Giải bài toán 'khát vốn' cho startup: Kinh nghiệm từ quỹ mạo hiểm Nhật Bản

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Hoàng Minh vừa có buổi làm việc với đoàn công tác của Viện Nghiên cứu Mitsubishi (MRI - Nhật Bản) đã thu hút sự chú ý của cộng đồng khởi nghiệp. Tâm điểm của cuộc trao đổi không chỉ dừng lại ở các biên bản ghi nhớ về công nghệ, mà đi sâu vào một vấn đề mang tính sống còn đối với hệ sinh thái: Xây dựng hệ thống quỹ đầu tư mạo hiểm bền vững.

Khi "khát vốn" không chỉ là thiếu tiền

Tại Việt Nam, dù số lượng startup tăng trưởng nhanh nhưng khả năng tiếp cận vốn giai đoạn đầu (Seed funding) và giai đoạn tăng trưởng (Series A, B) vẫn là một thách thức lớn. Hiện nay, phần lớn nguồn vốn chảy vào các thương vụ lớn đều đến từ các quỹ ngoại. Điều này dẫn đến tình trạng hệ sinh thái nội địa dễ bị tổn thương trước các biến động kinh tế thế giới và thiếu tính chủ động trong việc định hướng các lĩnh vực công nghệ chiến lược của quốc gia.

Thứ trưởng Hoàng Minh khẳng định, Bộ KH&CN đang tích cực hoàn thiện cơ chế, chính sách để khơi thông nguồn lực đầu tư. Mục tiêu không chỉ là thu hút tiền vốn, mà là thu hút những mô hình quản trị quỹ chuyên nghiệp – nơi dòng tiền đi kèm với tri thức quản trị và kết nối thị trường.

Bài học từ mô hình quỹ mạo hiểm "Hybrid" của Nhật Bản

Đại diện Viện Nghiên cứu Mitsubishi (MRI) mang đến buổi làm việc những kinh nghiệm thực tiễn từ Nhật Bản – quốc gia có mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm kết hợp công - tư rất thành công.

Điểm khác biệt của mô hình này nằm ở sự phân bổ rủi ro hợp lý:

Sự tham gia của khu vực công: Đóng vai trò là "vốn mồi", tạo niềm tin và định hướng vào các lĩnh vực ưu tiên như Trí tuệ nhân tạo (AI), y sinh, và nông nghiệp công nghệ cao.

Sự vận hành của khu vực tư nhân: Đảm bảo tính minh bạch, độc lập trong các quyết định đầu tư và tối ưu hóa lợi nhuận.

Kinh nghiệm quốc tế mà MRI chia sẻ cho thấy, để một quỹ đầu tư mạo hiểm vận hành hiệu quả tại Việt Nam, cần có một môi trường pháp lý cho phép cơ chế thử nghiệm (Sandbox) và chính sách đãi ngộ tương xứng cho đội ngũ quản lý quỹ chuyên nghiệp. MRI sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam nghiên cứu các mô hình quỹ phù hợp với đặc thù kinh tế trong nước, giúp startup không chỉ "sống sót" mà còn đủ lực vươn ra thị trường quốc tế.

Kết nối mạng lưới: Để vốn ngoại thành nội lực

Một nội dung then chốt khác được trao đổi là việc kết nối mạng lưới chuyên gia và nhà đầu tư giữa hai nước. MRI, với pháp nhân đã hoạt động tại Việt Nam, cam kết sẽ là cầu nối đưa các nhà đầu tư mạo hiểm chất lượng cao từ Nhật Bản tiếp cận các dự án tiềm năng của Việt Nam.

Việc hợp tác này giúp giải quyết hai vấn đề cùng lúc: Một mặt giúp startup Việt giải tỏa cơn "khát vốn", mặt khác giúp các nhà đầu tư Nhật Bản tiếp cận được thị trường trẻ, năng động và giàu tiềm năng về nhân lực công nghệ như Việt Nam.

Hai bên thống nhất rằng việc xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm không chỉ là mục tiêu tài chính ngắn hạn. Đó là việc tạo ra một môi trường mà ở đó, rủi ro của đổi mới sáng tạo được san sẻ và các ý tưởng đột phá được bảo vệ bằng nguồn lực tài chính ổn định.

Sự đồng hành của một tổ chức uy tín như MRI được kỳ vọng sẽ giúp Bộ KH&CN sớm hình thành những công cụ tài chính sắc bén, giúp hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam thoát khỏi sự phụ thuộc vào các nguồn vốn ngắn hạn và xây dựng nền tảng công nghệ quốc gia vững chắc trong giai đoạn mới.