Giải thưởng Oscar sẽ không chấp nhận phim AI

Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh (AMPAS) cho biết chỉ những màn diễn xuất "được chứng minh là do con người thực hiện", và kịch bản "phải do con người chắp bút" mới đủ điều kiện để nhận đề cử giải thưởng Oscar. Những quy định mới mẻ này là lời khẳng định về giá trị của nghệ thuật nhân loại trước sức ép tự động hóa đang lan rộng toàn cầu.

Giải thưởng Oscar sẽ chỉ tôn vinh nghệ thuật diễn xuất bởi con người

Cảm xúc trên màn ảnh bạc được kiến tạo từ trải nghiệm sống, từ mồ hôi và những giọt nước mắt thực sự của người nghệ sĩ phía sau ống kính. Để bảo vệ sự thuần khiết đó, AMPAS đã đặt ra những điều này trong một bộ quy định mới, dự kiến sẽ định hình các quyết định của Lễ trao giải Oscar lần thứ 99 diễn ra vào năm 2027. Các tiêu chuẩn kỹ thuật mới này đánh dấu lần đầu tiên Viện Hàn lâm thiết lập một yêu cầu cụ thể đối với kịch bản và diễn xuất của con người.

Sự thay đổi này xuất hiện vào thời điểm nhiều ngành công nghiệp trên toàn cầu đang tiến tới việc áp dụng AI. Nếu một nhà làm phim sử dụng các công cụ AI trong tác phẩm của họ bên ngoài phạm vi diễn xuất và kịch bản, những công cụ đó sẽ “không giúp ích cũng như không gây tổn hại đến cơ hội đạt được đề cử”.

Nghệ thuật điện ảnh từ thuở sơ khai luôn là quá trình lao động miệt mài của một tập thể sáng tạo. Quy định cũng bổ sung rằng Viện Hàn lâm và mỗi nhánh sẽ đánh giá thành tựu, dựa trên mức độ con người đóng vai trò trung tâm trong quyền tác giả sáng tạo khi chọn ra bộ phim để trao giải.

Tổ chức này cũng giữ quyền yêu cầu cung cấp thêm thông tin về bản chất của việc sử dụng và quyền tác giả của con người nếu có bất kỳ nghi vấn nào nảy sinh liên quan đến việc sử dụng AI tạo sinh trong tác phẩm sáng tạo đang được đánh giá.

Dù công nghệ tiên tiến đã là một phần của quá trình làm phim trong nhiều năm, với CGI được sử dụng rộng rãi từ thập niên 1990, các công cụ AI lại bị xem giống một phương pháp tự động hóa hoàn toàn thông qua những câu lệnh đơn giản. Sự xuất hiện của kỹ xảo vi tính truyền thống yêu cầu sự tinh chỉnh và kiểm soát tỉ mỉ của các nghệ sĩ thị giác, trong khi công nghệ hiện đại đang dần chạm đến tư duy cốt lõi của người làm phim.

Trong lĩnh vực điện ảnh, công nghệ này đã bắt đầu bắt chước công việc của con người tương tự như các ngành khác. Từ việc tái tạo hình ảnh sau khi qua đời của Val Kilmer cho một vai chính trong một bộ phim sắp tới cho đến việc những diễn viên giả mạo giành được vị thế siêu sao toàn cầu, AI tạo sinh đang ngày càng xâm nhập sâu vào nghề nghiệp này.

Làn sóng phản đối từ Hollywood và cuộc va chạm giữa hai hệ tư tưởng

Sự xuất hiện ồ ạt của công nghệ tạo sinh đã dấy lên một làn sóng tranh luận gay gắt về đạo đức nghề nghiệp và tương lai của những người sáng tạo nghệ thuật. Cuộc đình công năm 2023 của hiệp hội đại diện cho các nhà văn Hollywood đã làm nổi bật vấn đề sử dụng AI để viết kịch bản cho các hãng phim và truyền hình, tuy nhiên, Viện Hàn lâm đã không đưa ra lệnh cấm sử dụng AI trong phim ảnh một cách rộng rãi cho đến tận gần đây.

Nam diễn viên nổi tiếng Matthew McConaughey gần đây đã nói về khả năng AI tạo sinh được vinh danh tại Oscars. Anh chia sẻ rằng nó chắc chắn sẽ xâm nhập vào hạng mục của chúng ta, và liệu nó có trở thành một hạng mục khác hay không, hay liệu trong năm năm nữa, chúng ta sẽ có giải thưởng cho bộ phim AI xuất sắc nhất.

Những lo ngại này đã bùng phát mạnh mẽ thành sự tức giận công khai đối với các thực thể ảo không mang linh hồn. Vào năm 2025, các diễn viên Hollywood đã bày tỏ sự phẫn nộ trước nữ diễn viên AI tạo sinh Tilly Norwood. SAG-AFTRA, tổ chức công đoàn đại diện cho các diễn viên, vũ công và nghệ sĩ sáng tạo, cho biết Norwood không phải là một diễn viên, mà là một nhân vật do chương trình máy tính tạo ra, được đào tạo dựa trên công sức của vô số người biểu diễn chuyên nghiệp. Sự xuất hiện của những thực thể này đe dọa trực tiếp đến sinh kế và những di sản nghệ thuật mà các thế hệ diễn viên đã nỗ lực gây dựng bằng máu và nước mắt trên phim trường.

Tuy nhiên, giữa làn sóng phản đối mạnh mẽ, một bộ phận khác lại chào đón công nghệ như một cánh cửa mở ra những ý tưởng dị biệt. Trong lúc Oscars củng cố các yêu cầu của mình, Liên hoan phim AI thế giới (WAIFF) gần đây đã diễn ra tại Cannes, Pháp. Liên hoan này trình chiếu những hình ảnh về những người đàn ông có vảy cá và rong biển, làm nổi bật một "làn sóng mới" của nền điện ảnh được công nghệ hậu thuẫn. Nhà sáng lập WAIFF Marco Fandi cho rằng các hãng phim Hollywood chỉ đang sợ hãi công nghệ mới và thay vào đó nên đón nhận sự tiến hóa này.

Dù sự thay đổi quy định gần đây không cấm việc sử dụng AI tạo sinh trong làm phim, nó lại hạn chế vai trò của công nghệ này trong việc công nhận giải thưởng, qua đó ưu tiên nghệ thuật của con người thay vì tự động hóa bằng thuật toán. Điện ảnh tựu trung vẫn là tấm gương phản chiếu tâm hồn nhân loại, nơi mọi công nghệ tinh vi nhất cũng phải lùi bước để nhường chỗ cho những xúc cảm thuần khiết từ trái tim con người.