Giám đốc Sở Y tế TP.HCM: Kết nối 168 trạm y tế, xóa bỏ ‘mắt xích yếu’ để cứu bộ máy
PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng khẳng định mô hình kết nối 168 trạm y tế với bệnh viện tuyến trên tại TP.HCM là bước đi cốt lõi nâng cao năng lực y tế cơ sở.
Chia sẻ về chương trình kết nối các bệnh viện với 168 trạm y tế xã, phường, thị trấn trên địa bàn TP.HCM ngày 6/10, PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng – Giám đốc Sở Y tế TP.HCM khẳng định: Mạng lưới y tế cơ sở được xác định là “tiền đồn” gần dân nhất. Tuy nhiên, nhiều trạm y tế tại thành phố hiện vẫn đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực, cơ sở vật chất hạn chế và danh mục kỹ thuật nghèo nàn. Việc kết nối 168 trạm y tế với các bệnh viện tuyến trên đang mở ra một cách làm mới, hướng tới mục tiêu đưa năng lực của toàn hệ thống y tế đến gần người dân hơn.
Không để y tế cơ sở trở thành “mắt xích yếu”
Trong mô hình phát triển của hệ thống y tế TP.HCM, các bệnh viện tuyến trên giữ vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận bệnh nhân nặng, phát triển kĩ thuật chuyên sâu và tập trung đội ngũ chuyên gia đầu ngành. Tuy nhiên, nếu người dân vẫn phải vượt tuyến ngay cả khi gặp các vấn đề sức khỏe thông thường, trong khi trạm y tế gần nhà chưa đủ năng lực đáp ứng, hệ thống y tế toàn thành phố sẽ khó vận hành hiệu quả.
Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách phải thay đổi cách tiếp cận đối với y tế cơ sở. Thay vì xem việc hỗ trợ trạm y tế là hoạt động mang tính thời điểm, ngành y tế TP.HCM đang triển khai mô hình kết nối bền vững giữa các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa với 168 trạm y tế. Theo đó, mỗi trạm y tế luôn có một bệnh viện đa khoa đồng hành thường xuyên, đồng thời phối hợp với các bệnh viện chuyên khoa để xây dựng “gói năng lực chuyên khoa thiết yếu”.
Điểm đáng chú ý của mô hình này là bệnh viện tuyến trên không làm thay tuyến cơ sở. Mục tiêu sâu xa hơn là chuyển giao tri thức, kĩ năng và kinh nghiệm thực hành để đội ngũ nhân sự tại trạm từng bước làm chủ năng lực chuyên môn, từ đó duy trì hiệu quả hoạt động một cách bền vững.
Theo PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, củng cố y tế cơ sở không đơn thuần là câu chuyện bổ sung nhân lực hay trang thiết bị, mà phản ánh rõ nét năng lực quản trị của toàn ngành. Khi trạm y tế giải quyết tốt nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lí hiệu quả bệnh mạn tính, phát hiện sớm các trường hợp bất thường và chuyển tuyến an toàn, người dân sẽ được hưởng lợi ngay tại nơi mình sinh sống.
Từ “hỗ trợ” sang cùng chịu trách nhiệm
Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt của chương trình là chuyển từ tư duy “tuyến trên hỗ trợ tuyến dưới” sang cơ chế chia sẻ trách nhiệm giữa các tuyến.
Bởi lẽ, phía sau tình trạng hoạt động chưa đồng đều của các trạm y tế là tổ hợp của nhiều nguyên nhân: có nơi thiếu bác sĩ, nhân lực mỏng; có nơi cơ sở vật chất xuống cấp; danh mục kĩ thuật hạn chế, trong khi áp lực từ khối lượng công việc hành chính lẫn chuyên môn ngày càng tăng.
“Vì vậy, việc đưa bác sĩ từ bệnh viện về trạm chỉ thực sự có ý nghĩa khi quá trình này tạo ra năng lực mới cho đội ngũ tại chỗ. Bác sĩ tuyến trên không chỉ làm nhiệm vụ khám bệnh mà phải trực tiếp đào tạo, hướng dẫn thực hành lâm sàng, chuyển giao kĩ thuật chuyên sâu và hỗ trợ xử trí các tình huống thực tế.
Cách làm này giúp một trạm y tế không chỉ có thêm người trong một khoảng thời gian nhất định, mà quan trọng hơn là tiếp nhận được năng lực chuyên môn mới sau mỗi đợt đồng hành. Đây cũng là tinh thần cốt lõi của phương thức luân phiên nhân lực đang được thành phố triển khai”, ông Thượng chia sẻ.
Tuy nhiên, người đứng đầu ngành y tế TP.HCM cũng thẳng thắn chỉ rõ: sự chủ động của chính các trạm y tế mới là yếu tố quyết định. “Người đứng đầu trạm không thể thụ động chờ bệnh viện tuyến trên đến hỗ trợ. Thay vào đó, phải tự rà soát những điểm còn yếu, xác định chính xác nhu cầu chăm sóc sức khỏe thực tế của người dân trên địa bàn để chủ động trao đổi với bệnh viện đồng hành, từ đó xây dựng kế hoạch hợp tác phù hợp”, ông Thượng nhấn mạnh.
Đầu tư cho y tế cơ sở phải tạo ra năng lực thật
Một thách thức lớn khác là làm thế nào để chương trình không rơi vào lối mòn của những đợt hỗ trợ ngắn hạn. Việc cử bác sĩ luân phiên, tổ chức đào tạo hay hội chẩn từ xa chỉ thực sự giá trị khi tạo ra sự chuyển biến lâu dài tại trạm y tế.
Theo PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, TP.HCM đã ban hành các chính sách hỗ trợ tài chính và chế độ đãi ngộ thỏa đáng cho bác sĩ, nhân viên y tế tham gia luân phiên. Đây được xem là nền tảng quan trọng để cơ chế kết nối giữa các tuyến vận hành dựa trên nguồn lực vững chắc và có tính bền vững, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sự nhiệt tình nhất thời.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM nhìn nhận: hiệu quả của y tế cơ sở không thể đo đếm bằng số lượng đoàn công tác, số buổi tập huấn hay số lượt bác sĩ được luân phiên. Giá trị cuối cùng phải được chứng minh bằng sự thay đổi thực chất trong chất lượng chăm sóc sức khỏe và khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân.
Sau 6 tháng, 1 năm và những năm tiếp theo, câu hỏi cốt lõi cần trả lời là: Trạm y tế đã mạnh lên đến đâu? Người dân có được phục vụ tốt hơn không? Bao nhiêu ca bệnh thông thường và bệnh mạn tính được quản lí ngay tại cộng đồng? Những ca bệnh nguy hiểm có được phát hiện sớm và chuyển viện an toàn hay chưa?
Đặc biệt, niềm tin của người dân chính là thước đo nghiêm túc nhất. Chỉ khi nào người dân xem trạm y tế là điểm đến đầu tiên, quen thuộc và đáng tin cậy mỗi khi có vấn đề về sức khỏe, khi đó mục tiêu củng cố y tế cơ sở mới thực sự hoàn thành.
Nếu được vận hành đúng hướng, mạng lưới 168 trạm y tế sẽ không còn là những đơn vị hoạt động rời rạc. Mỗi trạm sẽ trở thành một “cánh tay nối dài” của hệ thống bệnh viện, liên tục tiếp nhận năng lực chuyên môn, được đào tạo bài bản và từng bước làm chủ các kĩ thuật phù hợp với nhu cầu thực tế tại địa phương.
Đây cũng là cách TP.HCM đang định hình lại vai trò của y tế cơ sở: Không chỉ đơn thuần là đưa bác sĩ từ bệnh viện về trạm, mà là đưa năng lực của toàn hệ thống y tế đến gần dân nhất.
