Nhịp đập công nghệ

Giải mã đại dương bằng AI: Tâm điểm tọa đàm VinFuture 2026

Gia Khánh • 19/11/2026 15:57

Từ việc dùng AI phân tích dữ liệu gene vi sinh vật đến số hóa vận hành tàu biển, công nghệ đang mở ra kỷ nguyên mới cho nghiên cứu và quản trị đại dương.

Những bước tiến này sẽ được các nhà khoa học tiên phong thế giới chia sẻ tại tọa đàm “Đại dương Bền vững và Tương lai Hàng hải Thông minh”, thuộc Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2026, diễn ra ngày 8/12 tại Hà Nội.

Đại dương bao phủ hơn 70% bề mặt Trái Đất, đóng vai trò thiết yếu trong điều hòa khí hậu, duy trì đa dạng sinh học và bảo đảm sinh kế cho hàng tỷ người. Đối với Việt Nam, quốc gia có hơn 3.000 km đường bờ biển và nhiều ngành kinh tế gắn liền với đại dương, yêu cầu phát triển kinh tế biển bền vững càng mang ý nghĩa chiến lược.

Tại tọa đàm do Quỹ VinFuture tổ chức, các chuyên gia quốc tế uy tín trong lĩnh vực sinh học biển, công nghệ hàng hải, sinh thái học thủy sản và kinh tế đại dương sẽ đi tìm lời giải cho một câu hỏi cốt lõi: Làm thế nào để chuyển hóa những hiểu biết khoa học về đại dương thành công nghệ, chính sách và hành động cụ thể, vừa bảo vệ hệ sinh thái biển, vừa bảo đảm sự phát triển thịnh vượng cho các thế hệ tương lai?

AI và công nghệ mới tạo đột phá trong giải mã đại dương

Sự phát triển của công nghệ giải trình tự gene, hình ảnh học, cảm biến, tin sinh học và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước chuyển quan trọng trong nghiên cứu biển. Thay vì chỉ quan sát những khu vực hoặc loài sinh vật riêng lẻ, các nhà khoa học ngày nay có thể thu thập, phân tích và kết nối dữ liệu trên quy mô toàn cầu, qua đó nhận diện những biến đổi của hệ sinh thái và cung cấp bằng chứng khoa học cho công tác bảo tồn.

Một trong những nhà khoa học tiên phong trong cách tiếp cận này là TS. Éric Karsenti, nhà sinh học tế bào có nhiều đóng góp trong nghiên cứu sinh học biển. Ông từng tham gia dẫn dắt Tara Oceans, chương trình nghiên cứu quốc tế quy mô lớn nhằm khám phá sự đa dạng và vai trò của các sinh vật biển trong hệ sinh thái đại dương.

391-202611191529311.jpg
TS. Éric Karsenti, nhà khoa học tiên phong trong nghiên cứu sinh học biển và người khởi xướng chương trình thám hiểm khoa học quốc tế Tara Oceans. (Ảnh: NVCC)

Thông qua việc kết hợp công nghệ giải trình tự gene, hình ảnh học và phân tích dữ liệu, Tara Oceans đã mở rộng đáng kể hiểu biết khoa học về thế giới sinh vật biển, đặc biệt là các vi sinh vật có vai trò quan trọng đối với hoạt động của hệ sinh thái và các chu trình sinh địa hóa toàn cầu.

“Quy mô dữ liệu khổng lồ cần thiết để nghiên cứu một hệ sinh thái ở quy mô toàn cầu như chúng tôi đã thực hiện đòi hỏi các phương pháp tự động hóa để thu thập cả dữ liệu gene và dữ liệu hình ảnh. Tin sinh học và AI cho phép phát hiện những gene và loài mới mà các phương pháp thủ công khó nhận diện được”, ông nói.

Nếu những công nghệ tiên tiến đang giúp các nhà khoa học hiểu sâu hơn về sự sống trong đại dương, thì chuyển đổi số cũng đang thay đổi cách con người tổ chức và vận hành các hoạt động hàng hải trên mặt biển.

Đây là lĩnh vực chuyên môn của TS. Dmitry Ponkratov, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Toàn cầu phụ trách lĩnh vực Hàng hải tại Siemens Digital Industries Software (Anh). Tại tọa đàm VinFuture, TS. Ponkratov sẽ trình bày về chiến lược chuyển đổi số cho ngành hàng hải trên phạm vi toàn cầu, trong đó, các công nghệ mô phỏng và công cụ kỹ thuật số mở ra cơ hội tối ưu thiết kế, nâng cao hiệu quả vận hành, tăng cường an toàn và giảm tác động môi trường của tàu biển.

VinFuture
TS. Dmitry Ponkratov, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Toàn cầu phụ trách lĩnh vực Hàng hải tại Siemens Digital Industries Software (Vương quốc Anh), chuyên gia trong lĩnh vực chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ kỹ thuật số cho ngành hàng hải. (Ảnh: NVCC)

Nhận diện lỗ hổng trong quản trị nguồn lợi thủy sản

Một thách thức quan trọng khác trong nghiên cứu đại dương là làm thế nào để dữ liệu phản ánh đúng thực trạng khai thác tài nguyên và được sử dụng hiệu quả trong hoạch định chính sách.

Vấn đề này đặc biệt cấp thiết đối với ngành thủy sản, khi các quyết định về hạn ngạch khai thác, bảo tồn và phục hồi nguồn lợi phụ thuộc trực tiếp vào độ chính xác của thông tin về sản lượng đánh bắt và tình trạng các quần thể sinh vật biển.

GS. Daniel Pauly, nhà khoa học tại Đại học British Columbia (Canada) và người sáng lập dự án nghiên cứu Sea Around Us, là một trong những chuyên gia có đóng góp mang tính bước ngoặt trong lĩnh vực này.

391-202611191529313.jpg
GS. Daniel Pauly, Đại học British Columbia (Canada), nhà sáng lập dự án Sea Around Us và chuyên gia hàng đầu thế giới về sinh học thủy sản, quản lý và bảo tồn nguồn lợi biển. (Ảnh: NVCC)

Thông qua các nghiên cứu về sản lượng khai thác trên phạm vi toàn cầu, ông chỉ ra một khoảng trống đáng lo ngại: hệ thống thống kê tại nhiều quốc gia chủ yếu phản ánh hoạt động đánh bắt công nghiệp quy mô lớn, trong khi sản lượng từ nghề cá quy mô nhỏ và lượng cá bị đánh bắt nhưng sau đó loại bỏ chưa được ghi nhận đầy đủ.

Sự thiếu hụt dữ liệu này có thể khiến quy mô khai thác thực tế bị đánh giá thấp, từ đó dẫn đến những nhận định thiếu chính xác về tình trạng nguồn lợi và khả năng phục hồi của các hệ sinh thái biển.

Theo GS. Pauly, cải thiện chất lượng thống kê không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà còn là điều kiện tiên quyết để xây dựng chính sách quản lý công bằng và hiệu quả, đồng thời bổ sung một mắt xích quan trọng cho bức tranh quản trị đại dương.

Cải cách chính sách kinh tế để bảo vệ tương lai đại dương

Ngay cả khi đã có đầy đủ bằng chứng khoa học, việc bảo vệ đại dương vẫn đối mặt với một trở ngại lớn bởi những động lực kinh tế có thể tiếp tục khuyến khích khai thác quá mức, bất chấp các cảnh báo về suy thoái hệ sinh thái. Và làm thế nào để dung hòa giữa lợi ích kinh tế trước mắt và khả năng duy trì nguồn lợi biển trong dài hạn là câu hỏi trọng tâm trong các nghiên cứu của GS. Ussif Rashid Sumaila, chuyên gia kinh tế thủy sản tại Đại học British Columbia (Canada).

391-202611191529314.jpg
GS. Ussif Rashid Sumaila, chuyên gia kinh tế đại dương tại Đại học British Columbia (Canada), với những nghiên cứu tiên phong về chính sách trợ cấp thủy sản, công bằng xã hội và phát triển kinh tế biển bền vững. (Ảnh: NVCC)

Theo GS. Sumaila, một trong những thay đổi căn bản cần được thúc đẩy là cách nhìn nhận giá trị kinh tế của đại dương. Thay vì coi bảo tồn biển là hoạt động tốn kém, mâu thuẫn với tăng trưởng, các quốc gia cần xem hệ sinh thái đại dương khỏe mạnh là nền tảng thiết yếu của sự thịnh vượng lâu dài.

Ông nhấn mạnh: “Bảo vệ đại dương nên được hiểu là đầu tư vào cơ sở hạ tầng kinh tế thiết yếu, bao gồm cơ sở hạ tầng tự nhiên tạo ra thực phẩm, hỗ trợ việc làm, ổn định khí hậu, giảm thiểu rủi ro và tạo ra của cải qua nhiều thế hệ.”

Kết nối tri thức toàn cầu, thúc đẩy giải pháp cho đại dương bền vững

Quy tụ những trí tuệ hàng đầu và những góc nhìn đột phá, tọa đàm VinFuture mang đến một bức tranh liên ngành về những điều kiện cần thiết để bảo vệ và phát triển bền vững đại dương.

Bốn hướng tiếp cận tuy khác biệt nhưng có mối liên hệ chặt chẽ. Khoa học giúp con người hiểu đại dương; công nghệ mở rộng năng lực nghiên cứu và đổi mới hoạt động hàng hải; dữ liệu đáng tin cậy tạo nền tảng cho quản trị tài nguyên; còn chính sách kinh tế quyết định khả năng chuyển hóa tri thức thành những thay đổi thực chất.

Tuy nhiên, các thách thức đại dương không dừng lại ở ranh giới quốc gia. Vì vậy, hợp tác quốc tế không chỉ cần thiết để chia sẻ dữ liệu và thành tựu khoa học mà còn để kết nối năng lực công nghệ, kinh nghiệm quản trị và nguồn lực thực hiện, qua đó đưa những giải pháp đã được nghiên cứu và kiểm chứng vào ứng dụng trên quy mô rộng hơn.

Bằng việc kết nối những nhà khoa học và chuyên gia quốc tế uy tín với cộng đồng nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp, VinFuture góp phần thúc đẩy đối thoại liên ngành, mở rộng cơ hội hợp tác và đưa những tiến bộ khoa học vào ứng dụng để giải quyết các thách thức thực tiễn.

Nổi bật
      Mới nhất
      Giải mã đại dương bằng AI: Tâm điểm tọa đàm VinFuture 2026
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO