Giải mã 9 máy bay của quân đội Mỹ bay nhanh hơn âm thanh
Mỹ vẫn vận hành một đội máy bay siêu thanh khá đa dạng. Không chỉ có tiêm kích hiện đại như F-22 hay F-35, danh sách còn gồm oanh tạc cơ B-1B, máy bay tác chiến điện tử EA-18G, máy bay huấn luyện T-38 và cả F-5 chuyên đóng vai đối phương trong các cuộc tập trận.
Khả năng vượt Mach 1 không có nghĩa những máy bay này thường xuyên bay ở tốc độ siêu thanh. Với phần lớn tiêm kích, duy trì tốc độ cao trong thời gian dài tiêu tốn nhiều nhiên liệu, đồng thời làm tăng tải nhiệt và áp lực khí động lên thân máy bay.
Danh sách dưới đây chỉ tính các mẫu còn phục vụ trong quân đội Mỹ và có khả năng bay siêu thanh được công bố chính thức.
F-15 Eagle
Hơn nửa thế kỉ sau chuyến bay đầu tiên, F-15 vẫn thuộc nhóm máy bay chiến đấu nhanh nhất đang phục vụ tại Mỹ. Không quân Mỹ hiện tiếp tục vận hành F-15E Strike Eagle, trong khi F-15EX Eagle II mới hơn đang dần được đưa vào biên chế. F-15E có thể đạt hơn Mach 2,5 (khoảng 3.020km/h). Hai động cơ phản lực có buồng đốt tăng lực cung cấp lực đẩy cần thiết để đạt tốc độ này, dù trong thực tế máy bay hiếm khi phải bay gần giới hạn tối đa.
Điểm khiến F-15 tồn tại lâu không chỉ nằm ở tốc độ. Mỹ liên tục nâng cấp radar, hệ thống điện tử, vũ khí và thiết bị nhiệm vụ thay vì thay thế toàn bộ dòng máy bay. F-15EX tiếp tục cách làm đó khi giữ lại nền tảng khí động học của Eagle nhưng bổ sung các hệ thống điện tử và vũ khí hiện đại.
F-16 Fighting Falcon
Nhỏ và nhẹ hơn F-15, F-16 Fighting Falcon vẫn có thể đạt Mach 2 (khoảng 2.414km/h ở độ cao lớn). Mẫu tiêm kích một động cơ này đi vào phục vụ từ cuối thập niên 1970 và hiện vẫn là một trong những dòng máy bay chiến thuật phổ biến nhất của Không quân Mỹ.
F-16 có thể đảm nhiệm cả không chiến lẫn tấn công mục tiêu mặt đất. Kích thước gọn, độ cơ động cao và chi phí vận hành thấp hơn nhiều tiêm kích hạng nặng giúp nó được sử dụng rộng rãi tại Mỹ và hàng chục quốc gia khác. Dù thiết kế đã gần nửa thế kỉ, F-16 vẫn tiếp tục xuất hiện trong huấn luyện và các nhiệm vụ tác chiến của Không quân Mỹ.
F-22 Raptor
F-22 Raptor có một khả năng mà không nhiều tiêm kích sở hữu. Nó có thể duy trì tốc độ siêu thanh mà không cần liên tục bật buồng đốt tăng lực. Không quân Mỹ xếp F-22 vào nhóm tốc độ Mach 2, tức khoảng 2.400km/h tùy điều kiện bay. Quan trọng hơn, máy bay có thể hành trình trên Mach 1,5, tương đương khoảng 1.800km/h, mà không phải dùng tăng lực.
Buồng đốt tăng lực giúp tiêm kích tăng tốc rất nhanh nhưng cũng tiêu thụ lượng nhiên liệu lớn. Supercruise cho phép F-22 duy trì tốc độ cao lâu hơn mà không phải trả mức tiêu hao nhiên liệu tương tự. Raptor được thiết kế chủ yếu để giành ưu thế trên không. Khả năng tàng hình, cảm biến và xử lí thông tin giữ vai trò không kém tốc độ tối đa.
F-35 Lightning II
F-35 chậm hơn F-15 và F-22, nhưng cả ba phiên bản F-35A, F-35B và F-35C đều có khả năng vượt âm. Tốc độ tối đa được công bố là Mach 1,6 (khoảng 1.930km/h).
F-35B nổi bật hơn hai biến thể còn lại ở khả năng cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng. Nhờ đó, Thủy quân lục chiến Mỹ có thể triển khai nó từ tàu đổ bộ hoặc những căn cứ có điều kiện hạn chế. F-35 không chạy theo tốc độ cực đại. Thiết kế ưu tiên khả năng tàng hình, cảm biến và chia sẻ dữ liệu với các đơn vị khác. Mach 1,6 vì thế là năng lực để sử dụng khi cần hơn là tốc độ hành trình thông thường.
F/A-18E/F Super Hornet
F/A-18E/F Super Hornet là một trong những máy bay chủ lực trên tàu sân bay Mỹ. Theo Bộ tư lệnh Hệ thống Hàng không Hải quân Mỹ (NAVAIR), máy bay có tốc độ tối đa hơn Mach 1,8, tương đương khoảng 1.900km/h tùy độ cao. Super Hornet sử dụng hai động cơ và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ không chiến, tấn công mặt đất đến tiếp dầu trên không.
Máy bay được thiết kế ngay từ đầu để hoạt động trên tàu sân bay, nơi yêu cầu về độ bền khung thân, khả năng cất hạ cánh và tải trọng vũ khí rất khác so với máy bay hoạt động từ căn cứ trên đất liền. Tốc độ siêu thanh chỉ là một phần trong sự cân bằng giữa tầm bay, tải trọng, độ bền và khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ của Super Hornet.
EA-18G Growler
EA-18G Growler có ngoại hình rất giống Super Hornet vì được phát triển từ F/A-18F hai chỗ ngồi. Nhiệm vụ của nó lại khác hẳn. Growler là máy bay tác chiến điện tử chuyên dụng của Hải quân Mỹ, dùng để gây nhiễu radar, làm gián đoạn hệ thống liên lạc và hỗ trợ các máy bay khác xuyên qua mạng phòng không.
Dù mang nhiều thiết bị điện tử chuyên dụng, EA-18G vẫn giữ phần lớn đặc tính bay của Super Hornet và có thể đạt khoảng Mach 1,8 (xấp xỉ 1.900km/h). Điều này cho phép Growler hoạt động cùng đội hình tiêm kích mà không bị tụt lại quá xa khi nhiệm vụ đòi hỏi tốc độ cao.
B-1B Lancer
B-1B Lancer cho thấy khả năng siêu thanh không chỉ dành cho tiêm kích. Oanh tạc cơ hạng nặng này có thể đạt hơn Mach 1,2, tương đương khoảng 1.450km/h ở mực nước biển. B-1B lớn và nặng hơn rất nhiều so với những tiêm kích trong danh sách nhưng vẫn có thể vượt qua tốc độ âm thanh.
Máy bay sử dụng cánh biến hình. Khi bay chậm hoặc cất hạ cánh, cánh mở rộng hơn. Khi tăng tốc, cánh quét về phía sau để giảm lực cản. Thiết kế này từng là một trong những đặc trưng dễ nhận biết nhất của các máy bay quân sự tốc độ cao thời Chiến tranh Lạnh.
T-38 Talon
T-38 Talon không phải máy bay chiến đấu tuyến đầu mà là máy bay huấn luyện hai chỗ ngồi. Không quân Mỹ sử dụng T-38 để đào tạo phi công trước khi họ chuyển sang những loại máy bay hiệu suất cao hơn. Thiết kế của T-38 bắt nguồn từ thập niên 1950. Dù vậy, nó vẫn có thể đạt Mach 1,08 ở mực nước biển, khoảng 1.307km/h.
Khả năng bay siêu thanh giúp học viên làm quen với tốc độ cao, thao tác đội hình và các đặc tính bay gần hơn với máy bay chiến đấu. T-38 cũng cho thấy tuổi đời thiết kế chưa hẳn quyết định một máy bay còn hữu ích hay không.
F-5 Tiger II
F-5N/F Tiger II giữ một vai trò khá đặc biệt trong Hải quân và Thủy quân lục chiến Mỹ. Thay vì làm nhiệm vụ chiến đấu thông thường, chúng chủ yếu đóng vai máy bay đối phương trong các cuộc huấn luyện không chiến. F-5N có thể đạt Mach 1,64 ở độ cao khoảng 11 km, còn F-5F đạt khoảng Mach 1,56. Quy đổi gần đúng, tốc độ của dòng máy bay này vào khoảng 1.650 - 1.750 km/h ở độ cao này.
Kích thước nhỏ, khả năng cơ động tốt và chi phí vận hành tương đối thấp khiến F-5 phù hợp với nhiệm vụ giả lập tiêm kích của đối phương. Các phi công Mỹ vì thế vẫn thường xuyên đối đầu một mẫu máy bay có nguồn gốc từ nhiều thập kỉ trước trong những trận không chiến giả định.
Còn máy bay thử nghiệm và máy bay dân dụng?
Danh sách này không tính những máy bay thử nghiệm, dù Mỹ hiện có một chương trình siêu thanh rất đáng chú ý là X-59 của NASA. Ngày 5/6/2026, X-59 lần đầu vượt tốc độ âm thanh, đạt khoảng Mach 1,1 (1.147km/h). Một tuần sau, máy bay lên tới Mach 1,4 (khoảng 1.487km/h) ở độ cao hơn 16.000 m, điều kiện dự kiến dùng trong các chuyến bay thử tiếng ồn trên cộng đồng dân cư.
X-59 không được phát triển cho nhiệm vụ quân sự. NASA muốn chứng minh máy bay có thể vượt âm mà chỉ tạo ra tiếng “thump” nhỏ hơn đáng kể so với tiếng nổ sonic boom thường thấy. Nghiên cứu này có thể ảnh hưởng trực tiếp tới hàng không dân dụng. FAA hiện vẫn cấm phần lớn chuyến bay dân sự siêu thanh trên đất liền Mỹ, nhưng đã đề xuất thay lệnh cấm bằng quy định dựa trên mức tiếng ồn. Cơ quan này đặt mục tiêu hoàn tất các quy định mới vào giữa năm 2027.
Nếu kế hoạch đi đúng hướng, giai đoạn tiếp theo của hàng không siêu thanh Mỹ có thể không còn là cuộc chạy đua xem máy bay nào đạt Mach cao nhất. Thách thức lớn hơn là làm thế nào để bay nhanh mà vẫn đủ êm, tiết kiệm và thực tế cho hoạt động dân dụng.
