dễ bị đe dọa hơn.

Tác động không chỉ dừng lại ở không gian mạng. Ain mô tả việc cô bị quấy rối thể chất trong các buổi hoạt động bên ngoài, gồm cả việc bị nam giới sàm sỡ. Để bảo vệ khỏi những sự cố như vậy, những phụ nữ lớn tuổi giờ đây bao quanh cô trong các cuộc tuần hành như một hình thức bảo vệ. Gần 2/3 người tham gia khảo sát nói rằng họ đã sợ hãi vì sự an toàn của mình và gần một phần tư báo cáo bị quấy rối liên quan cụ thể đến giới tính của họ.

Ava Lee, trưởng nhóm chiến lược vận động về các mối đe dọa kỹ thuật số tại Global Witness, bày tỏ sự ngạc nhiên trước mức độ nghiêm trọng của các phát hiện. Lee nói: "Những thống kê đó khiến tôi ám ảnh. Chúng cao hơn nhiều so với những gì chúng tôi mong đợi", đồng thời lưu ý rằng ngay cả những kỳ vọng bi quan nhất của họ cũng bị vượt qua.

Phản hồi của Meta: "Chưa đủ để giải quyết vấn đề"

Đối mặt với những cáo buộc nghiêm trọng này, phát ngôn viên Meta Tracy Clayton cho biết công ty khuyến khích người dùng sử dụng các công cụ bảo vệ chống quấy rối, gồm cả tính năng "Hidden Words" để lọc tin nhắn và bình luận xúc phạm và chức năng "Limits" để hạn chế bình luận. Clayton cũng cho biết Meta đang xem xét các bài đăng Facebook nhắm vào Ain.

Tuy nhiên, các nhà vận động cho rằng những công cụ này là không đủ. Họ chỉ ra rằng các thuật toán khuếch đại nội dung phân cực và sự lan truyền của bot là những yếu tố chính góp phần vào tính độc hại của nền tảng.

Global Witness đang kêu gọi các công ty công nghệ thực hiện những bước cụ thể như tăng đầu tư vào kiểm duyệt nội dung, thường xuyên kiểm tra các hệ thống kiểm duyệt và mời gọi sự tham gia lớn hơn của công chúng trong việc định hình chính sách nền tảng.

Lee nói: "Có một số lựa chọn mà các nền tảng có thể thực hiện. Nguồn lực là một lựa chọn và họ có thể đầu tư nhiều tiền hơn vào kiểm duyệt nội dung xuất sắc và các sáng kiến tin cậy và an toàn tốt để cải thiện mọi thứ".

Cuộc khảo sát của Global Witness không chỉ là một cảnh báo về tình trạng nguy hiểm mà các nhà bảo vệ môi trường đang phải đối mặt trong không gian kỹ thuật số, mà còn là lời kêu gọi hành động khẩn cấp đối với các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là Meta.

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng khí hậu ngày càng nghiêm trọng, việc bảo vệ những người đang đấu tranh vì môi trường không chỉ là vấn đề nhân quyền mà còn là điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại của hành tinh. Khi Facebook và các nền tảng khác trở thành vũ khí để tấn công những người bảo vệ môi trường, chúng ta đang chứng kiến một nghịch lý đau lòng: công nghệ vốn được kỳ vọng sẽ kết nối và trao quyền cho con người lại đang trở thành công cụ đe dọa những người dũng cảm nhất trong cuộc chiến bảo vệ tương lai hành tinh của chúng ta.