GPS đã thay đổi môn chạy bộ như thế nào?

Đơn giản nhất là sử dụng chức năng này trên điện thoại di động, hoặc có điều kiện hơn thì trang bị đồng hồ thể thao.

Bằng cách ghi nhận quãng đường chạy, GPS tạo nền tảng cho nhiều phương pháp tập luyện khác nhau sau khi kết hợp với các dữ liệu khác như nhịp tim, từ đó cung cấp cho người dùng thông số về VO₂ max (công suất hiếu khí tối đa), dự đoán thành tích chạy tốt nhất hoặc tải tập luyện với tính cá nhân hóa cao.

Trước khi có GPS, runner - chuyên nghiệp lẫn dân nghiệp dư - đã sử dụng nhiều cách thủ công và công cụ cơ học để hỗ trợ như đồng hồ bấm giờ, nhật ký, bản đồ... Giai đoạn 1980-1990, một số hãng đã sản xuất đồng hồ điện tử có chức năng bấm giờ, đếm vòng, báo hiệu thời gian định trước nhưng không có khả năng đo khoảng cách. Còn bây giờ, runner không cần đoán “Tôi chạy bao xa rồi?” hay “Vận tốc hiện tại ra sao?”. GPS cho phép đo quãng đường chính xác đến từng mét, vận tốc tức thời và trung bình cũng như thời gian hoàn thành. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy sai số thường dưới 1% nếu dùng thiết bị của các thương hiệu lớn, trừ những trường hợp đi trong rừng với mật độ cây cối dày đặc hoặc khu đô thị. So với chạy theo cảm nhận, GPS cung cấp dữ liệu khách quan để so sánh tiến bộ thực tế chứ không phải cảm giác chủ quan.

Điều thú vị là GPS chỉ mới được áp dụng vào môn chạy bộ hơn 20 năm nay mà thôi.

Ban đầu, GPS do quân đội Mỹ phát triển từ thập niên 1970 để định vị tàu chiến, máy bay và công tác quân sự. Dân thường không được phép tiếp cận. Tuy nhiên, sự cố chuyến bay 007 của Korean Airline bị bắn rơi vào năm 1983 làm 269 người thiệt mạng đã khiến công chúng tạo áp lực lên chính quyền Mỹ tháo bỏ việc độc quyền. Tổng thống Ronald Reagan sau cùng đã đồng ý nhưng độ chính xác bị giảm do lo ngại trong vấn đề an ninh. Mãi đến năm 2000, Tổng thống Bill Clinton mới ký sắc lệnh loại bỏ “Giới hạn độ chính xác” (Selective Availability) khiến công nghệ GPS trong dân sự lẫn quân sự có chất lượng như nhau.

Năm 2003, hãng Garmin (Mỹ) cho ra mắt Forerunner 101 - mẫu đồng hồ đầu tiên có gắn chip GPS nhỏ gọn. Những thiết bị đời đầu này khá to, sử dụng pin AA và không có cảm biến nhịp tim. Tuy nhiên, đây được xem là đột phá lớn và mang tính cách mạng cho môn chạy bộ. Sau vài năm, doanh số của các thiết bị này tăng chóng mặt với sự tham gia từ nhiều hãng khác như Polar, Coros, Suunto, Apple, Samsung…

Năm 2023, ước tính thị trường đồng hồ chạy bộ đạt giá trị khoảng 12,66 tỉ USD, dự kiến đạt 24,38 tỉ USD vào năm 2031.

Bên cạnh GPS của Mỹ, nhiều quốc gia khác đã cho ra đời hệ thống định vị toàn cầu của riêng mình như GLONASS của Nga, Galileo của Liên minh Châu Âu, BeiDou của Trung Quốc, NavIC của Ấn Độ và QZSS của Nhật Bản. Nếu dựa trên độ chính xác trên thực tế, GPS, GLONASS và Galileo hiện đứng đầu với số lượng vệ tinh đông đảo. Các đồng hồ thể thao mới cũng đã tích hợp nhiều hệ thống khác nhau, không riêng GPS.

Gần đây, tính năng “đa băng tần” (dual-band) được áp dụng nhằm tăng độ chính xác khi người dùng hoạt động trong các vùng không thuận lợi. Cụ thể, khi bật chế độ “đa băng tần”, đồng hồ sẽ thu tín hiệu vệ tinh từ 2 tần số khác nhau, cho phép truy cập tín hiệu từ nhiều hệ thống định vị cùng lúc để giảm sai số do ảnh hưởng của tầng điện ly. Tuy tốn pin hơn, nhưng công nghệ này đặc biệt hữu ích cho dân chạy đường rừng hoặc runner ở các siêu đô thị với các tòa nhà cao tầng san sát nhau. Ngoài ra, GPS còn cung cấp điều hướng, bản đồ offline, cảnh báo vượt giới hạn... Các đồng hồ cao cấp thậm chí có thể dẫn đường ngay cả trên đường không có sóng điện thoại, tránh việc đi lạc.

Việc ra đời của đồng hồ thể thao cũng kéo theo sự xuất hiện của những ứng dụng hỗ trợ chạy bộ như Strava, Nike Run Club, Runkeeper… Dữ liệu thu thập được biểu hiện dưới các thông số dễ hiểu và đăng tải tự động lên các ứng dụng vốn vận hành như mạng xã hội. Bạn bè có thể ấn “thích” hoặc bình luận về buổi chạy của nhau, tạo thêm động lực mạnh mẽ cho việc tập luyện.

Theo một nghiên cứu được thực hiện tại giải Mumbai Marathon 2025, số người chia sẻ dữ liệu lên Strava đã tăng 126% so với năm 2020. Trung bình, cứ 2 runner là có 1 người sử dụng Strava. Trong đó, 76% dùng đồng hồ thể thao, 24% chạy bằng ứng dụng điện thoại. Một nghiên cứu khác của Viện Công nghệ Massachusetts cũng chỉ ra rằng khi runner chia sẻ hoạt động lên mạng xã hội, họ có xu hướng chạy nhanh hơn, xa hơn và lâu hơn, đồng thời thúc đẩy cải thiện thành tích.

Mặc dù vậy, GPS cũng không hoàn toàn vô hại. Nếu dựa dẫm quá nhiều, runner dễ bị ám ảnh bởi con số và so sánh bản thân với người khác. Hệ quả là thay vì tập luyện thể thao để khỏe mạnh và thư giãn, các buổi chạy bị biến thành một cuộc thi “ngầm”. Đôi khi, vì tâm lý sợ “chạy kém”, nhiều runner không dám đăng thông số.

Tệ hơn, runner dần mất khả năng “chạy bằng cảm giác”. Họ không còn lắng nghe cơ thể, nhịp thở và cảm xúc khi chạy mà thay vào đó chỉ có mục tiêu duy nhất là “hoàn thành bài chạy” hoặc đạt được thành tích. Nhiều runner đùa vui rằng nếu không được ghi lại trên Strava hay đồng hồ, buổi chạy đó coi như “không tồn tại”. Điều này làm đánh mất tính “tự do nguyên bản” của chạy bộ. Yếu tố “dễ tiếp cận” của môn này theo đó bị hạ thấp, khiến nhiều người không dám tham gia vì nghĩ mình “không đủ chuyên nghiệp” hay thiếu kinh tế.

Trong thời đại hiện nay, việc chạy bộ không đơn thuần là hoạt động thể chất. Với sự hỗ trợ của công nghệ, chạy bộ đã trở thành hành trình số hóa và xã hội hóa. Giờ đây, bạn không chỉ chạy để khỏe mà để hiểu chính mình và kết nối với cộng đồng. Một runner từng tham gia chạy marathon 42km nói rằng: "Công nghệ GPS, các ứng dụng trên điện thoại hay đồng hồ thể thao dù sao đi nữa cũng không thể thay thế "cảm giác chạy" của con người. Chúng chỉ nâng cấp, mang đến một trải nghiệm chạy mang màu sắc công nghệ cho các runner mà thôi".