Giải mã thành công ca bệnh tích protein phế nang hiếm gặp tại Chợ Rẫy
Bệnh viện Chợ Rẫy vừa giải mã và điều trị thành công ca bệnh tích protein phế nang (PAP) thứ phát đầu tiên tại Việt Nam do nhiễm vi khuẩn lao không điển hình cực hiếm.
Ngày 30/9, Bệnh viện Chợ Rẫy công bố điều trị thành công ca bệnh tích protein phế nang (PAP) thứ phát cực hiếm. Đây là trường hợp đầu tiên tại Việt Nam phát hiện mối liên hệ giữa căn bệnh triệu người có một này với một loại vi khuẩn lao không điển hình đặc biệt, mở ra bước ngoặt lớn cho y khoa nước nhà.
Cơn ác mộng từ căn bệnh phế nang ngập tràn protein
Theo thông tin từ Bệnh viện Chợ Rẫy, suốt nửa năm trước khi nhập viện, cơ thể ông A. (60 tuổi, trú tại tỉnh Quảng Ngãi) liên tục phát ra những tín hiệu kêu cứu nghiêm trọng. Những cơn ho kéo dài không rõ nguyên nhân xuất hiện ngày một dày đặc, đi kèm tình trạng khó thở tăng tiến mỗi khi gắng sức.
Nghĩ rằng đó chỉ là dấu hiệu của tuổi già hoặc đợt viêm phổi thông thường, ông tự điều trị tại nhà cho đến khi sức khỏe hoàn toàn suy kiệt. Khi đến bệnh viện thăm khám, kết quả chẩn đoán hình ảnh đã làm chấn động cả gia đình: Ông mắc bệnh tích protein phế nang (PAP).
"Đây là một bệnh lí cực kì hiếm gặp trên bản đồ y khoa thế giới với tỉ lệ mắc chỉ dao động từ 0,6 đến 7 ca trên một triệu người. Khi mắc PAP, các phế nang - vốn dĩ là những chiếc túi khí thanh sạch trong phổi - sẽ biến thành không gian bị lấp đầy bởi các chất giàu protein và lipid. Hậu quả trực tiếp là quá trình trao đổi khí bị cản trở nghiêm trọng, dẫn đến suy hô hấp, xơ hóa phổi và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh", BSCKII Đặng Vũ Thông - Trưởng khoa Nội phổi, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết.
Tại cơ sở y tế địa phương, các bác sĩ đã lập tức tiến hành phương pháp rửa phổi hai lần, mỗi lần thực hiện trên một bên phổi. Trong y khoa, đây được xem là "tiêu chuẩn vàng" để điều trị PAP. Thế nhưng, cơ thể ông A. hoàn toàn kháng trị. Những cơn ho vẫn hành hạ ông mỗi đêm, cảm giác khó thở không hề thuyên giảm, và những tổn thương trên phim chụp CT phổi vẫn trơ lì.
Bước ngoặt định mệnh
Tháng 12/2025, bệnh nhân A. được chuyển đến Bệnh viện Chợ Rẫy trong tình trạng sức khỏe như ngọn đèn trước gió. Tiếp nhận ca bệnh, các chuyên gia thuộc khoa Nội phổi nhận định đây không phải là một trường hợp PAP đơn thuần theo sách giáo khoa.
Chia sẻ về thời điểm tiếp nhận bệnh nhân, bác sĩ Thông trăn trở: "Đối với bệnh tích protein phế nang thông thường, việc rửa phổi toàn bộ mang lại hiệu quả rất rõ rệt. Tuy nhiên, khi một bệnh nhân đã được điều trị đúng phác đồ chuẩn mà các triệu chứng lâm sàng vẫn tái phát dữ dội, chúng tôi hiểu rằng chắc chắn có một uẩn khúc y khoa lớn phía sau cần phải bóc tách".
Không dừng lại ở những chẩn đoán bề nổi, ê kíp bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng tỉ mỉ và phát hiện thêm những chỉ dấu quan trọng gồm ngón tay dùi trống và tiếng ran nổ rải rác ở cả hai bên phổi. Đây là những "manh mối" kinh điển gợi ý đến một tình trạng bệnh lí phổi mạn tính kéo dài đang bị che lấp bởi lớp màng protein bệnh lí. Từ nhận định này, một giả thuyết táo bạo được đặt ra: Phải chăng có một tác nhân thứ phát nào đó đang âm thầm kích hoạt và nuôi dưỡng căn bệnh này, khiến nó cứ dai dẳng tái phát sau mỗi lần rửa phổi?
Một cuộc hội chẩn liên chuyên khoa khẩn cấp giữa Khoa Nội phổi và Khoa Gây mê Hồi sức đã được triệu tập. Phác đồ điều trị toàn diện mang tính chiến lược dài hạn ra đời, đòi hỏi sự phối hợp chính xác từng giây giữa các y bác sĩ đầu ngành.
Kĩ thuật đỉnh cao vạch mặt thủ phạm giấu mặt
Để giải quyết triệt để phần phổi đang bị bít lấp, đồng thời lấy mẫu bệnh phẩm sâu nhất phục vụ cho việc truy tìm thủ phạm, các bác sĩ quyết định triển khai kĩ thuật cực kĩ phức tạp: Rửa toàn bộ hai phổi trong cùng một lần can thiệp duy nhất dưới sự hỗ trợ của hệ thống máy thở hiện đại. Ca can thiệp kéo dài suốt 3 giờ đồng hồ căng thẳng đã thành công tốt đẹp nhờ bản lĩnh của cả ê kíp.
Tuy nhiên, theo BSCKII Đặng Vũ Thông, đỉnh cao của ca bệnh này nằm ở kết quả xét nghiệm sinh học phân tử sau đó. Khi phân tích dịch rửa phế quản phế nang của bệnh nhân, các chuyên gia phát hiện ra sự hiện diện của vi khuẩn Mycobacterium interjectum – một loại vi khuẩn mycobacterium không lao (NTM) cực kì hiếm gặp.
Chính thứ vi khuẩn này đóng vai trò như ngọn lửa âm ỉ thổi bùng lên tình trạng viêm mạn tính, khiến chất protein liên tục tích tụ và làm cho bệnh trạng của ông A. kháng lại các phương pháp điều trị thông thường. Việc tìm ra Mycobacterium interjectum chính là chiếc chìa khóa vạn năng mở tung cánh cửa bế tắc, giúp các bác sĩ nắm bắt được tận gốc rễ nguyên nhân gây bệnh thay vì chỉ đi giải quyết phần ngọn.
Ngay khi xác định được thủ phạm, chiến lược điều trị lập tức chuyển hướng. Bệnh nhân được chỉ định phác đồ kháng sinh chuyên biệt kéo dài liên tục trong 6 tháng để tiêu diệt tận gốc vi khuẩn ẩn náu sâu trong các cấu trúc phổi. Kết quả theo dõi định kì sau đó cho thấy tổn thương phổi giảm đi một cách ngoạn mục, các cơn ho bóp nghẹt lồng ngực biến mất hoàn toàn, trả lại cho người bệnh nhịp thở bình yên.
“Tính đến nay, Bệnh viện Chợ Rẫy mới chỉ ghi nhận 5 trường hợp mắc tích protein phế nang. Thế nhưng, ông A. là bệnh nhân đặc biệt nhất vì đây là ca đầu tiên tại Việt Nam chứng minh được mối liên hệ trực tiếp giữa PAP thứ phát và vi khuẩn lao không điển hình. Y văn thế giới cũng chỉ mới ghi nhận một vài trường hợp tương tự", bác sĩ Thông cho biết.
Theo BSCKII Đặng Vũ Thông, ca bệnh này đã để lại một bài học lâm sàng vô cùng đắt giá cho chuyên ngành hô hấp. Đối với các trường hợp bệnh lí hiếm gặp hoặc kháng trị, các thầy thuốc không nên bằng lòng với những chẩn đoán bề nổi. Rửa phổi toàn bộ vẫn là tiêu chuẩn vàng để giải quyết triệu chứng cấp bách, nhưng việc kiên trì tìm kiếm, tầm soát các tác nhân nhiễm trùng hiếm gặp để tiêu diệt tận gốc nguyên nhân nền mới chính là chiếc chìa khóa vàng quyết định hiệu quả điều trị lâu dài, ngăn chặn triệt để nguy cơ tái phát cho người bệnh.
