Giật mình: Cứ 3 trẻ em Việt có 1 bé suy dinh dưỡng thấp còi
Cứ 3 trẻ vào viện thì có 1 trẻ suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng. Các chuyên gia cảnh báo cần phát hiện sớm thực trạng này để bảo vệ chiều cao và thể lực cho thế hệ tương lai.
Thông tin vừa được GS.TS Trần Minh Điển – Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam chia sẻ tại Hội nghị khoa học kỹ thuật Bệnh viện Nhi đồng 2 lần thứ 33 - năm 2026. Thực trạng này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về một “kẻ thù giấu mặt” – căn bệnh âm thầm bào mòn chiều cao, thể lực và trí tuệ của thế hệ trẻ. Theo các chuyên gia nhi khoa, việc phát hiện và can thiệp dinh dưỡng ngay từ những năm đầu đời chính là “cửa sổ vàng” để thay đổi quỹ đạo tăng trưởng của trẻ.
Dinh dưỡng không còn là phần việc bên lề trong điều trị
Trong y học hiện đại, dinh dưỡng ngày càng được nhìn nhận là một cấu phần quan trọng của chăm sóc sức khỏe toàn diện, thay vì chỉ đơn thuần là câu chuyện "ăn đủ no". Đặc biệt ở trẻ em, tình trạng dinh dưỡng có mối liên hệ mật thiết với khả năng miễn dịch, mức độ phục hồi sau bệnh và sự phát triển thể chất.
Theo GS.TS Trần Minh Điển – Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, tỉ lệ trẻ suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng trong nhóm trẻ đến khám và điều trị đang ở mức đáng lưu tâm. Điều đáng nói, suy dinh dưỡng thấp còi thường diễn tiến âm thầm, không biểu hiện cấp tính nên rất dễ bị bỏ qua nếu trẻ chưa gầy yếu rõ rệt.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng cách tiếp cận “đợi trẻ suy kiệt mới điều trị” có thể khiến thời điểm vàng bị bỏ lỡ. Giai đoạn từ 0-5 tuổi được xem là khoảng thời gian nền tảng đối với sự phát triển miễn dịch, trí tuệ và thể chất. Khi quỹ đạo tăng trưởng đã bị ảnh hưởng trong thời gian dài, việc bù đắp ở những giai đoạn sau sẽ trở nên vô cùng khó khăn.
Một thay đổi đáng chú ý hiện nay là dinh dưỡng đang từng bước được đưa vào quy trình chăm sóc bệnh nhi một cách có hệ thống. Hội Nhi khoa Việt Nam đã xây dựng bộ công cụ chuẩn hóa về sàng lọc, đánh giá và can thiệp dinh dưỡng cho bệnh nhi, hướng tới tạo ra một quy trình thống nhất thay vì phụ thuộc vào cách thực hiện riêng lẻ tại từng cơ sở y tế.
Tại các bệnh viện triển khai quy trình này, tình trạng dinh dưỡng của trẻ được đánh giá ngay từ khi nhập viện. Các chỉ số như cân nặng, chiều cao, chỉ số khối cơ thể (BMI) cùng tình trạng bệnh lý nền được phân tích khoa học trên hệ thống Z-score. Qua đó, hệ thống hỗ trợ bác sĩ nhận diện sớm các nguy cơ gầy còm, nhẹ cân hoặc thấp còi tiềm ẩn.
Điểm mấu chốt nằm ở việc sàng lọc không chỉ nhằm “đặt tên” cho tình trạng bệnh, mà phải trở thành cơ sở để đưa ra phác đồ điều trị. Khi một bệnh nhi được phát hiện nguy cơ và bổ sung năng lượng, dưỡng chất phù hợp đúng thời điểm, tốc độ phục hồi sẽ tăng lên rõ rệt, đồng thời bẻ gãy vòng xoắn nguy hiểm giữa bệnh lí và suy dinh dưỡng.
Dinh dưỡng phải là một phần của phác đồ điều trị
GS.TS Trần Minh Điển nhấn mạnh, dinh dưỡng lâm sàng không thể tiếp tục bị xem là yếu tố hỗ trợ đơn thuần, mà phải trở thành một phần không thể tách rời trong phác đồ điều trị toàn diện cho bệnh nhi.
Việc chuẩn hóa quy trình sàng lọc và can thiệp dinh dưỡng ngay tại bệnh viện có ý nghĩa then chốt. Đây là cơ sở để nhận diện sớm những trẻ có nguy cơ, đồng thời góp phần phá vỡ vòng xoắn bệnh lý giữa nhiễm trùng và suy dinh dưỡng.
Quan điểm này đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng trong tư duy nhi khoa: điều trị một bệnh cấp tính không nên dừng lại ở việc kiểm soát triệu chứng hay đưa trẻ qua giai đoạn nguy hiểm. Bác sĩ cần đồng thời đánh giá thể trạng, khả năng tăng trưởng và nguy cơ suy dinh dưỡng để bảo đảm trẻ phục hồi toàn diện cả về bệnh lí lẫn sự phát triển lâu dài.
Tuy nhiên, sàng lọc mới chỉ là bước khởi đầu. Theo GS.TS Trần Minh Điển, bài toán khó hơn nằm ở chất lượng can thiệp và khả năng theo dõi trẻ trong thời gian dài. Việc đánh giá khẩu phần ăn thực tế, mức độ đáp ứng dinh dưỡng và duy trì theo dõi sau xuất viện đòi hỏi sự tham gia liên tục của đội ngũ y tế.
Đây cũng là khoảng trống cần được khỏa lấp nếu muốn biến dinh dưỡng lâm sàng thành một hoạt động thường quy. Không chỉ trẻ điều trị nội trú, nhóm bệnh nhi ngoại trú cũng cần được mở rộng phạm vi sàng lọc, đặc biệt là những trẻ có bệnh nền hoặc có nguy cơ bị ảnh hưởng đến đà tăng trưởng.
Mỗi lần trẻ đến bệnh viện, vì thế, có thể trở thành một “điểm chạm” quan trọng để bác sĩ đánh giá lại toàn diện sức khỏe, phát hiện nguy cơ suy dinh dưỡng và kịp thời điều chỉnh quỹ đạo phát triển.
Mục tiêu cải thiện chiều cao và thể lực của thế hệ trẻ không thể giải quyết bằng những can thiệp muộn màng ở tuổi trưởng thành. Nền tảng phải được xây dựng ngay từ những năm đầu đời, khi cơ thể trẻ còn biên độ tăng trưởng mạnh mẽ nhất.
Từ góc nhìn này, “kẻ thù giấu mặt” mang tên suy dinh dưỡng không còn là câu chuyện riêng của từng gia đình mà là bài toán lớn của sức khỏe cộng đồng. Khi sàng lọc dinh dưỡng, điều trị bệnh và theo dõi tăng trưởng được kết nối thành một chu trình thống nhất, bệnh viện không chỉ chữa bệnh cho trẻ mà còn góp phần bảo vệ chiều cao, thể lực và tiềm năng phát triển của cả một thế hệ.
