Greenland sẽ vào tay ai trong cuộc đua Bắc Cực?
"Greenland sẽ vào tay ai?" (tác giả Elizabeth Buchanan) cho thấy hòn đảo băng giá không còn là vùng đất xa xôi, mà đã thành tâm điểm trong cạnh tranh địa chính trị toàn cầu.
Greenland thường được nhìn như một hòn đảo lạnh giá, thưa dân và nằm ngoài các trung tâm quyền lực. Cách nhìn đó không còn phù hợp trong thế kỷ 21. Khi Bắc Cực nóng lên, các tuyến hàng hải mới mở ra, tài nguyên chiến lược được quan tâm hơn và cạnh tranh cường quốc ngày càng quyết liệt, Greenland trở thành một vị trí then chốt trên bản đồ địa chính trị.
Cuốn sách Greenland sẽ vào tay ai? Địa chính trị đương đại và những bài học từ người Viking đến Trump được xuất bản tại Việt Nam vào cuối tháng 5/2026. Tác phẩm đặt hòn đảo lớn nhất thế giới vào trung tâm của cuộc tranh luận về quyền lực, chủ quyền và tương lai Bắc Cực.
Elizabeth Buchanan là chuyên gia địa chính trị vùng cực, nghiên cứu viên cao cấp người Úc. Bà có bằng tiến sĩ về chiến lược Bắc Cực của Nga, từng nghiên cứu sau tiến sĩ tại Học viện Quốc phòng NATO ở Rome, hiện công tác tại Viện Chính sách Chiến lược Úc và là nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Lợi ích Quốc gia ở Washington, D.C.
Greenland sẽ vào tay ai trong thế kỷ 21
Nhan đề cuốn sách gợi lại tuyên bố gây chấn động của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc muốn sở hữu Greenland. Nhưng Elizabeth Buchanan không dừng ở một sự kiện chính trị ồn ào. Bà lần theo lịch sử hơn một nghìn năm của hòn đảo để lý giải vì sao Greenland nhiều lần trở thành mục tiêu trong tính toán của các cường quốc.
Từ thời người Viking đặt chân đến Greenland vào cuối thế kỷ 10, hòn đảo này đã gắn với các cuộc khai phá, định cư và mưu sinh trong điều kiện khắc nghiệt. Cộng đồng Viking từng tồn tại ở đây nhiều thế kỷ rồi biến mất vào khoảng thế kỷ 15, để lại một bí ẩn lịch sử chưa có lời giải dứt khoát.
Sau người Viking là sự hiện diện lâu dài của Đan Mạch. Từ truyền giáo, thực dân hóa đến quản trị hành chính, Đan Mạch đã gắn số phận của mình với Greenland trong nhiều thế kỷ. Hòn đảo không còn là thuộc địa từ năm 1953, được trao quyền quản trị nội bộ năm 1979 và có quy chế tự cai quản từ năm 2009. Tuy nhiên, Đan Mạch vẫn giữ vai trò lớn trong quốc phòng và đối ngoại.
Chính quan hệ phức tạp đó làm cho mọi ý định “sở hữu” Greenland đều không thể nhìn như một thương vụ mua bán lãnh thổ. Greenland có người dân bản địa, có lịch sử riêng, có khát vọng tự quyết và có những ràng buộc kinh tế xã hội với Đan Mạch. Nếu chỉ nhìn hòn đảo này như một bất động sản chiến lược, các cường quốc sẽ bỏ qua phần quan trọng nhất của vấn đề: người Greenland muốn gì.
Mỹ cũng không phải đến thời Trump mới quan tâm đến Greenland. Từ năm 1867, Washington từng ngỏ ý mua lại hòn đảo này. Trong Thế chiến thứ hai và Chiến tranh Lạnh, Greenland giữ vai trò quan trọng đối với an ninh Bắc Đại Tây Dương. Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại đây, trong đó có Căn cứ Không gian Pituffik, cho thấy Greenland từ lâu đã nằm trong cấu trúc phòng thủ của Bắc Mỹ.
Greenland và cuộc mặc cả quyền lực ở Bắc Cực
Greenland chỉ có khoảng 57.000 dân nhưng lại sở hữu vị trí địa lý đặc biệt. Hòn đảo nằm giữa Bắc Mỹ, châu Âu và Bắc Cực, gần các tuyến hàng hải, vùng tài nguyên và không gian quân sự có giá trị chiến lược. Khi biến đổi khí hậu làm lớp băng tan nhanh hơn, Greenland càng được chú ý vì khoáng sản, ngư trường, dầu khí, khí đốt và khả năng mở rộng hoạt động kinh tế tại Bắc Cực.
Elizabeth Buchanan cho thấy cuộc cạnh tranh quanh Greenland không chỉ là chuyện giữa Mỹ và Đan Mạch. Nga, Trung Quốc, NATO, Liên minh châu Âu và các quốc gia Bắc Cực đều có lợi ích khác nhau tại khu vực này. Greenland từ một vùng đất nằm ở rìa nhận thức toàn cầu đã trở thành nơi các toan tính an ninh, tài nguyên và chủ quyền gặp nhau.
Cuốn sách cũng nhấn mạnh một thực tế dễ bị bỏ qua: Địa chính trị không chỉ do các thủ đô lớn quyết định. Tương lai Greenland còn phụ thuộc vào đời sống của người dân trên đảo. Khát vọng độc lập, nhu cầu duy trì mức sống, quan hệ ngân sách với Đan Mạch, tác động môi trường và ký ức thuộc địa đều ảnh hưởng đến lựa chọn chính trị của Greenland.
Ở phần cuối, Elizabeth Buchanan đưa ra 4 kịch bản cho tương lai hòn đảo. Greenland có thể tiếp tục ở trong vương quốc Đan Mạch với thế mặc cả mới. Hòn đảo cũng có thể tiến gần hơn đến độc lập, nhưng phải đối diện bài toán kinh tế, an ninh và đối ngoại. Một kịch bản khác là Greenland bị kéo sâu hơn vào ảnh hưởng của Mỹ. Kịch bản giữ nguyên hiện trạng cũng chưa chắc yên ổn, vì sức ép từ bên ngoài sẽ tiếp tục tăng.
Với độc giả Việt Nam, Greenland sẽ vào tay ai? không chỉ cung cấp kiến thức về một hòn đảo ở Bắc Cực. Cuốn sách gợi ra cách đọc rộng hơn về địa lý, chủ quyền, tài nguyên và vị thế quốc gia trong một thế giới biến động. Những vùng đất tưởng như xa xôi có thể trở thành tâm điểm khi lợi ích chiến lược thay đổi.
