Giới trẻ và cái Tết ‘hai thế giới’

Tết của gia đình: về nhà, thắp hương, đi chúc Tết

Những ngày giáp Tết và đầu năm, lựa chọn phổ biến nhất của người trẻ vẫn là “về nhà”. Từ bữa cơm tất niên, thời khắc giao thừa, đến mùng 1 mùng 2 đi chúc Tết họ hàng, nhiều bạn coi đó là phần không thể thiếu của năm mới. “Tết truyền thống” với họ không phải khẩu hiệu, mà là chuỗi việc quen thuộc: phụ dọn nhà, gói ghém quà biếu, cùng cha mẹ chuẩn bị mâm cúng, rồi sáng mùng 1 diện áo dài đi chụp ảnh, đi lễ chùa.

Song, sự khác biệt nằm ở cách họ “đi qua” những nghi thức ấy, nhanh hơn, linh hoạt hơn và thường gắn kèm điện thoại. Một khoảnh khắc thắp nhang có thể được chụp lại để gửi cho người thân ở xa; một cuộc chúc Tết họ hàng có thể kết thúc bằng tấm ảnh chung đăng lên mạng xã hội. Tết vì thế vẫn giữ hình hài truyền thống, nhưng được “kéo dài” và lan tỏa sang không gian số.

Thực tế, môi trường số đã trở thành một phần của đời sống thường nhật ở Việt Nam. Theo DataReportal, đầu năm 2025 Việt Nam có khoảng 79,8 triệu người dùng Internet (tương đương 78,8% dân số) và 76,2 triệu danh tính người dùng mạng xã hội. Con số này lý giải vì sao ngay cả dịp Tết, khi nhịp sống chậm lại, mạng xã hội vẫn “đông”: người ta online không chỉ để giải trí, mà còn để giữ kết nối.

Nhân 26 tuổi ở TP.HCM, về quê Đồng Tháp từ 28 tháng Chạp. Bạn kể lịch Tết vẫn “đúng bài”: tất niên bên nội, giao thừa bên ngoại, mùng 1 đi chúc Tết và xin lộc. Nhưng khác với vài năm trước, năm nay Nhân và em gái thống nhất “làm nhanh để còn thời gian cho mình”, thăm họ hàng buổi sáng, chiều dành cho bạn bè hoặc nghỉ ngơi. “Đi chúc Tết vẫn vui, nhưng tụi em không muốn cả ngày chạy lịch. Tối về em vẫn gọi video cho nhóm bạn đại học để ‘chạm ly online’,” Nhân nói.

Ở góc nhìn khác, Minh Anh 22 tuổi, sinh viên năm cuối tại Hà Nội, cho rằng người trẻ không hề “bỏ Tết”, chỉ là họ tách bạch hơn, việc gia đình là ưu tiên, nhưng vẫn cần một khoảng thở riêng. “Em có thể ngồi gói nem với mẹ, nhưng sau đó em lên phòng trò chuyện với bạn thân ở xa. Tết mà, ai cũng muốn gặp đủ những người quan trọng”, cô nói.

“Tết riêng” trong không gian mạng: nhóm chat, game, ảnh Tết… cùng tồn tại

Nếu “Tết của gia đình” là không gian vật lý, thì “Tết riêng” của người trẻ là một mạng lưới kết nối: nhóm chat lớp cũ, hội bạn thân, cộng đồng sở thích, thậm chí những người chỉ gặp nhau qua game hoặc diễn đàn. Từ tối 30 đến mùng 3, các nhóm này hoạt động dày đặc: gửi lời chúc, chia sẻ ảnh áo dài, khoe mâm cơm, kể chuyện lì xì, rồi rủ nhau “hẹn” một buổi cà phê sau Tết.

Một thay đổi dễ thấy là thói quen “chúc Tết theo nhiều lớp”: chúc trực tiếp với ông bà, cha mẹ; chúc bằng tin nhắn cho họ hàng; và chúc theo kiểu “cộng đồng” trên mạng xã hội. Khi một bài đăng “khai xuân” xuất hiện, người trẻ vừa thể hiện niềm vui năm mới, vừa coi đó như lời thông báo: “tôi ổn, tôi đang ở đây, tôi sẵn sàng bắt đầu lại”. Tết trên mạng vì vậy không chỉ là khoe ảnh, mà còn là cách duy trì quan hệ xã hội trong một năm mà nhiều người trưởng thành bận rộn, ít gặp nhau.

Các nền tảng nhắn tin cũng góp phần làm “Tết riêng” trở nên rõ nét. Zalo – ứng dụng liên lạc phổ biến tại Việt Nam – được VNG công bố đạt 79,2 triệu người dùng hoạt động hằng tháng trong quý 3/2025, với khoảng 2,1 tỷ tin nhắn mỗi ngày. Khi lời chúc Tết được “đóng gói” thành sticker, thiệp số, ảnh động, hoặc video ngắn, việc chúc tụng trở nên nhanh, tiện và dễ lan truyền.

Bên cạnh đó, livestream đón giao thừa và nội dung ngắn (video ngắn, clip “trend” ngày Tết) tiếp tục là một phần của Tết số. DataReportal ghi nhận số liệu từ tài nguyên quảng cáo của TikTok cho thấy nền tảng này có 76,1 triệu người dùng từ 18 tuổi trở lên tại Việt Nam vào cuối năm 2025. Dù đây là số đo theo công cụ quảng cáo, nó phản ánh độ phủ lớn của các nền tảng video trong nhóm người trưởng thành – đúng nhóm tuổi tham gia mạnh mẽ vào “Tết hai thế giới”.

Gia Khánh 19 tuổi, sinh viên tại TP.HCM nói rằng Tết của bạn chia đôi khá rõ. Ban ngày, Khánh dành thời gian cho gia đình: đi chợ, nấu ăn, chụp ảnh với ba mẹ. Buổi tối, bạn “đi Tết” theo kiểu lên mạng xem livestream pháo hoa, ghé phòng chat của cộng đồng thiết kế để gửi lời chúc, rồi tham gia một “minigame lì xì” do nhóm bạn tổ chức. “Em không thấy đó là ‘ảo’. Nó là một cuộc hẹn thật, chỉ khác địa điểm,” Khánh nói.

Tuy nhiên, “Tết riêng” trên mạng cũng tạo ra những tranh luận quen thuộc, người trẻ cầm điện thoại nhiều quá có khiến Tết nhạt đi không? Một số phụ huynh than con cháu “về nhà mà như vẫn ở đâu đó”, vì mắt dán vào màn hình. Phía người trẻ thì cho rằng họ dùng công nghệ để nối thêm những khoảng cách mà Tết truyền thống không kịp lấp đầy, nhất là với bạn bè xa quê, người thân ở nước ngoài, hoặc những mối quan hệ khó sắp xếp gặp trực tiếp.

Điểm đáng chú ý là hai “thế giới” này không loại trừ nhau. Nhiều gia đình đã chủ động dung hòa cho phép con cháu có thời gian online sau khi hoàn thành việc nhà; thống nhất “khung giờ không điện thoại” trong bữa cơm; hoặc biến công nghệ thành hoạt động chung như gọi video chúc Tết họ hàng xa, cùng xem một chương trình Tết, cùng chụp ảnh gia đình rồi gửi ngay cho ông bà.

Tết Bính Ngọ 2026, câu chuyện “hai thế giới” của người trẻ vì thế có thể được nhìn theo hướng tích cực hơn, họ vẫn giữ nếp nhà, vẫn quay về, vẫn chúc Tết trực tiếp; chỉ là họ đồng thời xây thêm một không gian sum vầy khác – nơi tình bạn, cộng đồng và những kết nối xa gần có thêm cơ hội gặp nhau. Điều quan trọng không nằm ở việc online hay offline, mà nằm ở cách mỗi người đặt điện thoại vào đúng vị trí như một công cụ kết nối, không phải thứ thay thế cho cuộc đoàn viên.