Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ: Mục tiêu là giúp mọi trẻ sinh ra đều ‘hạng nhất’

Tầm soát trước sinh đang trở thành yêu cầu cốt lõi trong chăm sóc thai kỳ hiện đại. Tại Bệnh viện Từ Dũ (TP.HCM), việc đưa vào ứng dụng hệ thống MRI 3.0 Tesla tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra bước tiến mới trong chẩn đoán bào thai, cho phép phát hiện rõ các bất thường ở tim và não chỉ vài mm.

Theo BSCK2 Trần Ngọc Hải – Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, mục tiêu của sản khoa hôm nay không chỉ là bảo đảm đứa trẻ chào đời an toàn mà còn là “giúp mọi trẻ sinh ra đều hạng nhất” ngay từ trong bụng mẹ.

Trong sản khoa, siêu âm vẫn là phương tiện phổ biến để quan sát sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, với những cấu trúc cực nhỏ hoặc nằm sâu như hệ thần kinh trung ương và tim thai, hình ảnh siêu âm đôi khi chưa đủ chi tiết để đưa ra nhận định chính xác. Việc Từ Dũ triển khai MRI 3.0 Tesla tích hợp AI cho phép bác sĩ dựng hình ảnh 3D chân thực, quan sát rõ ràng cấu trúc tinh vi của thai, từ đó phát hiện những bất thường rất sớm – ngay cả khi chúng chỉ mới hình thành.

Công nghệ này không chỉ giúp giảm rủi ro chẩn đoán nhầm, mà còn có thể làm thay đổi hướng điều trị và quyết định thai kỳ, giúp các gia đình có thêm cơ sở khoa học vững chắc trước những lựa chọn quan trọng.

Để hiểu rõ hơn ý nghĩa của công nghệ này đối với sản khoa và tầm nhìn phát triển chất lượng dân số từ trong bào thai, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với BSCK2 Trần Ngọc Hải – Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ.

- Thưa bác sĩ, MRI 3.0 Tesla mà bệnh viện vừa đưa vào ứng dụng có gì khác so với các hệ thống MRI thông thường đang sử dụng tại các bệnh viện khác?

BSCK2 Trần Ngọc Hải: Điểm quan trọng nhất của MRI 3.0 Tesla (kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh dùng từ trường, không phải tia X) là tốc độ quét và độ phân giải hình ảnh. Máy có 128 kênh thu, cho phép ghi nhận hình ảnh ở những cấu trúc cực kỳ nhỏ và trong điều kiện cơ thể luôn chuyển động như tim thai hoặc thai nhi đang cử động.

Công suất quét lớn giúp bắt được những chuyển động rất nhanh. Chẳng hạn như tim thai đập 160–170 lần/phút. Máy chụp thông thường khó dựng được hình rõ ở các vị trí nhỏ và chuyển động liên tục như vậy.

MRI 3 Tesla cho hình ảnh chi tiết, sắc nét hơn nhiều lần MRI 1.5 Tesla; dựng được hình ảnh 3D thật, không phải mô phỏng; thời gian nằm chụp giảm từ 45 phút xuống còn 10–15 phút; khoang máy rộng hơn, giúp giảm lo lắng và khó chịu cho thai phụ.

Kết quả là bác sĩ có thể quan sát được những cấu trúc chỉ 1–3 mm, đặc biệt là tim và não thai nhi – điều cực kỳ quan trọng trong đánh giá bất thường bẩm sinh.

- Hệ thống có tích hợp AI hỗ trợ phân tích hình ảnh. Vậy vai trò của AI cụ thể nằm ở những bước nào trong quy trình chẩn đoán đối với thai nhi, thưa bác sĩ?

- BSCK2 Trần Ngọc Hải: Vai trò của AI chủ yếu và quan trọng nhất là sử dụng trong vấn đề xử lý hình ảnh. AI cần thiết nhất để xử lý hình và ra kết luận chính xác. Chẳng hạn phát hiện những bất thường của hệ thần kinh trung ương, não của em bé. Những bất thường này chỉ vài mm, và rất dễ khó phân biệt được giữa sinh lý bình thường với bệnh lý mới bắt đầu.

Dựng hình và xác định cấu trúc van tim. Kích cỡ các lỗ van (van động mạch chủ, van động mạch phổi, van hai lá, ba lá) chỉ từ 1 đến 3mm. AI giúp dựng hình sơ đồ, mô hình 3D thật (không phải giả lập), giúp đánh giá chính xác để đưa ra hướng điều trị và cách tiếp cận ít gây tổn thương nhất.

Ngoài ra, AI cũng giúp chẩn đoán chính xác đến từng mm, từ đó giúp bác sĩ có những đường đi can thiệp tối thiểu để đạt được mục tiêu an toàn và hiện đại nhất.

- Như vậy, AI có giúp giảm sai sót trong việc đọc và đánh giá hình ảnh không?

-BSCK2 Trần Ngọc Hải: AI chỉ hỗ trợ, không bao giờ dám trả lời quyết định đó là bệnh gì. Bác sĩ là người quyết định.

AI có đọc hình ảnh và gợi ý. Nó sẽ đưa ra nhiều gạch đầu dòng (nhiều phương án), và bác sĩ là người quyết định chọn xem trong bao nhiêu cái đó, hoặc ngoài cái đó ra còn những chuyện nào khác.

AI đọc có thể có sai sót. Việc AI sai sót hay không là do bác sĩ cung cấp hình ảnh. Trong y khoa, không thể tuyệt đối, đặc biệt khi chẩn đoán sớm đến từng mm. Việc đòi hỏi phát hiện vài mm khiến việc xử lý hình ảnh phải cho ra nhiều phương án.

Bác sĩ là người quyết định, dựa trên gợi ý của AI và kinh nghiệm để đưa ra chẩn đoán phân biệt và quyết định các bước tiếp theo.

Trí tuệ nhân tạo là giả lập, dựa trên mô hình đã được học, được dạy. Trí tuệ thật (bác sĩ) phải đọc được hết, biết được tất cả cái AI đó đang nghĩ gì, dựng trong mô hình nào. Khi quyết định của AI và trí tuệ thật không đồng nhất, người thật cần phải giải quyết lý do tại sao, tìm lý giải.

Cuối cùng, kết quả phụ thuộc vào kinh nghiệm thực tiễn làm việc của bác sĩ cùng với những gì các thầy, những người có kinh nghiệm đã dạy AI.

Tóm lại, AI hỗ trợ rất nhiều, nhưng không thể thay thế bác sĩ.

- Trong thực tế có trường hợp nào bác sĩ phải thay đổi hướng điều trị thai kỳ khi sử dụng MRI 3.0 Tesla kết hợp AI?

- BSCK2 Trần Ngọc Hải: Tất cả phải đặt mục tiêu là đạt mục tiêu. Khi có sự khác biệt, chẳng hạn mình chẩn đoán A, AI đưa ra bằng chứng B, việc quyết định chọn hướng A hay B là do mình quyết.

Trong y khoa, có một tập thể gọi là hội chẩn (tại chỗ, toàn quốc, thế giới). Bác sĩ phải đưa hình ảnh lên để các hiệp hội, các chuyên gia cùng thống nhất hướng đi.

Đánh giá cuối cùng là phải quyết định cái nào là đúng, dựa trên các bằng chứng mình đang có, các bằng chứng của AI đưa ra.

- Nhiều thai phụ lo ngại MRI có thể ảnh hưởng đến thai nhi. MRI 3.0 Tesla có thực sự an toàn, thưa bác sĩ?

-BSCK2 Trần Ngọc Hải: MRI không dùng tia X, không gây phóng xạ. Nó chỉ sử dụng từ trường – mà từ trường là môi trường tự nhiên trên trái đất. Các nghiên cứu quốc tế và thực tiễn lâm sàng đều khẳng định: MRI an toàn với thai nhi.

Tuy nhiên, trong y khoa luôn thận trọng. Do đó, các nhà khoa học vẫn khuyến cáo hướng dẫn là thai phải sau 20 tuần trở lên mới làm MRI thai. Nhưng khuyến cáo này tùy theo bệnh lý, nếu cần thiết, có thể cứu sống và mang lại lợi ích tốt thì chúng ta có thể làm sớm hơn.

- Nhưng để sử dụng AI trong chẩn đoán hình ảnh hiệu quả, cần phải có kho dữ liệu hình ảnh cho AI học, bệnh viện đã chuẩn bị điều này như thế nào?

- BSCK2 Trần Ngọc Hải: Đây là xu thế tất yếu, chúng ta phải đi theo hướng đó và phải số hóa. Bệnh viện đã nhận được nhiều hợp tác của yếu tố nước ngoài, nhưng chưa chấp nhận. Bệnh viện đang giữ và bảo vệ số liệu, gọi là tài nguyên.

Bệnh viện tập trung để cho ra tài nguyên đó là chính của Việt Nam, phối hợp với các tổ chức, sự viện, trường học, viện nghiên cứu ở trong nước.

Ngoài ra, chúng ta đang mở và sẵn sàng để cùng nhau phối hợp với các trường đại học làm đề tài về công nghệ thông tin.

- Còn việc đào tào đội ngũ bác sĩ để phối hợp hiệu quả với hệ thống AI và MRI 3.0 Tesla?

- BSCK2 Trần Ngọc Hải: Chắc chắn phải được đào tạo, vì đây là máy mới và MRI thai ở Việt Nam chưa phát triển nhiều. Bệnh viện Từ Dũ đã mời các chuyên gia nước ngoài từ các trung tâm lớn (Mỹ, Bỉ) về để đào tạo cho nhiều ê-kíp của bệnh viện.

Chúng tôi cũng sẽ thực hiện chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm. Thứ nhất là đào tạo ê-kíp về mặt kỹ thuật vận hành sử dụng máy sao cho hiệu quả nhất, tốt nhất. Thứ hai, mời các Giáo sư từ nước phát triển có kinh nghiệm đọc hình ảnh để đào tạo và chuyển giao.

Với tinh thần học hỏi, sáng tạo của các bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ, chúng tôi kỳ vọng sẽ làm chủ rất nhanh các kỹ thuật cao này.

- Với tốc độ phát triển công nghệ như hiện nay, bác sĩ có suy nghĩ gì về việc MRI 3.0 Tesla và AI có thể thay đổi việc chăm sóc tiền sản ở Việt Nam trong những năm tới?

- BSCK2 Trần Ngọc Hải: Sản khoa bây giờ phải nâng lên một vị trí rất quan trọng, đó là nâng cao chất lượng dân số từ trong thời kỳ bào thai. Nhiệm vụ của bác sĩ sản khoa bây giờ là phải đảm bảo loại trừ những cái bất thường, hoặc những bệnh lý không phù hợp với cuộc sống.

Hình ảnh siêu âm phụ thuộc vào yếu tố chủ quan (tay người cầm). Nhưng MRI 3T đạt được tốc độ quét của siêu âm mà mang tính khách quan. Hình ảnh MRI chuẩn mực giúp chẩn đoán chính xác nhất, để quyết định được chất lượng bào thai.

Mục tiêu của bác sĩ sản khoa hôm nay không chỉ là bảo đảm đứa trẻ chào đời an toàn mà còn là “giúp mọi trẻ sinh ra đều hạng nhất” ngay từ trong bụng mẹ.

- Đó có phải là lý do Bệnh viện Từ Dũ đầu tư hệ thống MRI 3.0 Tesla tích hợp AI để xử lý hình ảnh, hỗ trợ phát hiện chính xác bệnh lý, kể cả từ giai đoạn bào thai?

- BSCK2 Trần Ngọc Hải: Quyết định này xuất phát từ định hướng về tầm nhìn của lãnh đạo Sở Y tế và các chuyên gia ở các trường đại học.

Ngoài công tác chẩn đoán bệnh, máy MRI 3.0 Tesla còn là cơ sở để đào tạo. Bệnh viện kỳ vọng đây sẽ là cơ sở dữ liệu để đào tạo cho các tỉnh khác, các bạn về chuyên khoa MRI chẩn đoán các khối mới ở Việt Nam.

Trong chiến lược đầu tư, đặc biệt là công nghệ, chúng ta phải chọn những cái mới. Nếu để chậm 1-2 năm, nó lại có công nghệ mới hơn nữa. Do đó, phải tập trung những máy móc tinh vi, hiện đại nhất. Mục tiêu cuối cùng là phát hiện bất thường từ trong bào thai - đó là sứ mệnh của bác sĩ sản khoa, khó hơn nhiều so với ngày xưa khi không có phương tiện chẩn đoán sớm.

Xin cảm ơn bác sĩ về những chia sẻ này!