FIFA và bí mật phía sau cỗ máy kiếm tiền từ World Cup 2026

Theo phân tích của tờ The Athletic, chu kì tài chính 2023-2026 sẽ đánh dấu giai đoạn bùng nổ chưa từng có với FIFA. Tổ chức này dự kiến thu về khoảng 13 tỉ USD, cao hơn hơn 70% so với chu kì trước. Riêng năm 2026, khi World Cup diễn ra tại Mỹ, Canada và Mexico, FIFA kì vọng thu khoảng 9 tỉ USD, gần bằng tổng doanh thu của ba năm còn lại.

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino nhiều lần khẳng định rằng "mọi đồng USD đều được tái đầu tư cho bóng đá". Song khi phân tích kĩ báo cáo tài chính của FIFA, câu chuyện phức tạp hơn rất nhiều.

Trong chu kì 2023-2026, FIFA chỉ dự kiến tạo ra khoản thặng dư khoảng 100 triệu USD sau khi chi gần hết doanh thu cho các hoạt động của mình. Song ở hai chu kì World Cup trước đó, Liên đoàn Bóng đá Quốc tế đều vượt xa mục tiêu và ghi nhận thặng dư khoảng 1,2 tỉ USD mỗi chu kì, cho thấy kết quả thực tế thường khả quan hơn nhiều so với dự toán ban đầu.

World Cup là cỗ máy in tiền của FIFA

Khác với các doanh nghiệp thông thường, FIFA hoạt động theo chu kì bốn năm. Ba năm đầu, doanh thu tương đối khiêm tốn và FIFA thường ghi nhận thua lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp. Đến năm diễn ra World Cup nam, doanh thu của FIFA bùng nổ, đủ bù toàn bộ chi phí của bốn năm và tạo ra khoản thặng dư khổng lồ.

Chu kì hiện tại được dự toán thu 13 tỉ USD, trong đó khoảng 68% đến từ ba nguồn chính: Bản quyền truyền hình; vé và gói dịch vụ VIP; các gói tài trợ thương mại.

Chỉ riêng ba nguồn này đã mang về gần 9 tỉ USD. Đây là mức doanh thu cao nhất trong lịch sử FIFA. Chu kì tài chính 2019-2022 mang về cho FIFA khoảng 7,6 tỉ USD, còn chu kì 2023 -2026 dự kiến đạt 13 tỉ USD, tức tăng hơn 70% và cao hơn khoảng 5,4 tỉ USD.

Tính đến cuối năm 2025, FIFA đã kí các hợp đồng trị giá gần 7,8 tỉ USD từ bản quyền truyền hình, tài trợ, bán vé và dịch vụ VIP… Điều này đồng nghĩa phần lớn nguồn thu của World Cup 2026 đã được đảm bảo trước khi giải đấu khởi tranh.

Truyền hình vẫn là "mỏ vàng"

Nguồn thu lớn nhất của FIFA vẫn là bán bản quyền truyền hình. Ở chu kì hiện tại, FIFA dự kiến thu khoảng 4,3 tỉ USD từ bản quyền truyền hình các giải đấu thuộc chu kì World Cup.

Ngoài ra, Club World Cup 2025 (Giải Vô địch Bóng đá Thế giới các CLB năm 2025) còn mang về khoảng 1 tỉ USD tiền bản quyền truyền hình.

Nếu như hai thập niên trước, châu Âu là khách hàng lớn nhất của FIFA thì hiện nay cán cân đã thay đổi. Khu vực Trung Đông và Bắc Phi đã trở thành thị trường bản quyền truyền hình quan trọng của FIFA. Tại khu vực này, mạng lưới kênh truyền hình thể thao beIN Sports (được Qatar hậu thuẫn mạnh mẽ) là đối tác phát sóng chủ lực, sở hữu bản quyền nhiều giải đấu lớn của FIFA.

Trong khi đó, nghịch lí xảy ra tại Mỹ, nơi đồng đăng cai World Cup 2026. Theo tờ The New York Times, Fox chỉ trả khoảng 485 triệu USD để sở hữu bản quyền World Cup 2026. Nhiều chuyên gia truyền hình nhận định nếu FIFA tổ chức đấu thầu lại vào thời điểm hiện nay, giá trị hợp đồng có thể đạt 1 - 1,5 tỉ USD.

Nguyên nhân là FIFA từng phải gia hạn hợp đồng với Fox sau khi World Cup 2022 chuyển từ mùa hè sang mùa đông vì điều kiện thời tiết tại Qatar. Điều đó đồng nghĩa FIFA đã bỏ lỡ hàng trăm triệu USD doanh thu ngay tại thị trường quan trọng nhất.

Ngoài ra, FIFA cũng gặp khó trong việc bán bản quyền tại Trung Quốc và Ấn Độ. Hai thị trường đông dân nhất thế giới chỉ hoàn tất hợp đồng rất sát ngày khai mạc World Cup 2026 và giá trị thấp hơn đáng kể so với kì vọng ban đầu.

Vé World Cup đắt chưa từng có

Nếu bản quyền truyền hình là nguồn thu lớn nhất thì giá vé là chủ đề gây tranh cãi nhất.

FIFA lần đầu áp dụng cơ chế giá vé linh hoạt theo nhu cầu, khiến giá tăng mạnh khi lượng người mua lớn.

World Cup 2026 có tới 104 trận, tăng từ 64 trận trước đây. Số vé phát hành cũng tăng từ khoảng 3,2 triệu lên gần 6,7 triệu, nhờ giải đấu mở rộng lên 48 đội và sử dụng nhiều sân vận động lớn tại Bắc Mỹ. Doanh thu từ vé và dịch vụ VIP tại World Cup 2026 dự kiến vượt xa kỉ lục 928 triệu USD của World Cup 2022.

Đến cuối năm 2025, FIFA đã bán trước lượng vé và dịch vụ VIP trị giá hơn 2 tỉ USD. Tuy nhiên, chiến lược tối đa hóa doanh thu cũng kéo theo hàng loạt tranh cãi.

Nhiều cổ động viên phản đối giá vé quá cao, trong khi các tổng chưởng lý tại bang Texas, New York và New Jersey (Mỹ) mở điều tra liên quan đến hoạt động bán vé của FIFA, bao gồm cả cáo buộc sơ đồ chỗ ngồi gây hiểu nhầm và cách phân hạng vé thiếu minh bạch.

FIFA còn tăng phí trên nền tảng bán lại vé chính thức lên 30%, cao hơn nhiều so với các kì World Cup trước.

Ả Rập Saudi ngày càng đóng vai trò quan trọng với FIFA

Một trong những thay đổi lớn nhất dưới thời Gianni Infantino là mối quan hệ ngày càng chặt chẽ giữa FIFA với Ả Rập Saudi.

Năm 2024, FIFA ký thỏa thuận tài trợ toàn cầu với Aramco - tập đoàn dầu khí quốc doanh Ả Rập Saudi. Giá trị hợp đồng không được công bố nhưng được đánh giá là một trong những thương vụ tài trợ lớn nhất lịch sử FIFA.

Cùng thời gian đó, Quỹ đầu tư công Ả Rập Saudi (PIF) cũng tài trợ Club World Cup 2025, trong khi DAZN mua bản quyền truyền hình giải đấu với giá 1 tỉ USD. Sau đó, PIF đầu tư khoảng 1 tỉ USD vào DAZN.

Chuỗi thương vụ này diễn ra ngay trước khi Ả Rập Saudi chính thức được trao quyền đăng cai World Cup 2034. Theo The Athletic, rất khó coi đây chỉ là sự trùng hợp.

FIFA chi tiền vào đâu?

Là tổ chức phi lợi nhuận, FIFA luôn nhấn mạnh phần lớn doanh thu sẽ được tái đầu tư cho bóng đá. Trong chu kì 2023-2026, tổng chi tiêu dự kiến đạt khoảng 12,9 tỉ USD, gần bằng toàn bộ doanh thu, với khoản lớn nhất là 7,5 tỉ USD dành cho tổ chức các giải đấu.

Riêng việc tổ chức World Cup 2026 dự kiến tiêu tốn khoảng 3,76 tỉ USD, cao hơn hơn hai lần so với World Cup 2022 tại Qatar. Nguyên nhân chủ yếu là giải đấu được mở rộng từ 32 lên 48 đội, số trận tăng từ 64 lên 104, được tổ chức tại ba quốc gia, nhiều sân vận động hơn và tiền thưởng cho các đội tuyển cũng tăng đáng kể.

FIFA còn dành hơn 1,2 tỉ USD cho tiền thưởng, hỗ trợ chuẩn bị và bồi hoàn cho các CLB nhả cầu thủ về tuyển quốc gia.

Chương trình FIFA Forward

Một trong những di sản lớn nhất của Infantino là chương trình FIFA Forward. Đây là quỹ hỗ trợ phát triển bóng đá dành cho toàn bộ 211 liên đoàn thành viên.

Trước thời Infantino, mỗi liên đoàn chỉ nhận khoảng 2,1 triệu USD trong một chu kì World Cup. Hiện nay, con số này đã tăng lên tới 8 triệu USD.

Tính từ năm 2016, FIFA đã phân bổ hơn 5 tỉ USD thông qua FIFA Forward và các quỹ phát triển liên quan.

Theo FIFA, hơn 90% số tiền được giải ngân đến các liên đoàn đã thực sự được chi trả.

Đây cũng là lý do Infantino luôn nhận được sự ủng hộ rất lớn từ các quốc gia thành viên, đặc biệt là những nền bóng đá nhỏ phụ thuộc nhiều vào nguồn tài trợ của FIFA.

Chi phí vận hành FIFA tăng nhanh

Bên cạnh phát triển bóng đá, chi phí vận hành bộ máy FIFA cũng tăng đáng kể. Riêng chi phí nhân sự trong chu kì hiện tại dự kiến gần 1 tỉ USD, gần gấp đôi so với một thập niên trước.

Năm 2025, Gianni Infantino nhận mức thù lao khoảng 6 triệu USD, nâng tổng thu nhập của ông trong 9 năm lãnh đạo FIFA lên hơn 30 triệu USD.

Chi phí quản trị của FIFA cũng tăng liên tục khi số lượng ủy ban, hội đồng và các cơ quan trực thuộc ngày càng nhiều.

Ngân sách của FIFA dành cho quản trị dự kiến vượt 1 tỉ USD trong chu kì tiếp theo.

FIFA còn kiếm tiền nhờ đầu tư tài chính

Một nguồn thu ít được chú ý của FIFA là hoạt động đầu tư. Thay vì giữ toàn bộ tiền mặt trong ngân hàng, FIFA đầu tư phần lớn nguồn vốn vào trái phiếu, quỹ tiền tệ và các tài sản tài chính có mức rủi ro thấp.

Cuối năm 2025, tổng tài sản tài chính của FIFA đạt khoảng 5,7 tỉ USD. Chỉ riêng tiền lãi đầu tư trong năm 2025 đã đạt gần 94 triệu USD.

Nếu tính cả thu nhập tài chính khác, FIFA thu về khoảng 673 triệu USD trong ba năm gần đây, cao hơn tổng 15 năm trước cộng lại.

Dự trữ tiền mặt lớn nhất lịch sử

Sau bê bối tham nhũng làm rung chuyển tổ chức cách đây hơn một thập niên, FIFA hiện sở hữu lượng tiền mặt lớn chưa từng có. Cuối năm 2025, quỹ dự trữ của FIFA đạt khoảng 2,7 tỉ USD.

Sau World Cup 2026, con số này có thể tăng lên gần 5,8 tỉ USD, vượt cả mức dự trữ của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC).

FIFA cho rằng khoản dự trữ khổng lồ này giúp tổ chức ứng phó với các cuộc khủng hoảng như đại dịch COVID-19 hoặc trường hợp World Cup bị gián đoạn.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu một tổ chức phi lợi nhuận có thực sự cần tích lũy lượng tiền lớn như vậy, thay vì phân bổ thêm cho các liên đoàn thành viên hoặc các chương trình phát triển bóng đá.

Thành công tài chính nhưng đánh đổi bằng hình ảnh?

The Athletic cho rằng FIFA đang ở giai đoạn thịnh vượng nhất trong lịch sử khi doanh thu tăng kỉ lục, các liên đoàn thành viên nhận nhiều tiền hơn, World Cup mở rộng và giá trị thương mại của bóng đá tiếp tục đi lên.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng đó cũng đi kèm nhiều tranh cãi: Giá vé quá cao, quan hệ ngày càng sâu với Ả Rập Saudi, việc mở rộng số trận đấu để tối đa hóa doanh thu, cùng những lo ngại về tính minh bạch trong các quyết định thương mại.

World Cup vẫn là "con gà đẻ trứng vàng" của FIFA và chưa có dấu hiệu nguồn thu này sẽ suy giảm trong ngắn hạn. Tuy nhiên, câu hỏi mà The Athletic đặt ra là: FIFA đang phát triển bóng đá để kiếm tiền nhiều hơn, hay đang sử dụng bóng đá như công cụ để tối đa hóa doanh thu?

Đó có lẽ sẽ tiếp tục là chủ đề gây tranh luận trong nhiều năm tới, ngay cả khi FIFA ngày càng giàu có và quyền lực hơn.