Giải mã nguyên nhân vụ B-52 rơi ở California khiến 8 người thiệt mạng
Một chiếc B-52H Stratofortress của Không quân Mỹ rơi ngay sau khi cất cánh tại căn cứ Edwards, bang California, ngày 15/6, khiến toàn bộ 8 người trên khoang thiệt mạng.
Nguyên nhân chưa được công bố, nhưng việc máy bay gặp nạn trong một nhiệm vụ thử nghiệm liên quan chương trình hiện đại hóa radar đã đặt ra nhiều câu hỏi về nỗ lực kéo dài tuổi thọ “pháo đài bay” đã phục vụ gần 70 năm.
Chuyện gì đã xảy ra ở căn cứ Edwards?
Chiếc B-52H Stratofortress gặp nạn lúc khoảng 11h20 sáng 15/6 (giờ địa phương), không lâu sau khi cất cánh từ căn cứ Không quân Edwards ở sa mạc Mojave, bang California. Đây là một trong những trung tâm thử nghiệm hàng không quân sự quan trọng nhất của Mỹ, nằm cách Los Angeles khoảng 160 km về phía bắc.
Theo thông tin ban đầu từ giới chức Mỹ, máy bay lao xuống khu vực trong phạm vi sân bay Edwards và bốc cháy dữ dội. Hình ảnh hiện trường cho thấy vụ va chạm có sức phá hủy rất lớn, với phần lớn thân máy bay bị thiêu rụi. Các lực lượng khẩn cấp có mặt nhanh chóng, nhưng đánh giá ban đầu cho thấy đây là vụ tai nạn không có khả năng sống sót.
Toàn bộ 8 người trên khoang thiệt mạng. Thành phần trên máy bay gồm quân nhân, nhân viên dân sự của chính phủ và nhà thầu tham gia nhiệm vụ thử nghiệm. Boeing sau đó xác nhận trong số các nạn nhân có nhân viên của hãng. Danh tính các nạn nhân chưa được công bố ngay, trong lúc quân đội Mỹ tiếp tục thông báo cho gia đình.
Đại tá James Hayes, phó chỉ huy Liên đội thử nghiệm số 412, nói tại họp báo rằng nước Mỹ đã mất 8 con người ưu tú. Căn cứ Edwards sau đó đóng cửa đường băng, chuyển hướng các chuyến bay đang đến và tạm dừng một số hoạt động để phục vụ công tác cứu hộ, bảo vệ hiện trường và điều tra.
Đây được xem là vụ rơi B-52 gây chết người nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên. Trước đó, tai nạn B-52 gây thương vong lớn gần đây nhất thường được nhắc tới là vụ năm 1982, khi 9 thành viên tổ bay thiệt mạng trong một chuyến bay huấn luyện thử nghiệm gần Sacramento. Không quân Mỹ cho biết quá trình điều tra nguyên nhân có thể kéo dài nhiều tháng.
B-52 bị rơi đang làm nhiệm vụ gì?
Điểm đáng chú ý là chiếc B-52 gặp nạn đang thực hiện một nhiệm vụ thử nghiệm thường lệ liên quan Chương trình Hiện đại hóa radar. Đây không phải chuyến bay chiến đấu, mà là một phần trong nỗ lực nâng cấp sâu đội bay B-52H của Không quân Mỹ.
B-52 là một trong những biểu tượng lâu đời nhất của sức mạnh Không quân Mỹ. Dòng máy bay này vào biên chế từ năm 1955 và đến nay vẫn giữ vai trò quan trọng trong lực lượng ném bom chiến lược. Phiên bản B-52H hiện nay không còn là một thiết kế mới, nhưng vẫn được duy trì nhờ khả năng mang tải trọng lớn, bay xa và phóng nhiều loại vũ khí từ ngoài tầm phòng không đối phương.
Mỹ đang triển khai kế hoạch hiện đại hóa toàn diện để biến B-52H thành B-52J, với mục tiêu giữ dòng máy bay này hoạt động đến thập niên 2050 hoặc lâu hơn. Điều đó có nghĩa một số khung thân B-52 có thể phục vụ gần một thế kỉ, điều rất hiếm trong lịch sử hàng không quân sự.
Một trong những hạng mục quan trọng nhất là thay radar. Hệ thống AN/APQ-166 quét cơ học cũ đang được thay bằng radar mảng pha điện tử chủ động AN/APQ-188, phát triển dựa trên công nghệ radar hiện đại hơn. Radar mới được kì vọng giúp B-52 cải thiện khả năng quan sát, dẫn đường, bám bắt mục tiêu trong mọi điều kiện thời tiết và chống chịu tốt hơn trước tác chiến điện tử.
Theo Boeing và Không quân Mỹ, chiếc B-52 đầu tiên được lắp radar mới đã hoàn tất chuyến bay chuyển sân từ cơ sở của Boeing ở San Antonio tới căn cứ Edwards cuối năm 2025. Tại đây, máy bay bước vào giai đoạn thử nghiệm mặt đất và bay thử trong năm 2026. Vì vậy, vụ tai nạn xảy ra đúng vào thời điểm chương trình nâng cấp radar đang ở giai đoạn rất nhạy cảm.
Điều tra viên sẽ mổ xẻ những gì?
Cần nói rõ rằng đến nay chưa có kết luận chính thức về nguyên nhân. Mọi quy kết vội vàng cho radar mới, tuổi máy bay, lỗi kĩ thuật hay yếu tố con người đều chưa có cơ sở. Tuy nhiên, bối cảnh của chuyến bay cho thấy một số hướng điều tra có thể sẽ được xem xét kĩ.
Trước hết là pha cất cánh. Đây luôn là một trong những giai đoạn rủi ro nhất của chuyến bay, đặc biệt với máy bay quân sự cỡ lớn. Khi vừa rời đường băng, máy bay còn ở độ cao thấp, tốc độ chưa ổn định và tổ bay có rất ít thời gian để xử lí nếu xảy ra sự cố nghiêm trọng. Chỉ một hỏng hóc lớn ở động cơ, hệ thống điều khiển bay, điện, thủy lực hoặc cấu hình cất cánh cũng có thể dẫn đến hậu quả thảm khốc.
Thứ hai là cấu hình thử nghiệm. Việc tích hợp radar mới không đơn giản là thay một thiết bị ở mũi máy bay. Nó liên quan đến nguồn điện, hệ thống làm mát, phần mềm, giao diện điều khiển, dữ liệu cảm biến và cách các hệ thống trên máy bay trao đổi với nhau. Với một nền tảng cũ như B-52, mỗi thay đổi đều cần được kiểm chứng cẩn trọng qua thử nghiệm mặt đất và bay thử.
Điều này không có nghĩa radar mới là nguyên nhân tai nạn. Nó chỉ cho thấy vì sao các điều tra viên sẽ phải xem xét toàn bộ chuỗi tích hợp hệ thống, từ thiết kế, lắp đặt, kiểm tra trước bay cho đến dữ liệu ghi nhận trong những phút cuối cùng.
Thứ ba là tuổi tác của khung thân và động cơ. B-52H hiện vẫn sử dụng động cơ Pratt & Whitney TF33, loại động cơ có nguồn gốc từ cuối thập niên 1950 và đã ngừng sản xuất từ lâu. Việc duy trì đội động cơ này ngày càng phức tạp, tốn kém và phụ thuộc nhiều vào bảo dưỡng, phụ tùng cũng như kinh nghiệm kĩ thuật. Đây là lí do Mỹ đang triển khai thêm chương trình thay toàn bộ 8 động cơ trên mỗi chiếc B-52 bằng Rolls-Royce F130.
Một điểm khác cũng đáng chú ý là thành phần tổ bay. B-52 thường có tổ bay khoảng 5 người, nhưng các chuyến bay thử nghiệm có thể chở thêm kĩ sư, chuyên gia thiết bị hoặc nhân sự đánh giá hệ thống. Việc có 8 người trên khoang phù hợp với tính chất của một chuyến bay thử, nơi dữ liệu kĩ thuật và phản hồi từ chuyên gia đóng vai trò rất quan trọng.
Bài toán lớn hơn: Giữ “pháo đài bay” sống đến năm 2050
Vụ tai nạn tại Edwards không chỉ là một thảm kịch của hàng không quân sự Mỹ mà còn làm nổi bật thách thức lớn hơn đối với không quân nước này, đó là tiếp tục duy trì và hiện đại hóa một nền tảng ra đời từ thời Chiến tranh Lạnh để đáp ứng yêu cầu của chiến trường hiện đại.
B-52 vẫn là trụ cột của lực lượng ném bom chiến lược Mỹ nhờ khả năng mang cả vũ khí thông thường lẫn vũ khí hạt nhân. Trong tương lai, B-52J được định hình không phải để tự mình xuyên thủng các vùng phòng không dày đặc, mà để hoạt động như một “kho vũ khí bay” tầm xa, phóng tên lửa hành trình, vũ khí chính xác và các loại đạn thế hệ mới từ khoảng cách an toàn. Nó sẽ bổ trợ cho máy bay tàng hình B-21, thay vì thay thế vai trò của B-21.
Để giữ B-52 tiếp tục hữu dụng, Mỹ phải nâng cấp gần như toàn diện, từ radar, động cơ, hệ thống điện tử, phần mềm, giao diện buồng lái cho đến khả năng tích hợp các loại vũ khí mới. Đây là một bài toán phức tạp, bởi những công nghệ hiện đại phải được lắp đặt và vận hành trên một khung thân đã có tuổi đời rất cao.
Quá trình này không hề suôn sẻ. Chương trình hiện đại hóa radar và chương trình thay động cơ đều từng đối mặt với chậm tiến độ, đội chi phí và điều chỉnh yêu cầu kĩ thuật. Điều đó cho thấy việc kéo dài tuổi thọ B-52 không chỉ là thay linh kiện cũ bằng thiết bị mới, mà là một cuộc tái thiết sâu đối với một nền tảng hàng không đã phục vụ qua nhiều thế hệ phi công.
Dù nguyên nhân cuối cùng được xác định ra sao, vụ rơi B-52 tại California nhiều khả năng sẽ buộc Không quân Mỹ rà soát kỹ hơn chương trình bay thử, quy trình an toàn và lộ trình hiện đại hóa đội bay. Với một dòng máy bay được kỳ vọng tiếp tục phục vụ đến giữa thế kỷ này, mỗi sự cố không chỉ là vấn đề của riêng một chuyến bay, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn về giới hạn của việc kéo dài tuổi thọ các nền tảng vũ khí cũ trong thời đại công nghệ thay đổi quá nhanh.
