'Giấc mơ trưa' và ngày công lý thức dậy

Cảm nhận về chiến thắng của Tạ Giáng Sol - Nguyễn Vĩnh Tiến sau gần 5 năm kiên định

Ngày 26/6, Tòa án nhân dân Hà Nội đã tuyên thắng kiện cho nhạc sĩ Giáng Son. Chị được xác định là tác giả hợp pháp của "Giấc mơ trưa". BH Media bị tuyên là phạm luật, phải xin lỗi công khai.

Tại vị trí nguyên đơn trước tòa, Giáng Son chia sẻ rằng điều chị mong mỏi không còn là tiền bồi thường, mà là một lời xin lỗi đúng với bản chất vụ việc và một phán quyết công tâm của tòa án, có thể trở thành tiền lệ bảo vệ người sáng tạo trong môi trường số. Câu nói đó, hơn bất cứ điều gì khác, nói lên tầm vóc thực sự của vụ kiện này.

Nhớ lại năm 2021, nhạc sĩ Giáng Son lập kênh YouTube cá nhân để đưa tất cả các bài hát cũ và mới của mình lên chia sẻ với mọi người, nhưng khi đưa ca khúc “Giấc mơ trưa” lên thì bất ngờ bị BH Media thông qua YouTube “đánh gậy bản quyền”.

Phía BH Media không những không nhận sai mà còn tổ chức một cuộc họp báo để giải thích và nói rằng chị nhầm, chị sai khi khiếu nại. Một công ty dùng sức mạnh truyền thông và hệ thống pháp lý để bịt miệng chính người sáng tác ra tác phẩm - đó là bản chất của những gì đã xảy ra.

Suốt gần 5 năm, mỗi lần thay đổi thẩm phán, Giáng Son lại phải lên trình bày lại từ đầu, dù hồ sơ đã đầy đủ. Có thẩm phán khuyên chị hòa giải. Chị nhất quyết không. Không phải vì cứng nhắc, mà vì chị hiểu rõ: nếu vụ việc chỉ khép lại bằng một lời xin lỗi hay một thỏa thuận hòa giải, rất nhiều nghệ sĩ khác trong tương lai vẫn có thể rơi vào hoàn cảnh tương tự.

Cùng đứng vững bên chị là nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến - người viết lời cho Giấc mơ trưa. Anh nói thẳng tại tòa rằng vụ kiện không còn đơn thuần là tranh chấp giữa vài cá nhân hay doanh nghiệp mà liên quan đến quyền lợi của nhiều tác giả, nghệ sĩ trong môi trường số, và phán quyết của tòa sẽ là cơ sở pháp lý cho các tranh chấp tương tự sau này.

Đó là sự kiên định của những người hiểu rằng họ đang chiến đấu không chỉ cho chính mình.

Lần đầu tiên một tòa án Việt Nam nhìn thẳng vào mắt hệ thống “đánh gậy bản quyền ngược”

Chiến thắng hôm nay - nếu đọc theo đúng nghĩa của nó - không phải là Giáng Son thắng BH Media. Đó là lần đầu tiên một tòa án Việt Nam nhìn thẳng vào mắt hệ thống “đánh gậy bản quyền ngược” và nói: Cái này sai, và pháp luật đứng về phía người tạo ra tác phẩm.

Đó là lần đầu tiên một phán quyết tòa đặt ra câu hỏi thực sự về cách bản quyền đang được thực thi trong kỷ nguyên số - không phải trên báo, không phải trên Facebook, mà trong phòng xử án.

Và có lẽ điều đáng trân trọng nhất là lựa chọn của Giáng Son: Từ bỏ yêu cầu bồi thường tiền bạc để đổi lấy một phán quyết có giá trị tiền lệ. Chị biết rằng 1 tỉ đồng bồi thường sẽ không thay đổi được gì cho hàng trăm nhạc sĩ khác đang bị ăn chặn bản quyền trong im lặng.

Nhưng một bản án rõ ràng - xác định đúng sai, buộc BH Media thừa nhận và xin lỗi công khai - thì có thể làm được điều đó.

Giấc mơ trưa ra đời năm 2007, trên lời thơ Nguyễn Vĩnh Tiến và âm nhạc Giáng Son, qua giọng hát Khánh Linh - một tác phẩm đẹp, yên tĩnh, thuần khiết. Gần hai mươi năm sau, chính tác phẩm đó trở thành ngọn cờ của một cuộc chiến hoàn toàn khác: cuộc chiến để khẳng định rằng người làm ra cái đẹp xứng đáng được pháp luật bảo vệ, dù đối thủ của họ là một công ty có công nghệ, có MCN, có đội ngũ pháp lý, và từng có cả ghế Phó chủ tịch trong hội bảo vệ quyền tác giả.

Giáng Son và Nguyễn Vĩnh Tiến đã không bỏ cuộc, không đánh đổi lấy sự "hòa giải" trong bóng tối. Đó là điều đáng ghi nhớ nhất hôm nay.