Giỏ quà xanh - Tết bớt nhựa mà sang

Tết xanh vào giỏ quà

Những mùa Tết gần đây, câu hỏi “biếu gì cho tinh tế” dần đi kèm một câu hỏi khác: “gói thế nào để bớt rác”. Trên các kệ quà Tết, bao bì bóng bẩy bằng nhựa trong suốt, khay xốp, nơ nhựa… đang nhường chỗ cho hộp giấy, giấy kraft, dây cói, giỏ tre, vật liệu bã mía, gỗ, hoặc các thiết kế tối giản để dễ tái chế, tái sử dụng.

Không chỉ là chuyện “đổi vỏ”, phần ruột cũng thay đổi theo hướng thiết thực hơn: trà, hạt dinh dưỡng, đặc sản vùng miền, thực phẩm hữu cơ, đồ thủ công. Cách chọn quà này giúp người nhận dùng được lâu, ít tạo ra “rác quà Tết” sau vài ngày, người mua ưu tiên quà đóng gói bằng giấy tái chế, thiết kế tối giản, tránh lãng phí thực phẩm.

Câu chuyện “bớt nhựa” lại càng có lý do khi các số liệu về rác thải nhựa ở Việt Nam liên tục được nhắc đến trong những năm gần đây. Theo thông tin của cơ quan quản lý môi trường, mỗi năm Việt Nam thải ra khoảng 1,8 triệu tấn rác nhựa và hơn 30 tỷ túi ni-lông, bình quân mỗi hộ gia đình dùng khoảng 1 kg túi ni-lông mỗi tháng, trong đó hơn 80% bị thải bỏ sau một lần sử dụng. Những con số ấy cho thấy, chỉ cần “giảm một chút” trong mùa Tết, hiệu ứng cộng lại cũng không hề nhỏ.

Từ thực tế mua sắm, nhiều chuỗi bán lẻ đã khuyến khích khách mang túi dùng nhiều lần, hoặc tham gia các chương trình ưu đãi gắn với thói quen xanh. Saigon Co.op từng triển khai hoạt động “Refill xanh”, khuyến khích khách hàng mang theo túi môi trường khi mua sắm. Những chiến dịch như vậy tạo ra một tín hiệu rõ ràng: tiêu dùng xanh không còn là khẩu hiệu, mà trở thành “lợi ích thấy ngay” với người mua.

Chị Tố Vy (nhân viên văn phòng, TP.HCM) kể, năm nay chị chọn giỏ quà gói bằng hộp giấy, bên trong là trà, hạt, mứt ít đường và một tấm thiệp “tái sử dụng hộp làm hộp lưu trữ”. “Mình tặng quà mà không muốn người nhận phải… dọn rác. Hộp giấy cứng dùng lại được, nhìn vẫn đẹp. Quan trọng là chọn đồ vừa đủ, đừng ‘nhồi’ cho hoành tráng rồi ăn không hết”, chị nói.

Sự thay đổi này có thể thấy rõ khi đặt giỏ quà cạnh thói quen mua sắm tiện lợi vốn dựa nhiều vào đồ nhựa dùng một lần. Cùng với thương mại điện tử, dịch vụ giao đồ ăn phát triển, nhựa dùng một lần vẫn là “điểm nóng” trong đời sống đô thị; các thống kê và bài phản ánh xã hội cũng nhấn mạnh nhóm người tiêu dùng trẻ thường xuyên sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần vì tiện lợi. Vì vậy, một giỏ quà Tết “tối giản bao bì nhựa” không chỉ mang ý nghĩa môi trường, mà còn góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng theo hướng bền hơn.

Tái sử dụng hoa kiểng

Nếu giỏ quà là câu chuyện trước Tết, thì hoa kiểng là câu chuyện sau Tết. Nhiều gia đình vẫn thích nhà có mai, đào, quất, vạn thọ… nhưng nỗi băn khoăn ngày càng rõ: chơi xong để đâu, chậu cây xử lý thế nào, rồi “rác cây xanh” sau Tết sẽ đi về đâu?

Một xu hướng đang nổi lên là thuê hoa, thuê cây cảnh, đặc biệt với văn phòng, cửa hàng, chung cư. Ghi nhận gần đây cho thấy dịch vụ thuê hoa, thuê cây cảnh tăng khách; hình thức thuê được mô tả là tiết kiệm chi phí so với mua mới và giảm việc phải xử lý cây sau Tết. Ông Nguyễn Thành Luân, chủ cơ sở kinh doanh hoa Tết tại Thái Bình (cũ), cũng chia sẻ rằng nhiều người chọn thuê vì “đất chật”, khó mang về trồng lại; nhà vườn hỗ trợ thu hồi chăm sóc.

Khi người dân vẫn mua cây, nhu cầu thu gom cây cảnh sau Tết cũng tăng. Các nhà vườn hoặc dịch vụ chuyên thu gom mang cây về chăm tiếp, lựa cây đẹp để nuôi lại mùa sau. Ông Luân cho biết mức giá thu gom tùy loại cây và dáng thế, và nhiều trường hợp là cây khách thuê chơi Tết rồi trả lại. Đây chính là cách “kéo dài vòng đời” của hoa kiểng: thay vì thành rác, cây quay lại vườn và tiếp tục được chăm sóc.

Không chỉ tiết kiệm cho từng nhà, việc tái sử dụng hoa kiểng còn giảm áp lực rác thải mùa Tết. Ở TP.HCM, các cơ quan quản lý môi trường từng cảnh báo áp lực thu gom rác sinh hoạt tăng đột biến dịp Tết và phải tổ chức lực lượng thu gom liên tục trong giai đoạn cao điểm. Khi lượng rác tăng, chỉ cần mỗi gia đình bớt vài túi nilon, bớt vài lớp bao bì, hoặc hạn chế “vứt bỏ” hoa kiểng sau Tết, áp lực chung sẽ giảm đáng kể.

Bên cạnh lựa chọn cá nhân, vai trò cộng đồng thể hiện rõ qua các phong trào “đổi rác lấy cây”, “đổi phế liệu lấy cây xanh”, hay các chiến dịch kêu gọi giảm túi ni-lông. Có chương trình nêu rõ “định mức” đổi: bao nhiêu kg giấy, nhựa, sắt hoặc vỏ lon sẽ đổi được một chậu cây, giúp người tham gia hình dung rất cụ thể giá trị của việc phân loại và thu gom.

Các hoạt động hưởng ứng Ngày Quốc tế Không dùng túi ni-lông (3.7) cũng được cơ quan quản lý ngành công thương thông tin, nhấn mạnh mục tiêu khuyến khích người tiêu dùng giảm sử dụng túi ni-lông và thúc đẩy giải pháp thân thiện môi trường.

Chị Hường (ngụ phường An Khánh, TP.HCM) kể gia đình chị có thói quen “Tết không túi nilon mới”: đi chợ mang theo túi vải, đồ khô đựng hũ thủy tinh, quà biếu ưu tiên hộp giấy. “Nhà có con nhỏ nên mình muốn làm mẫu. Con thấy mẹ bỏ rác đúng chỗ, mang túi đi chợ, tự nhiên nó hỏi ‘vậy sao người ta xài túi nilon nhiều thế’. Câu hỏi đó làm mình giật mình: trẻ con học rất nhanh từ thói quen của người lớn”, chị nói.

Cộng đồng còn có thể “xanh hóa” Tết bằng cách tạo thêm không gian công cộng để vui xuân mà không lãng phí vật liệu trang trí dùng một lần. Ở TP.HCM, có thông tin về việc rà soát, đề xuất cải tạo một số khu đất trống thành công viên, vườn hoa tạm thời phục vụ Tết, giúp tăng không gian xanh và điểm sinh hoạt cộng đồng. Ở góc nhìn văn hóa, các bài viết về “xuân này sống xanh” cũng nhắc đến xu hướng thiết kế đường hoa, tiểu cảnh theo hướng tiết kiệm vật liệu, tăng tỷ lệ cây xanh tự nhiên và hạn chế đồ trang trí dùng một lần.

Từ những mảnh ghép ấy, “Tết văn minh, tiết kiệm” không chỉ là lời kêu gọi, mà có thể bắt đầu bằng vài lựa chọn rất đời thường: giỏ quà bớt nhựa, ưu tiên đồ dùng được; đi mua sắm mang theo túi; hạn chế đồ trang trí dùng một lần; hoa kiểng thì thuê hoặc gửi nhà vườn chăm tiếp; rác thì phân loại để tham gia các hoạt động đổi rác lấy cây. Khi nhiều người cùng làm, nếp sống mới sẽ hình thành: Tết vẫn rộn ràng, đủ đầy, nhưng gọn gàng hơn với môi trường và nhẹ hơn cho cả túi tiền lẫn hệ thống thu gom rác đô thị.