Giới làm phim Canada lên tiếng về AI trong điện ảnh

Theo tổ chức này, AI có thể hỗ trợ quy trình sản xuất, nhưng không thể thay thế trí tưởng tượng, trải nghiệm sống và khả năng kể chuyện của con người.

Tại Liên hoan Truyền thông Thế giới Banff (Banff World Media Festival), một trong những sự kiện lớn của ngành công nghiệp nội dung Canada, Hiệp hội Đạo diễn Canada (Directors Guild of Canada - DGC) đã công bố bản tuyên ngôn mang tên "Giá trị của sự sáng tạo con người", trong đó đưa ra quan điểm rõ ràng về vai trò của AI trong lĩnh vực điện ảnh và truyền hình.

Thông điệp chính của bản tuyên ngôn khá đơn giản nhưng mạnh mẽ: Công nghệ có thể giúp tăng hiệu quả sản xuất, nhưng sáng tạo nghệ thuật không thể được đo bằng tốc độ hay năng suất.

Điện ảnh không chỉ là làm "nội dung"

Theo DGC, một tác phẩm nghệ thuật không đơn thuần là sản phẩm được tạo ra để lấp đầy các nền tảng số, nuôi dưỡng thuật toán hay thu hút sự chú ý trong vài giây ngắn ngủi trước khi biến mất giữa dòng chảy nội dung trực tuyến.

Tổ chức này cho rằng nghệ thuật trước hết là một hành động sáng tạo và biểu đạt của con người.

Quan điểm này xuất hiện trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh toàn cầu đang chứng kiến làn sóng ứng dụng AI ngày càng mạnh mẽ. Từ khâu viết kịch bản, dựng hình, biên tập video, xử lý âm thanh đến tạo hiệu ứng hình ảnh, nhiều công cụ AI đang được các hãng phim thử nghiệm nhằm rút ngắn thời gian sản xuất và giảm chi phí.

Tại Canada, các nhà sản xuất phim và truyền hình cũng đang đẩy mạnh việc tích hợp AI vào quy trình làm việc. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích về năng suất là các lo ngại liên quan đến mất việc làm, quyền sở hữu trí tuệ và nguy cơ sử dụng trái phép các tác phẩm sáng tạo để huấn luyện mô hình AI.

Theo DGC, cuộc tranh luận về AI không chỉ xoay quanh kinh tế hay lao động. Vấn đề sâu xa hơn nằm ở câu hỏi ai là tác giả của một tác phẩm và điều gì tạo nên giá trị của nghệ thuật.

“AI dự đoán, con người tưởng tượng”

Một trong những đoạn được trích dẫn nhiều nhất trong tuyên ngôn của DGC là: "Chúng tôi khẳng định rằng quyền của mọi người làm công việc sáng tạo phải được công nhận và bảo vệ, bao gồm quyền được đồng ý (consent), được ghi nhận công lao (attribution) và được kiểm soát tác phẩm của mình. Không một thành viên nào của nghiệp đoàn nên phát hiện ra rằng công việc hoặc vai trò của họ đã bị giao cho máy móc thay thế mà không hề được thông báo trước".

Nghiệp đoàn DGC cũng nhấn mạnh rằng: "Nghệ thuật không đơn thuần là 'nội dung' để sản xuất hàng loạt. Nghệ thuật là sự thể hiện trải nghiệm, cảm xúc và góc nhìn của con người, chứ không phải thứ được tạo ra chỉ để phục vụ thuật toán hay chạy theo mức độ tương tác của khán giả".

Theo tổ chức này, các hệ thống AI hiện nay được xây dựng bằng cách học từ những gì đã tồn tại. Chúng có khả năng phân tích dữ liệu, nhận diện mô hình và tạo ra những kết quả dựa trên xác suất thống kê. Trong khi đó, sáng tạo nghệ thuật của con người lại vận hành theo một cách khác.

Những quyết định trong quá trình làm phim không chỉ dựa trên dữ liệu mà còn được hình thành từ cảm xúc, trải nghiệm sống, trực giác, khả năng đồng cảm và cả những lựa chọn mang tính đạo đức. Đó là những yếu tố rất khó lượng hóa bằng thuật toán.

DGC cho rằng chính sự không hoàn hảo, mâu thuẫn và cảm xúc của con người mới tạo nên giá trị của các tác phẩm nghệ thuật.

“Nhân tính không phải là khuyết điểm trong quá trình sáng tạo. Đó chính là cốt lõi của sáng tạo”, bản tuyên ngôn nhấn mạnh.

Cuộc tranh luận mới của Hollywood và ngành giải trí

Những lo ngại mà DGC đưa ra không phải là vấn đề riêng của Canada.

Trong gần 3 năm qua, AI đã trở thành một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất tại Hollywood. Cuộc đình công lịch sử của các biên kịch và diễn viên Mỹ năm 2023 từng xoay quanh nhiều vấn đề liên quan đến AI, từ việc sử dụng hình ảnh kỹ thuật số của diễn viên đến khả năng AI tham gia vào quá trình phát triển kịch bản.

Các hãng phim nhìn thấy cơ hội cắt giảm chi phí và tăng tốc sản xuất, trong khi giới sáng tạo lo ngại công nghệ có thể làm thay đổi bản chất của nghề nghiệp.

Đối với nhiều đạo diễn, biên tập viên và chuyên gia hậu kỳ, AI là một công cụ hữu ích nếu được sử dụng đúng cách. Nhưng khi công nghệ bắt đầu thay thế những quyết định mang tính nghệ thuật, ranh giới giữa hỗ trợ và thay thế trở nên ngày càng mờ nhạt.

Đó cũng là lý do DGC kêu gọi xây dựng các nguyên tắc rõ ràng nhằm bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo.